Đánh giá thực trạng và tổng
kết 5 năm thi hành Luật ngân
sách nhà nước

Luật Ngân sách Nhà nước năm 2002 là đạo luật quan trọng trong
hệ thống luật pháp về tài chính của nước ta

Luật Ngân sách Nhà nước (Luật NSNN) năm 2002 là đạo luật
quan trọng trong hệ thống luật pháp về tài chính của nước ta. Từ
khi được ban hành, Luật đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý,
sử dụng ngân sách và tài sản nhà nước; nâng cao trách nhiệm và
tính chủ động của các cơ quan, tổ chức, cá nhân đồng thời củng
cố kỷ luật tài chính, tăng cường tích lũy, sử dụng tiết kiệm
NSNN. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, một số quy định của
Luật đã bộc lộ những bất cập so với yêu cầu của thực tiễn. Với lý
do đó, ngày 5-6 tháng 10 vừa qua, Ủy ban Tài chính - Ngân sách
của Quốc hội đã tổ chức Hội thảo "Đánh giá thực trạng và tổng
kết 5 năm thi hành Luật NSNN" nhằm xin ý kiến các chuyên gia,
nhà khoa học để sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện Luật NSNN một
cách căn bản, toàn diện, phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt
Nam và bảo đảm công tác quản lý ngân sách từng bước phù hợp
với thông lệ quốc tế.
Đưa ra một số gợi ý về những nội dung cần sửa đổi của Luật
NSNN hiện hành, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài Chính - Ngân sách
của Quốc hội, TSKH. Trịnh Huy Quách mong muốn nhận được
nhiều ý kiến đóng góp, đề xuất sửa đổi toàn diện Luật của các đại

sách từng cấp do Quốc hội, HĐND cấp đó quyết định. Với mô
hình này, nhiệm vụ quyền hạn của từng cấp ngân sách được quy
định rõ ràng, đơn giản hóa được các thủ tục liên quan đến lập,
chấp hành và quyết toán ngân sách. Tuy nhiên, để có thể sửa đổi
lại hệ thống NSNN theo hướng không lồng ghép, theo các đại
biểu, cần phải có đủ các điều kiện cần thiết khác như: Sửa đổi
Hiến pháp, các luật liên quan (Luật Tổ chức Quốc hội, Luật Tổ
chức HĐND và UBND…); tính toán phân cấp lại nguồn thu,
nhiệm vụ chi cho từng cấp ngân sách; tổ chức sắp xếp lại cơ quan
hành chính…
Xử lý bội chi ngân sách nhà nước (NSNN) là một vấn đề nhạy
cảm, bởi nó không chỉ tác động trước mắt đối với nền kinh tế mà
còn tác động đến sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Do đó,
cách thức và phương pháp tính bội chi NSNN cũng được nhiều
đại biểu quan tâm khi trao đổi về các nội dung cần sửa đổi của
Luật NSNN. Theo quy định của Luật NSNN thì bội chi NSNN
được bù đắp bằng nguồn vay trong nước và ngoài nước; Chi
NSNN bao gồm cả chi trả nợ gốc và lãi các khoản tiền do Chính
phủ vay. Như vậy, bội chi NSNN bao gồm toàn bộ các khoản vay
để bù đắp chênh lệnh thu, chi NSNN; chi ngân sách đối với các
khoản vay này (vay gốc) được thực hiện 2 lần: lần thứ nhất sử
dụng nguồn vay để chi cho các mục tiêu, nhiệm vụ đã bố trí trong
dự toán NSNN hàng năm; lần thứ hai chi trả nợ (gốc và lãi) khi
đến hạn trả nợ vay. Do đó, mức bội chi NSNN của Việt Nam
thường cao hơn so với phương pháp tính bội chi ngân sách theo
thông lệ quốc tế (chênh lệch phần trả nợ gốc) đồng thời trùng lặp
khi bố trí chi ngân sách đối với các khoản vay bù đắp bội chi.
Một số ý kiến thảo luận tại Hội thảo đề nghị cần sửa đổi phương
pháp tính bội chi NSNN theo hướng quy định rõ: vay để tính bù
đắp bội chi là khoản chênh lệnh giữa tổng số vay và số chi trả nợ

của Quốc hội nghiên cứu kỹ lưỡng với tinh thần cầu thị nhằm xây
dựng, hoàn thiện Luật NSNN phù hợp với hệ thống chính trị,
kinh tế và pháp luật của Việt Nam và các quy định, thông lệ quốc
tế, bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước nói chung và ngân sách
nhà nước nói riêng, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội,
hội nhập sâu, rộng với nền kinh tế thế giới.

(Bài đăng trên tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 157-thang-11-
2009 ngày 10/11/2009) Khánh Vân