XIN CHỮ ĐẦU NĂM

Ngày Tết là ngày hứa hẹn, là dấu hiệu của niềm tin, là món quà đầy ý
nghĩa mà con người tự tạo cho mình – ý nghĩa xã hội, ý nghĩa triết học,
ý nghĩa tâm linh.
Cùng với vạn vật hòa vào sắc xuân của trời đất thì những dòng chữ
“như phượng múa rồng bay” mà thi nhân đã gửi lời, gửi ý, gửi những
hoài vọng trong câu đối, câu chúc tết để đón chào năm mới, cũng là
một trong những món quà tinh thần được vật chất hóa để biểu thị cho
những ước vọng ngày xuân. Vì vậy, phong tục xin chữ đầu năm, từ lâu
đã trở thành nét đẹp văn hóa không thể thiếu trong những ngày Tết cổ
truyền của dân tộc. Thư pháp Hoa Nghiêm Ngay từ xa xưa, khi ông cha chúng ta còn dùng chữ Hán, chữ Nôm làm
chữ viết chính thống thì sự quý chữ, trân trọng chữ và kính chữ đã đạt
đến tột đỉnh. Điều này, được đặt lên hàng đầu và rất được coi trọng của
bậc thang và con đường đi vào thế giới học vấn của mỗi người. Hơn thế
nữa, nó còn được coi là một trong những chuẩn mực làm nên nhân cách
con người. Ông đồ nào, văn nhân nào viết chữ đẹp, danh giá sẽ được
lan truyền hàng tỉnh, hàng miền và cả nước. Không phải ngẫu nhiên mà
nhà văn Phan Ngọc viết rằng: “…Khi bước vào một căn nhà Việt Nam
cái đập vào mắt ta là câu đối, trướng, hoành phi, nhắc chúng ta nhớ đến
văn hóa tổ tiên. Tại sao cái tiêu biểu cho văn hóa Việt Nam không phải
là những kiến trúc nguy nga của vua chúa mà là chữ? Chữ ghi lại trong

thêm Phúc sinh phú quý gia đình thịnh; chữ Lộc thì Lộc phát trường
hưng,
Trong tâm thức của người Việt, từ lâu đã quan niệm Phúc bao giờ cũng
đi dôi với Đức. Thuật ngữ phúc đức luôn gắn liền nhau. Chữ Phúc
chính là một ân huệ mà con người tự tạo ra qua những hành động tốt
của mình. Nó là những hạt giống tốt được tay người tự gieo trên những
mảnh đất mà ta thường gọi là Phúc điền (ruộng phước). Do quan niệm
họa phúc ở đời là sợi dây gieo nhân gặt quả, nên người Việt Nam chú
trọng đến việc “làm ơn, làm phước”. Muốn được đức phải có phúc và
ngược lại đức sẽ đem lại phúc, đó là quy luật. Vì lẽ đó, bên cạnh những
nội dung xin chữ mang ý nghĩa tốt đẹp đầu năm, thì người Việt cũng
xin chữ với những nội dung nhắc nhở con người ta đến điều đạo đức,
mang ý nghĩa giáo dục. Chẳng hạn như, họ xin chữ Tâm với câu:
“Nhân sinh tự cổ thùy vô tử; Lưu thủy đan tâm chiếu hãn thanh” (Con
người tự cổ ai không chết, một tấm lòng son với sử xanh) hay Thiện
căn ở tại lòng ta, chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài (nguyễn du). Hoặc
chữ Nhẫn với câu; nhẫn nhất thời, phong bình lãng tịnh. Thoái nhất bộ,
hải khoát thiên không (Nhẫn một chút gió yên song lặng, lùi một bước
biển rộng trời cao).

Tục chơi câu đối, xin chữ đã có từ xưa, nhưng cho đến nay, hầu như
vẫn còn được giữ tính thời sự của nó. Nhất là những gia đình mà truyền
thống dân tộc vốn là “mã di truyền” khắc vào tâm khảm họ. Xin chữ,
câu đối treo trong nhà mang nội dung thiết thực, gần gũi hơn. Có thể là
nội dung cầu thọ, cầu phúc:

Thiên tăng tuế nguyệt, nhân tăng thọ
Xuân mãn càn khôn, phúc mãn môn
Dịch: (Trời thêm năm tháng, người thêm tuổi
Xuân đầy đất trời, phúc đầy nhà)