nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số
02
/
2007
41

TS. Bùi Xuân Nhự *
t trong nhng quy lut c bn phỏt
trin xó hi ng i l cng c v
phỏt trin sõu rng hot ng liờn kt mi
mt i sng cng ng ca loi ngi, nht
l trong lnh vc kinh t v lut phỏp. Vn
liờn kt phỏp lut (hay cũn gi l quc t hoỏ
phỏp lut) l quỏ trỡnh lm cỏc h thng phỏp
lut xớch li gn nhau, tng cng s tỏc ng
qua li v nh hng tng h gia chỳng.
Liờn kt phỏp lut gia cỏc quc gia
thng c th hin di hai phng din
cú s gn kt vi nhau rt cht ch, song v
ni dung v quỏ trỡnh phỏt trin ca chỳng
li cú nhng c im riờng bit, ú l nht
th hoỏ phỏp lut v hi ho hoỏ phỏp lut.

trong nc, vớ nh: Lut hỡnh s (t hp cỏc
quy phm theo mt hoc vi nhúm ti
phm); lut t tng hỡnh s (ch nh dn
ti phm); lut hnh chớnh v lut ti chớnh
(nh l ban hnh mt kiu quy phm iu
chnh cỏc quan h hi quan v pht vi phm
hi quan) v.v Thm chớ quỏ trỡnh ny cũn
din ra ngay cỏc o lut cao nht ca lut
quc gia - ú l lut hin phỏp (vớ d: Cỏc
quyn c bn ca cụng dõn phự hp vi cỏc
tiờu chun chung m cng ng cỏc quc gia
ó tha nhn). Song cú l quỏ trỡnh nht th
hoỏ phỏp lut xy ra trong lnh vc t phỏp
quc t l m nột nht m kt qu ca nú cú
th gii thớch bng cỏc c thự rt riờng cho
lnh vc ny.
M

* Ging viờn chớnh Khoa lut quc t
Trng i hc Lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
42
tạp chí luật học số 02
/
2007

phi t c tho thun v s thng nht
phng thc iu chnh mt nhúm quan h
nht nh c ghi nhn trong iu c
bng hng lot cỏc quy phm phỏp lut nh
l cỏc quy phm mu mc iu chnh
nhúm quan h trờn õy m cỏc quc gia ó
thng nht. t c tho thun gia cỏc
quc gia v n nh cỏc quy phm thng
nht iu chnh nhúm quan h phỏp lớ phự
hp, iu ny cha cú ngha l vic nht th
hoỏ phỏp lut ó t c.
2. Bt kỡ iu c quc t no cng ch
iu chnh quan h gia cỏc quc gia - l ch
th c bn ca iu c v nú ch cú giỏ tr
bt buc i vi cỏc quc gia - thnh viờn
ca iu c ú m thụi. Chỳng ta cú th
dn mt vi vớ d c th thy rừ hn v
vn ny.
Vớ d: Cụng c Viờn v mua bỏn hng
hoỏ quc t nm 1980. õy l Cụng c khỏ
in hỡnh v nht th hoỏ phỏp lut trong
lnh vc mua bỏn hng hoỏ quc t:
+ Cụng c ny iu chnh quan h gia
cỏc quc gia v nht th hoỏ cỏc quy nh v
mua bỏn hng hoỏ quc t m khụng trc
tip iu chnh quan h mua bỏn hng hoỏ
gia cỏc thng nhõn ca cỏc quc gia thnh
viờn Cụng c;
+ Cụng c t ra cỏc ngha v cho cỏc
quc gia thnh viờn l phi bo m vic ban

quy phm phỏp lut bỡnh thng v trong
trng hp ny chỳng li iu chnh quan h
phỏp lut gia cỏc ch th phỏp lut quc
gia. Quỏ trỡnh bin cỏc quy phm phỏp lut
quc t thnh cỏc quy phm lut quc gia
nh th ny l giai on th hai ca quỏ
trỡnh nht th hoỏ phỏp lut. Cỏc cụng vic
quc t ó c thc hin bng c ch phỏp
lut ca quc gia mt cỏch hon chnh.
Nh vy, cú th coi nht th hoỏ phỏp
lut l quỏ trỡnh sỏng kin phỏp lut cú hai
giai on c th:
Giai on th nht l hỡnh thnh mt
tng th cỏc quy phm phỏp lut di hỡnh
thc iu c quc t v quc gia gỏnh chu
cỏc quyn v ngha v phỏt sinh t iu c
v cú trỏch nhim bo m vic thi hnh
thc tõm v thin chớ. iu c bit nht ca
giai on ny l gia cỏc quc gia hỡnh thnh
nht quỏn mt kiu quy phm phỏp lut. õy
l giai on thc s gp nhiu khú khn,
phc tp v cú th kộo di, nú tri qua nhng
cam go u tranh tỡm kim nhng gii
phỏp cú ting núi chung trong s nhõn
nhng, xung thang, tho hip bi l s
tho hip ny cú th nh hng nhiu ớt ti
chớnh sỏch, ti h thng phỏp lut v cỏc li
ớch khỏc. Cú nhng cuc thng lng kộo
di ti hng chc nm nh cỏc tho thun v
T chc thng mi th gii (WTO) v

õy l cỏc kiu quy phm ging nhau v
hỡnh thc v ni dung. Cỏc quy phm ny cú
giỏ tr hiu lc bt buc cho cỏc ch th
trong lut quc gia, chỳng cú tớnh cht
cng ch cao v bo m thc thi bng
hng lot cỏc bin phỏp nh nc. Nh th
cỏc quy phm trờn õy cú hiu lc i vi
mi ch th, tt c mi thnh viờn tham gia
cỏc quan h phỏp lut cng nh cỏc c quan
bo v phỏp lut phi thi hnh.
Quỏ trỡnh tip nhn cỏc quy phm lut nghiên cứu - trao đổi
44
tạp chí luật học số 02
/
2007

quc t bng cỏc c ch lut phỏp mi
quc gia cú ni gi l chuyn hoỏ
(transformation) phỏp lut quc t vo phỏp
lut quc gia, cú ch gi l thc thi hay thc
hin (implementation) phỏp lut quc t.
Quỏ trỡnh ny c bo m thc thi bng
c ch lut quc gia v mi quc gia c
ch ny l khỏc nhau nhng chỳng cng cú

mi cú giỏ tr rng buc bt buc i vi
Vit Nam). Cỏc quyt nh ny cú th l phờ
chun, phờ duyt, hay gia nhp v.v. v chỳng
ó bin cỏc quy phm iu c quc t thnh
cỏc quy phm lut ca Vit Nam v cú giỏ tr
thi hnh nh lut Vit Nam.
Cú th rt d dng nhn thy rng nht
th hoỏ phỏp lut cú hai giai on c lp
nhng li liờn kt cht ch vi nhau v tỏc
ng tng h cho nhau: Giai on th nht
din ra trờn bỡnh din quc t v kt thỳc
bng vic thụng qua c hng lot cỏc quy
phm thng nht; giai on th hai din ra
trờn bỡnh din quc gia v kt thỳc bng vic
thụng qua cỏc vn bn nh nc v cỏc quy
phm ú c bin thnh cỏc quy phm lut
quc ni v cú giỏ tr thi hnh trong lónh th
quc gia. Hai giai on ny cú c im
chung l u phi kt thỳc bng cỏc vn bn
phỏp lớ: Th nht bng iu c quc t v
th hai bng mt vn bn phỏp lớ trong nc.
Thụng thng cỏc quỏ trỡnh ny thng din
ra trong khuụn kh ca cỏc t chc quc t v
õy cng l xu hng phỏt trin chung trong
quỏ trỡnh hp tỏc mi mt gia cỏc quc gia
trong nhng thp niờn gn õy v trong tng
li. õy cng th hin s tng cng vai trũ
ca cỏc t chc quc t trong vic liờn kt
mi mt i sng quc t gia cỏc quc gia.
Hin nay, cú nhng t chc quc t cú th

- Cỏc cỏch phõn loi v nht th hoỏ
phỏp lut.
Cỏch phõn loi th nht: Da vo
phng thc iu chnh phỏp lut m ta cú
th gi l nht th hoỏ lut xung t v nht
th hoỏ lut thc cht, v cú nhng iu c
quc t nht th hoỏ c lut xung t v lut
thc cht.
Nht th hoỏ lut xung t nh: Cụng
c Ginev v gii quyt xung t lut v
sộc n gin v sộc chuyn i nm 1930,
Cụng c Lahaye gii quyt xung t lut
v di chỳc nm 1961, Cụng c Lahaye v
lut ỏp dng i vi hp ng mua bỏn
hng hoỏ quc t nm 1986 v.v.; cũn nht
th hoỏ lut thc cht cú th k n cỏc
Cụng c quc t sau: Cụng c Ginev
nm 1930 v thng nht chung mt kiu sộc
n gin v sộc chuyn i, Cụng c ca
Liờn hp quc nm 1980 v hp ng mua
bỏn hng hoỏ quc t, Cụng c ễttaoa
nm 1988 v thuờ mua ti chớnh quc t;
cụng c nht th hoỏ c lut xung t v
c lut thc cht nh cỏc Cụng c iu
chnh trong lnh vc s hu trớ tu.
Cỏch phõn loi th hai: Da vo i
tng iu chnh m phõn loi, vớ d nh
nht th hoỏ lut s hu, lut s hu trớ tu,
lut tha k, lut hụn nhõn v gia ỡnh, lut
t tng dõn s. Trong lnh vc iu chnh

tay ụi ang chim u th trong lnh vc nghiên cứu - trao đổi
46
tạp chí luật học số 02
/
2007

nht th hoỏ phỏp lut v s lng cng nh
ni dung cỏc vn trong quan h quc t.
- c im ca vic thi hnh cỏc quy
phm phỏp lut nht th hoỏ.
Cỏc phõn tớch trờn õy cho chỳng ta thy
rng nhỡn chung cỏc quy phm phỏp lut
c nht th hoỏ núi chung v cỏc quy phm
t phỏp quc t núi riờng phn no ú trong
mi tng quan c thc thi ging nh cỏc
quy phm phỏp lut trong nc nhng xin lu
ý rng quy phm xung t v quy phm thc
cht c nht th hoỏ trong cỏc iu c
khụng th thay th cỏc quy phm lut phỏp
trong nc m chỳng luụn luụn tn ti song
song. Nh vy, chỳng khụng th ho nhp
hay trn vo nhau m luụn tn ti tng h
nhau vỡ cỏc quy phm c nht th hoỏ
luụn cũn l quy phm iu c.

biờn gii ca quc gia. gii thớch t
c mc tiờu l vic thi hnh mt kiu
ng b cỏc nc thnh viờn c cỏc quy
phm xung t v thc cht ó c nht th
hoỏ thỡ cn phi cú s gii thớch thng nht
thớch hp cỏc quc gia. Rt nhiu cụng c
quc t ó dnh mt phn khụng nh ngay
ti phn m u ca cụng c nhm gii
thớch cỏc thut ng v a ra cỏc khỏi nim
thng nht v chỳng c coi nh cỏc quy
phm ó c nht th hoỏ cú nhng ni
dung chung nht v khụng c hiu khỏc
i. Cú th coi cỏc quy phm ny nh l cỏc
nh cho cụng c. Vớ d: iu 3 Cụng
c Seoul (Hn Quc) 1985 v thnh lp cỏc
chi nhỏnh a phng quc t bo m
u t ghi nhn ngay phn u l t
c mc tiờu ca Cụng c ny cn
phi thng nht mt s thut ng v khỏi
nim v ni dung v vic thi hnh. Nhng
cỏch gii thớch thng nht nh vy cú giỏ tr
bt buc i vi h thng lut trong nc
ca cỏc quc gia thnh viờn ca Cụng c v
nú thỳc y mt kiu, mt cỏch thc thi hnh nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số
02
/

+ Vn xung t hay mõu thun gia
cỏc quy phm nht th hoỏ trong cỏc iu
c quc t vi cỏc quy phm phỏp lut
trong nc thng c gii quyt bng
vic u th thi hnh cỏc quy nh ca iu
c quc t m Vit Nam l thnh viờn. Vớ
d: khon 2 iu 759 B lut dõn s
CHXHCN Vit Nam quy nh: "Trong
trng hp iu c quc t m CHXHCN
Vit Nam l thnh viờn cú quy nh khỏc
vi quy nh ca B lut ny thỡ ỏp dng
quy nh ca iu c quc t ú; cỏc quy
nh ti khon 1 iu 5 Lut thng mi
nm 2005, khon 3 iu 5 Lut u t nm
2005 v trong rt nhiu lut khỏc ca Vit
Nam cng cú quy nh tng t. Theo cỏc
hc thuyt khỏ ph bin trờn th gii c
ghi nhn trong phỏp lut ca nhiu nc thỡ
cỏc quy nh trong iu c quc t c coi
nh l lut riờng hay l lut chuyờn bit
cũn lut quc gia c coi nh lut chung
ca nh nc ú. V nh vy bao gi lut
chuyờn bit cng cú u th thi hnh so vi
lut chung theo nguyờn tc ó hỡnh thnh t
c xa l Lex specialis derogat lex generalis.
+ Xung t gia cỏc quy phm xung t
v cỏc quy phm thc cht v cựng mt
quan h hay mt vn . iu ny c gii
quyt theo cỏch l cỏc quy phm thc cht
thng nht c ỏp dng gii quyt quan h


vn õy l th t u tiờn thi hnh nh
th no? Theo quy tc quc t chung thỡ s
thi hnh iu c tay ụi trc ri n khu
vc v cui cựng l iu c ton cu. Song
cn lu ý rng i vi cỏc iu c quc t
ton cu m trong ú ghi nhn cỏc quy
phm mnh lnh (Jus cogens) thỡ cỏc quc
gia tham kt khụng cú quyn vi phm, bi
nu vi phm thỡ iu c vụ hiu ngay t
khi kớ kt. iu ny cho thy th t trờn õy
li b gt b.
2. Vn hi ho hoỏ phỏp lut
Hi ho hoỏ phỏp lut (harmonia ting
Hy Lp; harmony - ting Anh) l quỏ trỡnh
lm cho cỏc h thng phỏp lut ca cỏc quc
gia khỏc nhau xớch li gn nhau bng cỏch
tng tớnh tng ng v gim thiu ti a
nhng s khỏc bit.
Nht th hoỏ phỏp lut v hi ho hoỏ
phỏp lut l hai quỏ trỡnh cú s liờn kt v
tỏc ng hu c vi nhau. Vn nht th
hoỏ phỏp lut dn n vic cú hng lot quy
phm phỏp lut ging nhau hoc tng t
trong h thng phỏp lut ca cỏc nc khỏc
nhau v õy cng l mt trong nhng h qu
ca quỏ trỡnh nhớch li gn nhau ca cỏc h
thng phỏp lut ca cỏc quc gia, lm gim
thiu s khỏc bit ca cỏc h thng phỏp
lut. Nhng vn hi ho hoỏ phỏp lut l

luụn luụn cú nh hng. Bn cht t
nguyn ny bc l rt rừ ch trong quỏ
trỡnh tỏc ng qua li ca cỏc h thng phỏp
lut gia cỏc quc gia s xut hin mt kiu
quy phm tng ng c la chn m
cỏc quc gia cho l hp lớ nht v a vo
h thng ca mỡnh nh l s chn lc t
nhiờn. Kt qu ca quỏ trỡnh ny l lm cho
cỏc h thng phỏp lut ca cỏc quc gia
xớch li gn nhau hn. Song trong thc tin
quc t cú khi vn hi ho hoỏ phỏp lut
cng xy ra mt cỏch cng bc, vớ d nh
trong trng hp cỏc quc gia thuc a b
cỏc quc gia ụ h (mu quc) ộp buc thi
hnh lut ca h ti cỏc thuc a v nh nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số
02
/
2007
49

vy lut phỏp ca cỏc nc thuc a s
ging hoc gn gi vi lut ca cỏc nc
cai tr (Vit Nam cng b ri vo trng hp

cng ng quc t bng cỏch gim thiu ti
a s khỏc bit v nhm ti s tng ng,
tng thớch gia cỏc quc gia;
- Hi ho hoỏ phỏp lut cú th l mt
bờn v cng cú th l trờn c s cú i cú li.
Hi ho hoỏ phỏp lut mt bờn l mt
quc gia s dng cỏc phng tin v cụng
c phỏp lớ ca mỡnh lm cho h thng
phỏp lut ca mỡnh xớch li gn vi lut
phỏp ca mt quc gia hay mt nhúm quc
gia. Vớ d nh la chn mt vi quy phm
hoc mt nhúm quy phm hoc thm chớ
ton b b lut v.v
Hi ho hoỏ phỏp lut cú i cú li l cỏc
bờn tham gia thụng qua nhng cỏch c bn
phỏp lut ca h nhớch li gn nhau. Hi
ho hoỏ phỏp lut cú i cú li cú th núi l
mt phng thc mi v din ra sụi ng
vo na cui th k XX. Nú hỡnh thnh v
phỏt trin di s h tr mnh m ca c
ch quc t - ú l cỏc t chc quc t liờn
chớnh ph. õy cng chớnh l c im
chung ca quỏ trỡnh hi ho hoỏ phỏp lut
hin nay. Vic hi ho hoỏ phỏp lut ny
thng c th hin di hỡnh thc thụng
qua ngh quyt ca mt c quan hay mt t
chc quc t. ú l thụng qua mt lut mu
hay mt kiu lut chung. Vớ d: UNCITRAL
son tho v biờn son lut mu v trng ti
thng mi quc t trỡnh i hi ng Liờn

ASEAN, Cng ng cỏc quc gia c lp
(SNG) cng thng thụng qua cỏc ngh
quyt cú tớnh khuyn ngh cỏc quc gia
thnh viờn ban hnh cỏc vn bn phỏp lut
phự hp vi ngh quyt chung. iu ny
chng t vic hi ho hoỏ phỏp lut cng
phỏt trin cỏc khu vc rt mnh m.
Trờn õy ó trỡnh by nhng nột c bn
ca hai quỏ trỡnh nht th hoỏ v hi ho hoỏ
phỏp lut v chỳng ta cú th nhn thy mt
s im c bn sau:
1. Nht th hoỏ phỏp lut l xõy dng
cỏc quy phm phỏp lut thng nht trong cỏc
iu c quc t cú giỏ tr bt buc i vi
cỏc quc gia thnh viờn. Trong cỏc iu c
ny xõy dng cỏc quy phm phỏp lut cú
tớnh bt buc khỏ tuyt i (cỏc quc gia
thnh viờn khụng cú quyn thay i) m cỏc
quc gia tham gia cú ngha v phi ban hnh
trong lut phỏp ca mỡnh. Cũn hi ho hoỏ
phỏp lut l quỏ trỡnh n gin hn v nh
nhng hn, nú khụng rng buc bt buc
bng ngha v phỏp lớ quc t m thng l
t nguyn mt bờn; thm chớ l trờn c s cú
i cú li cng khụng rng buc bt buc
bng ngha v phỏp lớ quc t.
2. Nht th hoỏ phỏp lut l dn n vic
ban hnh hng lot cỏc quy phm ging nhau
trong lut phỏp ca cỏc nc khỏc nhau cũn
hi ho hoỏ phỏp lut ch lm cho cỏc h

trỡnh ton cu hoỏ nn kinh t ca cỏc nc
trong cng ng quc t. Hai quỏ trỡnh ny
phỏt trin tỏc ng tng h thỳc y s
phỏt trin tin b hp tỏc v mi mt gia
cỏc quc gia./.