K thût Mäi trỉåìng Ä NHIÃÙM MÄI TRỈÅÌNG
KHÄNG KHÊ

=============================================================== 3.1 - THNH PHÁƯN, CÁÚU TRỤC V TIÃU CHØN VÃƯ CHÁÚT LỈÅÜNG MÄI
TRỈÅÌNG KHÊ:
3.1.1 - Thnh pháưn khê quøn:
Khê quøn l häùn håüp ca khäng khê khä v håi nỉåïc. Håi nỉåïc thỉåìng
âỉåüc âạnh giạ theo âäü áøm (%). Cn khäng khê khä khi chỉa bë ä nhiãùm cọ
thnh pháưn ch úu khong 78% nitå, 21% oxy v khong 1% cạc khê ä
nhiãùm khạc nhỉ CO
2
, CO, SO
2
, NO,...
Nhỉng thỉûc tãú thnh pháưn ca khäng khê â bë thay âäøi khạ låïn do cạc
hoảt âäüng ca con ngỉåìi thi ra nhiãưu loải khê thi khạc nhau trong quạ trçnh
sn xút v sinh hoảt nãn hm lỉåüng cạc cháút ä nhiãùm tàng lãn âạng kãø, nh
hỉåíng trỉûc tiãúp âãún âåìi säúng ca con ngỉåìi.
3.1.2 - Cáúu trục khê quøn:
Khê quøn ca Trại Âáút cọ âàûc âiãøm phán táưng r rãût:
1- Táưng âäúi lỉu (0÷10km): l låïp khäng khê sạt bãư màût Trại Âáút. Cháút lỉåüng
khäng khê åí âáy s nh hỉåíng trỉûc tiãúp âãún sỉïc khe ca con ngỉåìi. Táưng âäúi

O + hν → O
+
+ e
O
2
+ hν → O
2
+
+ e
Trong táưng ny nhiãût âäü khäng khê
gim dáưn theo t lãû báûc nháút våïi âäü cao v âảt trë säú khong -100
o
C, nhiãût âäü
ca khê quøn tháúp nháút åí âäü cao khong 85÷90km.
Táưng nhiãût

Táưng trung lỉu

Táưng bçnh lỉu

Táưng âäúi lỉu

-
1200
o
C

-100
o
C

3.1.3- Âån vë âo v tiãu chøn cháút lỉåüng mäi trỉåìng khäng khê :
a/ Âån vë âo:
Âãø âạnh giạ hm lỉåüng cháút ä nhiãùm trong mäi trỉåìng khäng khê ngỉåìi
ta thỉåìng xạc âënh khäúi lỉåüng ca cháút ä nhiãùm chiãúm bao nhiãu so våïi khäúi
khäng khê. Vê dủ: trong 1m
3
khäng khê thç cháút ä nhiãùm nhiãùm s chiãúm bao
nhiãu cm
3
.
- Âäúi våïi cạc khê ä nhiãùm thỉåìng âo bàòng âån vë pháưn tràm (%),
pháưn triãûu (ppm), pháưn t (ppb), hồûc cm
3
/m
3
, mg/m
3
, mg/l,...
- Âäúi våïi bủi, thỉåìng xạc âënh trng lỉåüng ca nọ chỉïa trong 1m
3

khäng khê, nãn cọ âån vë âo l mg/m
3
, g/m
3
,...

Nguùn Âçnh Hún
= 39 =


3.1.4- Sỉû ä nhiãùm mäi trỉåìng khäng khê :
Sỉû ä nhiãùm mäi trỉåìng khäng khê l quạ trçnh thi cạc cháút ä nhiãùm vo
mäi trỉåìng lm cho näưng âäü ca chụng trong mäi trỉåìng vỉåüt quạ tiãu chøn
cho phẹp, nh hỉåíng âãún sỉïc khe con ngỉåìi, cạc âäüng thỉûc váût, cnh quan v
hãû sinh thại.
Nhỉ váûy, cạc cháút ä nhiãùm thi vo mäi trỉåìng m näưng âäü ca chụng
chỉa vỉåüt quạ giåïi hản cho phẹp, chỉa nh hỉåíng âãún âåìi säúng sn xút ca
con ngỉåìi v hãû sinh thại thç cọ thãø xem l chỉa ä nhiãùm mäi trỉåìng.

Nguùn Âçnh Hún
= 40 =

K thût Mäi trỉåìng

Do váûy, cáưn phi xạc âënh näưng âäü ca cạc cháút ä nhiãùm trong mäi
trỉåìng räưi so våïi tiãu chøn cho phẹp âãø xạc âënh mäi trỉåìng â bë ä nhiãùm
hay chỉa, hồûc ä nhiãùm gáúp máúy láưn tiãu chøn cho phẹp.
3.2 - CẠC NGƯN GÁY Ä NHIÃÙM MÄI TRỈÅÌNG KHÄNG KHÊ:
Hiãûn nay sỉû ä nhiãùm mäi trỉåìng khäng khê cọ thãø do nhiãưu ngun
nhán khạc nhau, chụng ráút âa dảng v khọ kiãøm soạt. Âãø nghiãn cỉïu v xỉí l
cọ thãø phán thnh cạc loải ngưn nhỉ sau:
* Theo ngưn gäúc phạt sinh:
- Ngưn tỉû nhiãn: do thiãn nhiãn hçnh thnh nãn.
- Ngưn nhán tảo: do cạc hoảt âäüng ca con ngỉåìi gáy nãn.
* Theo âàûc tênh hçnh hc:
- Ngưn âiãøm: äúng khọi.
- Ngư
n âỉåìng: tuún giao thäng.
- Ngưn màût: bi rạc, häư ä nhiãùm.
* Theo âäü cao:

mừt vaỡ õổồỡng tióu hoùa.
Nuùi lổớa hoaỷt õọỹng õaợ mang theo nhióửu nham thaỷch vaỡ hồi khờ õọỹ
c tổỡ
loỡng õỏỳt vaỡo mọi trổồỡng, õỷc bióỷt laỡ caùc khờ SO
2
, CH
4
vaỡ H
2
S.
Sổỷ phỏn huớy tổỷ nhión caùc chỏỳt hổợu cồ, caùc xaùc chóỳt õọỹng thổỷc vỏỷt seợ taỷo
ra nhióửu muỡi họi vaỡ khờ õọỹc õọỳi vồùi sổùc khoớe con ngổồỡi. Saớn phỏứm phỏn huớy
thổồỡng sinh ra laỡ H
2
S, NH
3
, CO
2
, CH
4
vaỡ sunfua.
Sổỷ phaùt taùn phỏỳn hoa, buỷi muọỳi bióứn, buỷi phoùng xaỷ trong tổỷ nhión,... õóửu
laỡ nhổợng taùc nhỏn khọng coù lồỹi cho cuọỹc sọỳng cuớa con ngổồỡi vaỡ caùc sinh vỏỷt.
Tọứng khọỳi lổồỹng chỏỳt thaới do thión nhión sinh ra laỡ rỏỳt lồùn, nhổng noù
thổồỡng phỏn bọỳ õóửu trong khọng gian bao la nón nọửng õọỹ cuớa noù khọng cao,
vaớ laỷi con ngổồỡi sọỳng ồớ õỏu thỗ õaợ thờch nghi vồùi mọi trổồỡng tổỷ nhión ồớ õoù, do
vỏỷy sổỷ aớnh hổồớng cuớa chuùng õọỳi vồùi cuọỹc sọỳng cuớa con ngổồỡi laỡ khọng õaùng
kóứ, nhổng caùc hoaỷt õọỹng cuớa con ngổồỡi laỡm gia tng thóm haỡm lổồỹng chỏỳt ọ
nhióựm vaỡo mọi trổồỡng thỗ sổỷ aớnh hổồớng seợ rỏỳt nghióm troỹng.
3.2.2- Caùc nguọử

, NO
v HC ,... sỉû nh hỉåíng ny phủ thüc ch úu vo cháút lỉåüng ca xe cäü lỉu
thäng trãn âỉåìng. Xàng pha chç cng l mäüt tạc nhán nh hỉåíng ráút låïn âãún
sỉïc khe con ngỉåìi.
Khi xe lỉu thäng trãn âỉåìng phäú s tung bủi âáút âạ tỉì bãư màût âỉåìng vo
mäi trỉåìng khäng khê, âiãưu ny phủ thüc ch úu vo mỉïc âäü vãû sinh v sỉû
thäng thoạng ca phäú phỉåìng.
Ngưn giao thäng cọ âàûc âiãøm l phạt tạn theo dảng tuún, l ngưn
tháúp, nãn sỉû nh hỉåíng ca nọ táûp trung ch úu åí khu vỉûc dán cỉ åí hai bãn
âỉåìng phäú, do váûy cáưn phi cọ biãûn phạp träưng cáy xanh âãø ngàn c
n båït sỉû
phạt tạn cháút ä nhiãùm tåïi cạc cäng trçnh hai bãn.
c/ Ngưn cäng nghiãûp:
Mäüt xu hỉåïng âi ngỉåüc våïi cháút lỉåüng mäi trỉåìng l quạ trçnh âä thë
họa, cäng nghiãûp họa, âọ l quạ trçnh gim båït diãûn têch cáy xanh v säng häư,
thãú vo âọ l nhỉỵng ngäi nh cao táưng, nhỉỵng nh mạy cäng nghiãûp våïi cạc
äúng khọi tn thi nghi ngụt cạc cháút ä nhiãùm khạc nhau lm cho cháút lỉåüng
mäi trỉåìng khäng khê åí khu âä thë nh hỉåíng ráút låïn.
Cạc cháút thi ca khu cäng nghiãûp ráút âa dảng, sỉû nh hỉåíng ca chụng
âãún mäi trỉåìng cng khạc nhau, do âọ âãø nghiãn cỉïu thç cáưn xẹt củ thãø cho
tỉìng loải nh
mạy.

Nguùn Âçnh Hún
= 43 =

K thût Mäi trỉåìng

 Nh mạy nhiãût âiãûn: Thỉåìng dng than v dáưu âãø chuøn nhiãût nàng
thnh âiãûn nàng nãn trong quạ trçnh chạy thỉåìng sinh ra nhiãưu khê âäüc v tảo

khọi thi cng khạ cao (80 - 200m) nãn tảo âiãưu kiãûn cho cạc cháút ä nhiãùm
khúch tạn âi lãn v bay xa, gáy ä nhiãùm trong c mäüt khäng gian räüng låïn.
 Nh mạy váût liãûu xáy dỉûng: Âọ l cạc nh mạy nhỉ xi màng, gảch ngọi,
väi, xỉåíng bã täng,... chụng thỉåìng sinh ra nhiãưu khọi, bủi âáút âạ v cạc khê
CO, SO
2
, NO
x
,...
Sỉû ä nhiãùm ca cạc nh mạy ny ch úu phủ thüc vo cäng nghãû sn
xút, mỉïc âäü xỉí l cháút thi trỉåïc khi thi vo mäi trỉåìng; nhỉng hiãûn nay cọ
nhiãưu vng näng thän cn täưn tải nhiãưu l gảch, ngọi, väi våïi cạch thỉïc âäút
th cäng nãn gáy ä nhiãùm ráút låïn, nh hỉåíng khäng nh âãún sỉïc khe con
ngỉåìi v nàng sút cáy träưng, váût ni åí khu vỉûc âọ.
3.3 - CẠC TẠC NHÁN Ä NHIÃÙM MÄI TRỈÅÌNG KHÄNG KHÊ :
Cọ thãø nọi cạc cháút ä nhiãùm trong mäi trỉåìng täưn tải åí ráút nhiãưu dảng
khạc nhau, nhỉng cọ thãø âỉåüc xãúp thnh 2 loải chênh sau:
- Khê : SOx, NOx, COx, H
2
S,... v cạc håi âäüc.
- Ràõn : tro, bủi, khọi v cạc Sol khê.

Nguùn Âçnh Hún
= 44 =

K thût Mäi trỉåìng

3.3.1 - Cạc khê gáy ä nhiãùm mäi trỉåìng khäng khê:
a/ Khê COx:
(CO : cacbon monoxit; CO

trỉåíng ca cáy cäúi.
- Våïi CO
2
: cọ låüi cho cáy cäúi phạt triãøn trong quạ trçnh quang håüp
nhỉng gáy nãn hiãûu ỉïng nh kênh lm nọng báưu khê quøn ca Trại Âáút.
b/ Khê SOx :
(SO
2
: Sunfua dioxit; SO
3
: Sunfua trioxit).
Ch úu l SO
2
, l khê khäng mu, cọ vë hàng cay, mi khọ chëu. SO
2

trong khäng khê cọ thãø biãún thnh SO
3
dỉåïi ạnh sạng Màût Tråìi khi cọ cháút xục
tạc.

Nguùn Âçnh Hún
= 45 =

Kyợ thuỏỷt Mọi trổồỡng

Chuùng õổồỹc sinh ra do quaù trỗnh õọỳt chaùy nhión lióỷu coù chổùa lổu huyỡnh,
õỷc bióỷt laỡ trong cọng nghióỷp coù nhióửu loỡ luyóỷn gang, loỡ reỡn, loỡ gia cọng noùng.
Haỡm lổồỹng lổu huyỡnh thổồỡng xuỏỳt hióỷn nhióửu trong than õaù (0,2ữ0,7%)
vaỡ dỏửu õọỳt (0,5ữ4%), nón trong quaù trỗnh chaùy seợ taỷo ra khờ SO

2
: nitồ dioxit).

NOx thổồỡng xuỏỳt hióỷn nhióửu trong giao thọng vaỡ cọng nghióỷp. Trong
khọng khờ nitồ vaỡ ọxy coù thóứ tổồng taùc vồùi nhau khi coù nguọửn nhióỷt cao >
1100
o
C vaỡ laỡm laỷnh nhanh õóứ traùnh phỏn huớy:

t

1100
o
C
N
2
+ xO
2
2 NOx

Laỡm laỷnh nhanh
Trổợ lổồỹng NOx sinh ra khoaớng 48 trióỷu tỏỳn / nm (chuớ yóỳu laỡ NO
2
).
NO
2
laỡ khờ coù maỡu họửng, khi nọửng õọỹ 0,12 ppm thỗ coù thóứ phaùt hióỷn
thỏỳy muỡi.
NOx seợ laỡm phai maỡu thuọỳc nhuọỹm vaới, laỡm cổùng vaới tồ, ni lọng vaỡ gỏy
han rố kim loaỷi.

2
S:
H
2
S coỡn goỹi laỡ Sunfur hydro, laỡ khờ khọng maỡu, coù muỡi trổùng thọỳi.
H
2
S sinh ra do quaù trỗnh huớy caùc chỏỳt hổợu cồ, caùc xaùc chóỳt õọỹng thổỷc
vỏỷt, õỷc bióỷt laỡ ồớ caùc baợi raùc, khu chồỹ, cọỳng raợnh thoaùt nổồùc, sọng họử ọ nhióựm
vaỡ hỏửm loỡ khaùi thaùc than.
Trổợ lổồỹng H
2
S sinh ra khoaớng 113 trióỷu tỏỳn / nm (mỷt bióứn 30 tióỷu
tỏỳn, mỷt õỏỳt 80 trióỷu tỏỳn, saớn xuỏỳt cọng nghióỷp 3 trióỷu tỏỳn).
H
2
S coù taùc haỷi laỡ ruỷng laù cỏy, thọỳi hoa quaớ vaỡ giaớm nng suỏỳt cỏy trọửng.
ọỳi vồùi con ngổồỡi, khi tióỳp xuùc vồùi H
2
S seợ caớm thỏỳy khoù chởu, nhổùc
õỏửu, buọửn nọn vaỡ móỷt moới. Nóỳu tióỳp xuùc lỏu seợ laỡm mỏỳt khaớ nng nhỏỷn bióỳt
cuớa khổùu giaùc, tổỡ õoù tọứn haỷi õóỳn hóỷ thỏửn kinh khổùu giaùc vaỡ rọỳi loaỷn õóỳn khaớ
nng hoaỷt õọỹng bỗnh thổồỡng cuớa caùc tuyóỳn nọỹi tióỳt trong cồ thóứ, cuọỳi cuỡng dỏựn
õóỳn bóỷnh thỏửn kinh hoaớng họỳt thỏỳt thổồỡng. Ngoaỡi ra noù coỡn kờch thờch tim õỏỷp
nhanh, huyóỳt aùp tng cao khióỳn nhổợng ngổồỡi mừc bóỷnh tim caỡng nỷng thóm.
- nọửng õọỹ 150 ppm seợ gỏy tọứn thổồng õóỳn cồ quan họ hỏỳp.

Nguyóựn ỗnh Huỏỳn
= 47 =


2

s phán têch chụng thnh ngun tỉí oxy (O), cạc ngun tỉí oxy ny lải tỉång
tạc våïi phán tỉí O
2
âãø tảo thnh O
3
:
O
2
+ hν → O + O
O + O
2
→ O
3
Ozon sinh ra v máút âi ráút nhanh, nọ chè täưn tải trong khong vi phụt.
Ozon táûp nhiãưu åí âäü cao 25 km (táưng bçnh lỉu), näưng âäü khong 10ppm. Cn
åí sạt màût biãøn, näưng âäü ozon chè khong 0,005 ÷0,007 ppm.
Ozon cọ tạc dủng tảo thnh lạ chàõn ngàn cn tia tỉí ngoải ca Màût Tråìi
chiãúu xúng Trại Âáút, âiãưu tiãút khê háûu ca Trại Âáút, trạnh gáy nãn nhỉỵng
nguy hải âäúi våïi âåìi säúng ca con ngỉåìi v cạc sinh váût. Nhỉng nãúu näúng âäü
ozon trong khê quøn quạ låïn s gáy ä nhiãùm ozon v s nh hỉåíng trỉûc tiãúp
âãún sỉïc khe ca con ngỉåìi :
- ÅÍ näưng âäü 0,02ppm → chỉa cọ tạc âäüng gáy bãûnh r
rãût.
- ÅÍ näưng âäü 0,3ppm → mi v hng bë kêch thêch, cm tháúy rạt.
- ÅÍ näưng âäü 1÷3ppm →gáy mãût mi sau 2 giåì tiãúp xục.
- ÅÍ näưng âäü 8ppm → gáy nguy hiãøm âäúi våïi phäøi.
Ngoi ra O
3