Kỹ thuật môi trường
K thût Mäi trỉåìng CẠC KHẠI NIÃÛM CÅ BN VÃƯ MÄI
TRỈÅÌNG & TI NGUN ============================================================= 1.1 - KHOA HC MÄI TRỈÅÌNG
Khoa hc mäi trỉåìng nghiãn cỉïu mäúi quan hãû giỉỵa mäi trỉåìng v
con ngỉåìi trong quạ trçnh phạt triãøn ca x häüi. Hay nọi mäüt cạch khạc khoa
hc mäi trỉåìng nghiãn cỉïu mäi trỉåìng säúng trong cạc mäúi quan hãû kinh tãú x
häüi nhàòm âm bo hiãûu qu sỉí dủng, bo täưn tại tảo v lm phong phụ hån
cháút lỉåüng ca mäi trỉåìng säúng.

nhổ
ợng bọỹ phỏỷn cuớa thaỡnh phỏửn vọ sinh taỷo nón mọi trổồỡng sọỳng cuớa caùc cồ thóứ
naỡy.
a/ Thaỷch quyóứn (mọi trổồỡng õỏỳt) :
Laỡ lồùp voớ Traùi ỏỳt coù õọỹ daỡy 60-70 km trón phỏửn luỷc õởa vaỡ 2-8 km
dổồùi õaùy õaỷi dổồng. Tờnh chỏỳt vỏỷt lyù vaỡ thaỡnh phỏửn hoùa hoỹc cuớa thaỷch quyóứn
tổồng õọỳi ọứn õởnh, coù aớnh hổồớng to lồùn õóỳn sổỷ sọỳng trón Traùi ỏỳt.
b/ Thuớy quyóứn (mọi trổồỡng nổồùc) :
Laỡ phỏửn nổồùc cuớa Traùi ỏỳt bao gọửm õaỷi dổồng, sọng, họử, ao, suọỳi, nổồùc
ngỏửm, bng tuyóỳt vaỡ hồi nổồùc Tọứng lổồỹng nổồùc 1.454,7x10
6
km
3
, lổồỹng
nổồùc naỡy nóỳu phuớ lón bóử mỷt Traùi ỏỳt seợ taỷo nón 1 lồùp nổồùc daỡy 0,3-0,4 m bao
gọửm nổồùc mỷn, nổồùc ngoỹt vaỡ nổồùc lồỹ. Thuớy quyóứn õoùng 1 vai troỡ cổỷc kyỡ quan
troỹng, khọng thóứ thióỳu õổồỹc trong vióỷc duy trỗ cuọỹc sọỳng cuớa con ngổồỡi, sinh
vỏỷt vaỡ cỏn bũng khờ hỏỷu toaỡn cỏửu.
c/ Khờ quyóứn ( mọi trổồỡng khọng khờ ) :
Laỡ lồùp khọng khờ bao quanh Traùi ỏỳt. Khờ quyóứn õoùng vai troỡ cổỷc kyỡ
quan troỹng trong vióỷc duy trỗ sổỷ sọỳng vaỡ quyóỳt õởnh tờnh chỏỳt khờ hỏỷu thồỡi tióỳt
trón Traùi ỏỳt.
d/ Sinh quyóứn :
Bao gọửm caùc cồ thóứ sọỳng, thaỷch quyóứn, thuớy quyóứn vaỡ khờ quyóứn taỷo
nón mọi trổồỡng sọỳng cuớa sinh vỏỷt. Hay noù
i mọỹt caùch khaùc sinh quyóứn laỡ thaỡnh
= 3 =
K thût Mäi trỉåìng

pháưn mäi trỉåìng cọ täưn tải sỉû säúng. Sinh quøn gäưm cạc thnh pháưn hỉỵu sinh

Bng 1.1 :
Quạ trçnh tàng trỉåíng dán säú v thu hẻp diãûn têch bçnh qn âáưu ngỉåìi trãn thãú giåïi:
Nàm -10
6
- 10
5
10
4
0 1650 1840 1930 1994 2010
Dán säú ( triãûu ) 0,125 1,0 5,0 200 545 1000 2000 5000 7000
Diãûn têch âáút /ngỉåìi.ha 120000 15000 3000 75 27,5 15 7,5 3,0 1,88
= 4 =
K thût Mäi trỉåìng

Sỉû hản chãú khäng gian säúng cn bë sỉû phán bäú khäng âãưu vãư máût âäü
dán säú cng lm thãm càng thàóng. Tải cạc vng âä thë, khu cäng nghiãûp, vng
thám canh näng nghiãûp diãûn têch âáút bçnh qn âáưu ngỉåìi chè bàòng 1/100
tháûm chê 1/1000 trë säú trung bçnh trãn ton Trại Âáút.
Mäüt säú âãư ti nghiãn cỉïu cho tháúy ràòng máût âäü dán säú quạ âäng âục dáùn
âãún sỉû máút äøn âënh x häüi, tan våỵ gia âçnh, tr em khäng âỉåüc ni dỉåỵng
giạo dủc chu âạo, täüi phảm tàng nhiãưu. Khäng gian säúng quạ cháût chäüi g bọ,
con ngỉåìi s bë ỉïc chãú, hãû thäúng näüi tiãút bë âo läün, tỉì âáy sinh ra nhiãưu càn
bãûnh tháưn kinh, tưn hon, ung thỉ v dãù dng bë cạc ngưn bãûnh khạc xám
nháû
p.
Con ngỉåìi âi hi khäng gian säúng khäng chè vãư phảm vi räüng låïn m
cn c vãư cháút lỉåüng. Khäng gian säúng cọ cháút lỉåüng cao trỉåïc hãút phi sảch
s, tinh khiãút; củ thãø l khäng khê, âáút, nỉåïc tiãúp xục våïi con ngỉåìi v âỉåüc
con ngỉåìi sỉí dủng khäng chỉïa hồûc chỉïa êt cháút báøn, âäüc hải âäúi våïi sỉïc khe
ca con ngỉåìi, cnh quan tỉåi âẻp, hi ha, tha mn vãư tháøm m v tám l

Trong cạc x häüi chỉa cäng nghiãûp họa máût âäü dán säú tháúp, cạc phãú thi
thỉåìng âỉåüc tại sỉí dủng. Cạ
c cháút bi tiãút âỉåüc dng lm phán bọn, cạc phãú
thi tỉì näng, lám sn âỉåüc dng lm thỉïc àn gia sục hồûc nhiãn liãûu. Nhỉỵng
cại khäng thãø tại sỉí dủng, tại chãú thỉåìng âỉåüc phán hy tỉû nhiãn båíi vi sinh
váût sau mäüt thåìi gian tỉång âäúïi ngàõn âãø tråí lải thnh håüp cháút hồûc ngun täú
dng lm ngun liãûu cho quạ trçnh sn xút måïi. Trong x häüi cäng nghiãûp
họa, máût âäü dán säú cao, lỉåüng phãú thi thỉåìng ráút låïn, khäng â nåi chỉïa
âỉûng, quạ trçnh phán hy tỉû nhiãn khäng â sỉïc xỉí l. Nhiãưu cháút phãú thi
khäng thãø phán hy tỉû nhiãn hồûc cọ âäüc tênh ráút cao våïi mäüt lỉåüng nh
. Váún
âãư chỉïa âỉûng v xỉí l phãú thi tråí thnh váún âãư càng thàóng ca mäi trỉåìng.
1.2.4- Phán loải mäi trỉåìng:
Ty theo mủc âêch v näüi dung nghiãn cỉïu mäi trỉåìng säúng ca con
ngỉåìi âỉåüc phán thnh mäi trỉåìng thiãn nhiãn, mäi trỉåìng nhán tảo v mäi
trỉåìng x häüi.
- Mäi trỉåìng thiãn nhiãn bao gäưm cạc nhán täú thiãn nhiãn: váût l, họa
hc v sinh hc täưn tải khạch quan ngoi mún ca con ngỉåìi hồûc êt chëu
sỉû chi phäúi ca con ngỉåìi.
- Mäi trỉåìng nhán tảo bao gäưm nhỉỵng nhán täú váût l, sinh hc, x häüi
do con ngỉåìi tảo nãn v chëu sỉû chi phäúi ca con ngỉåìi.
- Mäi trỉåìng x
häüi bao gäưm cạc mäúi quan hãû giỉỵa ngỉåìi v ngỉåìi tảo
nãn sỉû thûn låüi hồûc tråí ngải cho sỉû täưn tải v phạt triãøn ca cạ nhán v cäüng
âäưng ca con ngỉåìi.
Sỉû phán chia ny chè âãø phủc vủ mủc âêch nghiãn cỉïu, phán têch cạc
hiãûn tỉåüng phỉïc tảp trong mäi trỉåìng. Trong thỉûc tãú c 3 loải mäi trỉåìng cng
täưn tải, xen láùn vo nhau v tỉång tạc våïi nhau hãút sỉïc chàût ch. Cạc thnh
= 6 =
Kyợ thuỏỷt Mọi trổồỡng

- Taỡi nguyón nng lổồỹng bao gọửm nng lổồỹng Mỷt Trồỡi vaỡ caùc dỏựn xuỏỳt
cuớa noù (nhổ nng lổồỹng nổồùc, gioù, soùng ), nng lổồỹng õởa nhióỷt vaỡ nng
lổồỹng haỷt nhỏn.
= 7 =
Kyợ thuỏỷt Mọi trổồỡng

- Taỡi nguyón thọng tin laỡ taỡi nguyón di truyóửn sinh hoỹc nũm trong gen
caùc sinh vỏỷt.
Trong sổớ duỷng cuỷ thóứ ngổồỡi ta chia ra taỡi nguyón õỏỳt, taỡi nguyón nổồùc,
taỡi nguyón khờ hỏỷu, taỡi nguyón sinh vỏỷt, taỡi nguyón lao õọỹng
Theo khaớ nng taùi taỷo, taỡi nguyón õổồỹc phỏn thaỡnh taỡi nguyón taùi taỷo
õổồỹc vaỡ taỡi nguyón khọng taùi taỷo õổồỹc.
- Taỡi nguyón taùi taỷo õổồỹc laỡ taỡi nguyón coù thóứ tổỷ duy trỗ hoỷc õổồỹc bọứ
sung mọỹt caùch lión tuỷc, coù thóứ õổồỹc thay thóỳ hoỷc phuỷc họửi sau mọỹt thồỡi gian
vồùi õióửu kióỷn phuỡ hồỹp. Vờ duỷ nhổ nng lổồỹng mỷt trồỡi, cỏy trọửng, vỏỷt nuọi,
nguọửn nổồùc, khọng khờ
- Taỡi nguyón khọng thóứ taùi taỷo õổồỹc la
ỡ taỡi nguyón tọửn taỷi mọỹt caùch coù
haỷn, seợ mỏỳt õi hoỷc hoaỡn toaỡn bióỳn õọứi, khọng coỡn giổợ õổồỹc tờnh chỏỳt ban õỏửu
sau quaù trỗnh sổớ duỷng nhổ taỡi nguyón khoaùng saớn, dỏửu moớ , caùc thọng tin di
truyóửn cho õồỡi sau bở mai mọỹt.
Theo sổỷ tọửn taỷi, ngổồỡi ta chia taỡi nguyón thaỡnh caùc loaỷi taỡi nguyón dóự
mỏỳt vaỡ taỡi nguyón khọng bở mỏỳt.
- Taỡi nguyón dóự mỏỳt coù thóứ phuỷc họửi hoỷc khọng phuỷc họửi õổồỹc. Taỡi
nguyón phuỷc họửi õổồỹc laỡ taỡi nguyón coù thóứ õổồỹc thay thóỳ hoỷc phuỷc họửi sau
mọỹt thồỡi gian vồùi õióửu kióỷn phuỡ hồỹp, vờ duỷ nhổ cỏy trọửng, vỏỷt nuọi, nguọửn
nổồùc bở nhióựm bỏứn.
- Ta
ỡi nguyón khọng bở mỏỳt bao gọửm taỡi nguyón vuợ truỷ (bổùc xaỷ mỷt trồỡi,
nng lổồỹng thuớy trióửu ), taỡi nguyón khờ hỏỷu (nhióỷt, ỏứm cuớa khờ quyóứn, nng

Biãún âäøi khê háûu kãút håüp biãûn phạp sỉí dủng âáút khäng håüp l gáy ra sa
mảc họa. Ỉåïc tênh âãún nay 10% âáút cọ tiãưm nàng khai thạc näng nghiãûp trãn
Trại Âáút bë sa mảc họa. Sa mảc Sahara åí Bàõc Phi mäùi nàm tiãún vãư Âëa Trung
Hi hng tràm mẹt, lm máút âi hàòng nàm khong 100.000 ha âáút näng nghiãûp
v âäưng c.
Cạc biãûn phạp ci tảo âáút, bọn phán, tỉåïi tiãu v x thi nỉåïc khäng
håüp l cng gáy ra tçnh trảng âáút bë ä nhiãùm båíi cạc cháút âäüc. Hng nàm 15%
âáút trãn ton cáưu bë suy thoại vç l do nhán tảo. Trong âọ suy thoại vç xọi mn
do nỉåïc 55,7%, do giọ 28%, 12,1% do máú
t dinh dỉåỵng. ÅÍ Trung Qúc diãûn
têch âáút bë suy thoại 280 triãûu ha, chiãúm 30% lnh thäø, åí ÁÚn Âäü máút 3,7 triãûu
ha âáút träưng trt mäùi nàm, khu vỉûc Cháu Ạ Thại Bçnh Dỉång 860 triãûu ha âáút
bë hoang mảc họa.
Nỉåïc ta cọ trãn 33 triãûu ha âáút, hiãûn nay âỉåüc phán bäú sỉí dủng nhỉ sau:
- Sn xút näng nghiãûp : 6.993×10
3
ha.
- Âáút cọ rỉìng : 9.395×10
3
ha.
= 9 =
K thût Mäi trỉåìng

- Âáút chun dng : 972×10
3
ha.
( giao thäng , vỉûc nỉåïc , m)
- Âáút åí : 818 ha.
- Âáút b hoang chỉa dng : 14.925×10
3

triãøn ca âáút v bo vãû âáút. Âáút lải l ngưn váût liãûu ni dỉåỵng rỉìng, cho
phẹp rỉìng sinh trỉåíng v phạt triãøn. Âáút rỉìng háưu nhỉ tỉû bọn phán, cnh lạ råi
rủng tỉì cáy âỉåüc vi sinh váût phán hy âỉa tråí vãư dảng cạc ngun tä
ú dinh
dỉåỵng cáưn cho cáy háúp thủ âãø sinh trỉåíng. Dỉåïi tạn lạ cáy rỉìng thưn loải
lỉåüng mn lãn tåïi 5-10 táún/ha/nàm, våïi mỉïc tàng trỉåíng 300-500 tả/ha.nàm.
= 10 =
K thût Mäi trỉåìng

Rỉìng cọ tạc dủng âiãưu ha khê háûu do låïp thỉûc váût nhiãưu táưng tiãúp nháûn
ạnh sạng Màût Tråìi ngàn cn viãûc hun nọng màût âáút. Rỉìng ngàn cạch cạc lưng
giọ bo bo vãû cạc khu dán cỉ hồûc näng nghiãûp. Rỉìng l ngưn tiãu thủ khê
CO
2
v cung cáúp khê O
2
. Hìng nàm qua cạc phn ỉïng quang håüp 1 ha rỉìng
âỉa vo khê quøn khong 16 táún äxy tỉû do, rỉìng thäng 30 táún /ha, cn cáy
träưng chè tỉì 3-10 táún /ha.
Rỉìng cọ tạc dủng âiãưu tiãút dng chy säng ngi våïi viãûc giỉỵ nỉåïc trãn
lỉu vỉûc trong ma mỉa l v cung cáúp lải trong ma mỉa kiãût. Do âọ rỉìng
lm cho l lủt v hản hạn båït nghiãm trng, chãú âäü thy vàn trãn cạc lỉu vỉûc
cọ rỉìng tråí nãn âiãưu ha hån.
Rỉìng cn cọ giạ trë du lëch, phong cnh, thãø thao. Rỉìng l nåi tng trỉỵ
ti ngun sinh váût hoang dải. Trong nãưn kinh tãú så khai rỉìng l ngưn cung
cáúp lỉång thỉûc, thỉûc pháøm chênh cho con ngỉåìi. Trong nãưn vàn minh näng
nghiãûp, ti ngun sinh váût gọp pháư
n nháút âënh vo ngưn lỉång thỉûc, thỉûc
pháøm v cọ vai tr quan trng do cạc cäng dủng, pháøm cháút âàûc biãût ca cạc
sn pháøm sinh váût tỉì rỉìng. Trong cạc nỉåïc cäng nghiãûp họa ngưn gen tỉì cạc

(1000 ha)
T lãû che ph
(%)
Táy Bàõc Bàõc bäü 3.153,6 290 9,2
Âäng Bàõc Bàõc bäü 3.367,3 591 17,5
Trung tám Bàõc bäü 3.908,6 993,5 24,0
Âäưng bàòng Bàõc bäü 1.143,6 41,3 0,4
Bàõc Trung bäü 5.189,0 1.647,5 32,6
Dun Hi Trung bäü 4.506,7 999,2 22,2
Táy Ngun 5.526,8 2.554,5 46,2
Âäng Nam bäü 1.347,5 532,6 22,4
Âäưng bàòng Nam bäü 3.987,7 171,6 0,4
c/ Ti ngun nỉåïc :
Nỉåïc l ti ngun cọ nghéa quút âënh âäúi våïi sỉû säúng v phạt triãøn
ca con ngỉåìi v x häüi loi ngỉåìi. Nỉåïc l thnh pháưn cáúu thnh nãn sinh
quøn v tạc âäüng trỉûc tiãúp âãún cạc úu täú ca thảch quøn, khê quøn v cạc
nhán täú tạc âäüng âãún khê háûu thåìi tiãút trong khê quøn. Nỉåïc vỉìa l mäüt ti
ngun váût liãûu, vỉìa l váût mang nàng lỉåüng, di chuøn cạc váût cháút cọ trãn
Trại Âáút dỉåïi dảng ha tan, lå lỉíng hồûc di âáøy trong nỉåïc.
Nỉåïc di chuøn theo tưn hon nỉåïc nhỉ l mäüt chu trçnh thu tháûp,
thanh l
c v phán phäúi nỉåïc mäüt cạch liãn tủc v khàõp mi nåi trãn Trại Âáút.
Täøng lỉåüng nỉåïc cọ trãn Trại Âáút l 1.454×10
6
km
3
. Khong 94% l
nỉåïc màûn åí biãøn v âải dỉång, khong 2% l nỉåïc ngt ca cạc nụi bàng v
bàng h åí 2 cỉûc, khong 0,6% l nỉåïc ngáưm åí táưng näng v táưng sáu. Nỉåïc
trong khê quún chiãúm 0,001%, trong sinh quøn chiãúm khong 0,0002%,

nỉåïc).
Dỉû trỉỵ áøm trong âáút l 426 t m
3
/nàm. Viãût Nam thüc nhọm nỉåïc giu ti
ngun nỉåïc tải chäù, ngoi ra cn thu nháûn ngưn nỉåïc ngoải lai tỉì Trung
Qúc, Lo, Campuchia l 132,8 t m
3
. Viãût Nam cọ mảng lỉåïi säng ngi khạ
dy âàûc v phán bäú tỉång âäúi âäưng âãưu trãn lnh thäø, cọ 2.500 säng di trãn
10 km våïi täøng chiãưu di trãn 52.000 km. Dc theo båì biãøn trung bçnh 20 km
cọ mäüt cỉía säng v máût âäü lỉåïi säng thay âäøi tỉì 0,5 âãún 2,0 km/km
2
. Tuy
nhiãn lỉåüng dng chy phủ thüc vo chãú âäü mỉa.
Lỉåüng mỉa trãn lnh thäø Viãût Nam låïn nhỉng lải phán bäú khäng âäưng
âãưu, táûp trung ch úu trong cạc thạng ma mỉa. Lỉåüng mỉa låïn lải táûp trung
nãn tảo ra dng chy ráút låïn. Do ti ngun nỉåïc phán bäú khäng âäưng âãưu v
dao âäüng ráút phỉïc tảp theo thåìi gian, viãûc khai thạc nỉåïc gàûp nhiãưu khọ khàn
v phỉïc tảp. Nhỉỵng vng mỉa låïn cọ môun dng chy âảt trãn 70 tháûm chê
100 l/s/km
3
, vng mỉa êt dng chy nh cọ nåi chè âảt 5 l/s/km
3
, chãnh nhau
tåïi 20 láưn.
Trỉỵ lỉåüng nỉåïc ngáưm cọ thãø khai thạc vo khong 10 triãûu m
3
/ngy.
Trong cạc tháûp k qua nỉåïc ngáưm bë khai thạc quạ mỉïc, vỉåüt quạ kh nàng tỉû
nảp lải mäüt cạch tỉû nhiãn. Mỉûc nỉåïc tải cạc giãúng khai thạc âãưu bë hả tháúp, cọ

moớ, khờ õọỳt ).
Khoaùng saớn laỡ taỡi nguyón khọng taùi taỷo. Vióỷc khai thaùc vaỡ sổớ duỷng laỡm
caỷn kióỷt trổợ lổồỹng cuớ
a chuùng trón Traùi ỏỳt. Theo dổỷ baùo hióỷn nay thỗ trổợ lổồỹng
Sừt, Nhọm, Titan, Crọm, Manhó, Vanadi coỡn lồùn; trổợ lổồỹng Baỷc, Bismut,
Thuớy ngỏn, Amiant, ọửng, Chỗ, Keợm, Thióỳc, Mọlipõen coỡn khọng nhióửu; trổợ
lổồỹng Barit, Graphit, mica, Inõi coỡn laỷi rỏỳt ờt vaỡ coù nguy cồ caỷn kióỷt sau mọỹt
thồỡi gian ngừn.
= 14 =
K thût Mäi trỉåìng

Thë trỉåìng khoạng sn hiãûn nay thãø hiãûn sỉû thiãúu cäng bàòng trong tráût
tỉû kinh tãú thãú giåïi. Cạc nỉåïc phạt triãøn mua khoạng sn tỉì cạc nỉåïc âang phạt
triãøn våïi giạ tháúp v bạn hng họa chãú tảo tỉì cạc ngun liãûu ny våïi giạ cao.
Âãø trạnh tçnh trảng ny gáưn âáy cạc nỉåïc âang phạt triãøn chuøn sang xút
kháøu kim loải tinh chãú âãø cọ thãm giạ trë gia tàng vo ngun liãûu.
Theo dỉû bạo thç trong vi tháûp niãn tåïi nhu cáưu vãư khoạng sn sàõt sé
tàng khong 960 triãûu tåïi 1.900 triãûu táún/nàm; vãư bauxite tỉì 90 âãún 180 triãûu
táún/nàm; tỉì 1980 âãún nàm 2000 nhán loải tiãu thủ 3 âãún 4 láưn nhiãưu hån täø
ng
säú khoạng sn phi kim loải m loi ngỉåìi â sỉí dủng tỉì lục nọ sinh ra âãún âáưu
tháûp k 1980.
Quan âiãøm bi quan cho ràòng tçnh trảng cản kiãût khoạng sn s gáy tråí
ngải låïn cho sỉû phạt triãøn ca nhán loải. Quan âiãøm lảc quan cho ràòng trỉỵ
lỉåüng khoạng sn tuy khai thạc ngy cng khọ khàn nhỉng cn ráút låïn. Khoa
hc v cäng nghãû s giụp cho con ngỉåìi phạt hiãûn trỉỵ lỉåüng måïi, cạc ngưn
thay thãú tỉû nhiãn hồûc nhán tảo. Nhiãưu âãư ti khoa hc â âỉåüc tiãún hnh âãø
tçm váût liãûu cọ â tênh nàng váût l cáưn thiãút våïi giạ thnh thêch håüp âãø
thay thãú
váût liãûu âang cản kiãût. Mäüt hỉåïng quan trng khạc l tại chãú phãú thi. Vê dủ

Tiã
úp âọ l nàng lỉåüng gäù, ci, räưi tåïi nàng lỉåüng nỉåïc, giọ, nàng lỉåüng kẹo
ca gia sục. Nàng lỉåüng khai thạc tỉì than âạ ngỉû trë trong thãú k 18-19. Nàng
lỉåüng dáưu m thay thãú vë trê ca than âạ trong thãú k 20 v tỉìng bỉåïc chia s
vai tr ca mçnh våïi nàng lỉåüng hảt nhán. Cạc dảng nàng lỉåüng måïi êt ä
nhiãùm nhỉ nàng lỉåüng Màût Tråìi, nàng lỉåüng nỉåïc, giọ, thy triãưu, nàng lỉåüng
vi sinh váût thu nháûn âỉåüc våïi nhỉỵng phỉång phạp v phỉång tiãûn cäng nghãû
tiãn tiãún cng âang måí räüng phảm vi hoảt âäüng ca mçnh.
Nhu cáưu nàng lỉåüng ca con ngỉåìi tàng lãn nhanh chọng trong quạ
trçnh phạt triãøn. 100.000 nàm trỉåïc cäng ngun, mäùi ngy mäüt ngỉåìi tiãu thủ
khong 4000 âãún 5000 Kcal. 500 nàm trỉåïc cäng ngun tàng lãn 1200Kcal.
Âáưu thãú k
15 lãn tåïi 26000Kcal, giỉỵa thãú k 19 l 70000 Kcal v hiãûn nay
trãn 200000 Kcal .
• Than âạ :
Than âạ l nham thảch tráưm têch, thnh pháưn ch úu l cacbon. Than
âạ âỉåüc hçnh thnh qua nhiãưu thåìi k âëa cháút, ch úu vo thåìi k Paleozoi
cạch âáy khong 225-350 triãûu nàm.
Than âạ âỉåüc phán thnh ba loải chênh: than náu, than chỉïa dáưu v than
cỉïng. Trỉỵ lỉåüng cạc loải than trãn ton thãú giåïi hiãûn nay ỉåïc âoạn vo khong
gáưn 700 t táún. Theo täúc âäü sỉí dủng hiãûn nay trỉỵ lỉåüng ny cọ thãø âạp ỉïng
nhu cáưu 180 nàm nỉỵa (dỉû âoạn nàm 1995).
Viãûc sỉí dủng than âạ lm nhiãn liãûu cọ nhỉỵng tạc âäüng låïn tåïi mäi
trỉåì
ng. Trong thàm d, âiãưu tra, kho sạt cọ thãø gáy thiãût hải êt nhiãưu tåïi ti
ngun âáút, ti ngun rỉìng, cạc lỉu vỉûc säng súi tải vng thàm d, kho sạt.
= 16 =
K thût Mäi trỉåìng

Than thỉåìng dng lm nhiãn liãûu cho cạc nh mạy âiãûn, âun cạc näưi

600.000 táún dáưu m thoạt vo nỉåïc biãøn theo dảng ny, chiãúm
50% täøng säú dáưu ä nhiãùm trong cạc âải dỉång. 20% do dáưu trn khi giãúng
khai thạc, våỵ äúng dáùn dáưu. Trong nhỉỵng nàm gáưn âáy hng nàm cạc tai nản
âàõm tu dáưu âem khong 200.000 táún dáưu vo biãøn, viãûc rỉía cạc tu âem
khong 1.300.000 táún dáưu vo biãøn. Dáưu trn gáy tai hải nghiãm trng cho cạc
hãû sinh thại biãøn, hãû sinh thại nỉåïc ngt v c cạc hãû sinh thại trãn âáút ven båì.
Quạ trçnh âäút dáưu, khê âãưu sinh ra cạc cháút gáy ä nhiãùm tỉång tỉû nhỉ
âäút than. Khê thiãn nhiãn lục âäút chè sinh ra CO
2
, mäüt êt CO, NO
x
v håi nỉåïc.
NO
x
v SO
x
do âäút dáưu chè bàòng 1/10 do âäút than, bủi êt hån nhiãưu v khäng
cọ xè than.
= 17 =
K thût Mäi trỉåìng

• Thy nàng :
Loi ngỉåìi tỉì hng chủc nghçn nàm vãư trỉåïc â biãút sỉí dủng nàng lỉåüng
ca dng nỉåïc våïi nhỉỵng thiãút bë thä så nhỉng hãút sỉïc thäng minh: xe nỉåïc,
gu nỉåïc, cäúi xay nỉåïc, mỉång nỉåïc tỉû chy. Thy nàng âỉåüc dng trong tỉåïi
tiãu âäưng rüng, chãú biãún näng sn, chuøn âäüng mạy mọc th cäng. Tåïi âáưu
thãú k 19 thy nàng âỉåüc dng âãø sn xút âiãûn nàng.
Tiãưm nàng thy âiãûn ca thãú giåïi ỉåïc tênh vo khong 2.214.000MW.
Thy nàng âỉåüc liãût vo dảng nàng lỉåüng sảch, khäng thi ra cháút gáy ä
nhiãùm. Tuy nhiãn viãûc xáy dỉûng cạc häư chỉïa nỉåïc låïn cọ thãø cọ nhỉỵng tạc

âiãûn nàng. Nàm 1975 sỉïc sn xút âiãûn nàng lãn tåïi 1.428 triãûu KWh v
lỉåüng than âạ khai thạc lãn tåïi 5,2 triãûu táún. Nhiãưu nh mạy nhiãût âiãûn v thy
âiãûn â âỉåüc xáy dỉûng trong cạc nàm qua. Dáưu khê âỉåüc thàm d vo cúi
tháûp k 1970 v khai thạc tỉì sau 1986.
• Ti ngun sinh hc :
Trong tỉû nhiãn, cạc loi sinh váût tảo thnh mäüt dáy chuưn säúng. Theo
nhỉỵng säú liãûu måïi nháút, âãún nay con ngỉåìi â biãút âỉåüc 1.392.485 loi âäüng
váût, thỉûc váût v vi sinh váût, nghéa l khong 4,1% säú lỉåüng loi cọ thãø cọ trãn
hnh tinh ny säúng åí trãn cản v åí dỉåï
i nỉåïc. Riãng âäüng váût v vi sinh váût
chiãúm 76,8% cạc loi â biãút, nhọm âäüng váût cọ xỉång säúng khong 3% .
Bng 1.3 : Säú loi â âỉåüc xạc âënh tãn (theo E.O .Wilson -Biodivesity, 1988):
CHÈ DANH
SÄÚ LOI Â XẠC
ÂËNH
T LÃÛ % TRÃN
TÄØNG SÄÚ
Vi sinh váût
Âäüng váût khäng xỉång
Thỉûc váût
Cạ
Chim
B sạt v lỉåỵng thã
Âäüng váût cọ vụ
5760
1.020.561
322.311
19.056
9.040
11.757

1.4 - TẠC ÂÄÜNG CA CON NGỈÅÌI ÂÃÚN MÄI TRỈÅÌNG :
Tỉì bøi âáưu xút hiãûn, con ngỉåìi â tạc âäüng vo mäi trỉåìng xung
quanh âãø säúng. Con ngỉåìi â tråí thnh k âäüc tän chiãúm âoảt ngưn lỉång
thỉûc v ti ngun cọ thãø khai thạc âỉåüc, trong khi chênh bn thán con ngỉåìi
chà
óng âọng vai tr âạng kãø gç trong quạ trçnh chuøn họa váût cháút m cüc
säúng âi hi.
Ngy nay con ngỉåìi â lm ch hnh tinh, sinh säúng åí nhỉỵng hãû sinh
thại khạc nhau vãư âiãưu kiãûn tỉû nhiãn. Nhán täú x häüi, bàòng tiãún bäü cäng nghãû,
â tạc âäüng lm cho hiãûu lỉûc chn lc tỉû nhiãn gim âãún mỉïc tháúp nháút. Cạc
hãû sinh thại tỉû nhiãn hồûc dáưn chuøn sang hãû sinh thại nhán tảo hồûc bë tạc
âäüng ca con ngỉåìi. Våïi sỉû gia tàng dán säú hiãûn nay v nhỉỵng nhu cáưu ca
nọ, våïi sỉû tiãún bäü ca nãưn vàn minh váût cháút, täøng nàng lỉåüng, säú loải v khäúi
lỉå
üng váût cháút m con ngỉåìi rụt ra tỉì thiãn nhiãn thç hon lải cho thiãn nhiãn
dỉåïi dảng cháút thi, âãưu khäng ngỉìng tàng lãn.
Trong khn khäø ca cạch mảng khoa hc k thût, ca quạ trçnh cäng
nghiãûp v âä thë họa nhanh chọng tạc âäüng ca x häüi loi ngỉåìi âäúi våïi mäi
trỉåìng âảt âãún mäüt cỉåìng âäü v qui mä chỉa tỉìng tháúy, våïi xu hỉåïng ngy
mäüt mảnh m, nhỉỵng hoảt âäüng phạ hoải mäi trỉåìng khäng kiãøm soạt âỉåüc â
gáy ra cản kiãût ti ngun thiãn nhiãn, suy thoại mäi trỉåìng v lm máút cán
bàòng sinh thại trong hãû tỉû nhiãn. Cạc hoảt âäüng chênh lm nh hỉåíng âãún mäi
trỉåìng cọ thãø âỉåüc phán ra nhỉ sau:
1.4.1- Khai tha
ïc ti ngun thiãn nhiãn:
Ngy nay, sỉïc sn xút tàng lãn âạng kãø do sỉû phạt triãøn dán säú v do
nhỉỵng thnh tỉûu ca cạch mảng khoa hc k thût lm tàng nàng sút lao
âäüng. Con ngỉåìi â khai thạc ti ngun våïi mäüt cỉåìng âäü ráút låïn â lm cho
cạc ti ngun cản kiãût âãún mỉïc bạo âäüng. Cạc chu trçnh váût cháút trong tỉû
nhiãn bë phạ hy, nhiãưu hãû sinh thại tỉû nhiãn bë máút äøn âënh, cáúu trục váût l

kinh tóỳ cuớa mỗnh. Trong nọng nghióỷp sổớ duỷng phỏn hoù
a hoỹc vồùi muỷc õờch
canh taùc, tng nng suỏỳt cỏy trọửng nhổng mỷt traùi cuớa noù laỡ laỡm ọ nhióựm õỏỳt
do õọỹ khọng trong saỷch vaỡ laỡm ọ nhióựm nguọửn nổồùc do tng õọỹ phỗ dổồợng bồới
caùc nguyón tọỳ N, P
Caùc loaỷi thuọỳc trổỡ sỏu, dióỷt coớ hióỷn nay laỡ caùc chỏỳt bóửn vổợng dóự bở hỏỳp
thuỷ vaỡo cỏỳu tổớ cuớa õỏỳt, phaù huớy cỏy trọửng vaỡ xỏm nhỏỷp vaỡo chuọựi dinh dổồợng,
caớn trồớ hoaỷt õọỹng sọỳng cuớa nhióửu sinh vỏỷt.
Caùc hoùa chỏỳt sổớ duỷng trong cọng nghióỷp vaỡ nhióửu hoaỷt õọỹng kinh tóỳ
khaùc thoaùt vaỡo mọi trổồỡng dổồùi daỷng phóỳ thaới. Nhióửu chỏỳt trong õoù nhổ
xianua, chỗ, õọ
ửng, thuớy ngỏn, phenol laỡ nhổợng chỏỳt õọỹc haỷi õọỳi vồùi con
ngổồỡi vaỡ nhióửu loaỷi sinh vỏỷt khaùc.
= 21 =
Kyợ thuỏỷt Mọi trổồỡng

Nhổợng chỏỳt phoùng xaỷ xuỏỳt phaùt tổỡ nọứ bom haỷt nhỏn hoỷc nhổợng chỏỳt
thaới boớ phoùng xaỷ loớng hay rừn phaùt ra tổỡ nhổợng trung tỏm cọng nghióỷp hay
nghión cổùu khoa hoỹc coù thóứ lừng xuọỳng mỷt õỏỳt, tờch tuỷ ồớ õoù hay lan truyóửn
trong khọng khờ, coù thóứ gỏy nguy cồ õọỹc haỷi õọỳi vồùi con ngổồỡi, õọỹng vỏỷt vaỡ
thổỷc vỏỷt.
1.4.3- Sổớ duỷng nhión lióỷu :
Trong hoaỷt õọỹng sọỳng cuớa mỗnh con ngổồỡi sổớ duỷng nhióửu loaỷi nhión lióỷu
khaùc nhau nhổ: cuới, than cuới, than õaù, dỏửu moớ, khờ õọỳt Haỡng nm trón Traùi
ỏỳt õọỳt 10 tyớ tỏỳn than qui ổồùc, giaới phoùng 4.10
16
Kcal nhióỷt vaỡ 30 tyớ tỏỳn CO
2.
ọỳt nhión lióỷu õổồỹc xem nhổ sổỷ õọỳt noùng trổỷc tióỳp sinh quyóứn vỗ phỏửn
nhióỷt phaùt taùn vaỡo mọi trổồỡng rỏỳt lồùn, gỏy ra sổỷ thay õọứi chóỳ õọỹ vi khờ hỏỷu khu

2
vaỡ NO cuỡng mọỹt sọỳ chỏỳt khaùc coỡn gỏy hióỷn tổồỹng khoùi
quang hoùa, aớnh hổồớng rỏỳt lồùn tồùi õồỡi sọỳng sinh vỏỷt trón Traùi ỏỳt. = 22 =
K thût Mäi trỉåìng

1.4.4- Tạc âäüng ca âä thë họa âãún mäi trỉåìng:
Quạ trçnh âä thë họa gàõn liãưn våïi lëch sỉí loi ngỉåìi. Âọ l quạ trçnh kinh
tãú x häüi, nhán kháøu v âëa l âa diãûn, diãùn ra trãn cå såí nhỉỵng hçnh thỉïc phán
cäng lao âäüng x häüi v phán cäng lao âäüng theo lnh thäø â hçnh thnh trong
lëch sỉí.
Kãø tỉì thãú k 18, tỉì sau khi xút hiãûn mạy håi nỉåïc åí Anh vo cúi thãú
k 17 âỉåüc xem l khåíi âiãøm ca cạch mảng cäng nghiãûp. Trong khi âọ, âä
thë, âiãøm khåíi âáưu ca âä thë họa â xút hiãûn nhỉỵng 4000-5000 nàm trỉåïc
cäng ngun. Mäüt säú úu täú âỉåüc xem nhỉ úu täú âàûc th nháút l mỉïc âäü táûp
trung dán säú säúng trong khu vỉû
c âä thë trãn ton thãú giåïi ngy cng phạt triãøn
nhanh chọng. Lëch sỉí ca quạ trçnh âä thë họa gàõn liãưn våïi sỉû gia tàng dán säú
mang tênh âàûc th âọ. Hiãûn nay, thãú giåïi cọ khong trãn 2 t ngỉåìi säúng trong
khu vỉûc âä thë, dỉû bạo nàm 2000 cọ khong 3 t v nàm 2025 cọ khong trãn
5 t ngỉåìi säúng trong khu vỉûc âä thë. Âọ l hiãûn tỉåüng mang tênh qui lût v
lëch sỉí trong quạ trçnh âä thë họa.
Âä thë hoạ nọi lãn kh nàng phạt triãøn vỉåüt báûc ca trê tû con ngỉåìi,
cng nhỉ sỉû låïn mảnh vãư cạch mảng khoa hc k thût. Thãø hiãûn åí sỉû chinh
phủc thiãn nhiãn, tảo ra mäüt mäi trỉåìng nhán tảo m khäng máúy lãû thüc vo
thiãn nhiãn. Con ngỉåìi â chäúng chi âỉåüc våï
i mỉa nàõng, bo tạp, âiãưu ha
khê háûu cho nåi åí ca mçnh, tảo ra nhỉỵng cäng trçnh phủc vủ cho phạt triãøn

khê l do cạc nh mạy thi ra, sinh hoảt gia âçnh 23%, giao thäng 25% Trãn
cạc âỉåìng phäú låïn mỉïc âäü äưn cọ thãø lãn tåïi 80 - 110 dB. Mäüt lỉåüng låïn rạc
thi, phãú thi sinh hoảt v cäng nghiãûp táûp trung trong âáút, lm nhiãùm báøn âáút
v nỉåïc ngáưm, nỉåïc màût, nh hỉåíng âãún tçnh trảng vãû sinh âä thë. Ä nhiãùm
ngư
n nỉåïc säng häư v nỉåïc ngáưm do cạc loải nỉåïc thi sinh hoảt ca thnh
phäú v nỉåïc thi cäng nghiãûp l nghiãm trng nháút. Do mäi trỉåìng bë giåïi hản
sỉû khúch tạn cháút báøn trong säng häư úu hån trong khäng khê ráút nhiãưu. Pháưn
nhiãưu cạc con säng låïn åí cạc nỉåïc phạt triãøn åí cháu Áu háưu nhỉ khäng thãø sỉí
dủng âãø cáúp nỉåïc âỉåüc nỉỵa.
- Viãûc di dán äư ảt tỉì cạc vng näng thän âãún thnh phäú, xu hỉåïng táûp
trung v tàng cỉåìng cạc chỉïc nàng sn xút v phi sn xút do viãûc di dán,
viãûc chuøn tỉì nãưn sn xút näng nghiãûp sang sn xút cäng nghiãûp våïi nàng
sút cao âem lải háûu qu r rãût cho sỉû
phạt triãøn nhanh chọng cạc thnh phäú,
tàng vt dán säú âä thë.
- Sỉû bnh trỉåïng cạc thnh phäú v phỉång thỉïc sn xút cäng nghiãûp
cọ tạc dủng vä cng âa dảng v ngy cng tàng âäúi våïi mäi trỉåìng xung
quanh. Âä thë họa tråí thnh mäüt trong nhỉỵng nhán täú ch úu lm biãún âäøi
mäi trỉåìng, lm náøy sinh nhu cáưu ngy cng låïn vãư diãûn têch xáy dỉûng v qui
hoảch, vãư ti ngun thiãn nhiãn v thỉûc pháøm.
Cạc thnh phäú hiãûn nay chè chiãúm 0,3 % diãûn têch âáút liãưn nhỉng â táûp
trung trãn 40% dán säú thãú giåïi .
= 24 =
Kyợ thuỏỷt Mọi trổồỡng

1.4.5- Cọng nghóỷ nhỏn taỷo:
Sổỷ tióỳn bọỹ cuớa khoa hoỹc kyợ thuỏỷt taỷo cho con ngổồỡi coù khaớ nng khai
thaùc thión nhión vồùi tọỳc õọỹ lồùn. Con ngổồỡi ổùng duỷng nhổợng thaỡnh tổỷu khoa
hoỹc cuớa mỗnh trong trọửng troỹt, chn nuọi laỡm tng nhanh chu trỗnh vỏỷt chỏỳt