LUẬN VĂN:
Khái quát đánh giá thực trạng nông
nghiệp và nông thôn của nước ta bước
vào giai đoạn mới CNH, HĐH

Lời nói đầu

Hiện nay, nước ta có trên 60% lao động làm nghề nông và trên 70% dân số sống ở
nông thôn. Để thực hiện được mục tiêu đến năm 2010 Việt Nam trở thành một nước
công nghiệp thì vấn đề công nghiệp hoá, hiện đại (CNH - HĐH) hoá nông nghiệp và
nông thôn cần phải đặc biệt coi trọng. I. Một số vấn đề lý luận chung về Công nghiệp hoá hiện đại hoá nông nghiệp và
nông thôn.

1. Một số khái niệm khoa học liên quan đến CNH, HĐH nông nghiệp và nông
thôn
Về CNH nông nghiệp và nông thôn: Việc phát triển các ngành nghề nông nghiệp
hoá nông thôn khác với CNH nông nghiệp, càng khác với CNH nông thôn. Về phạm vi,
tính chất và mục tiêu, phát triển công nghiệp nông thôn là xây dựng những ngành nghề
công nghiệp cụ thể có tính chuyên ngành kinh tế, là các nghề thuộc khu vực sản xuất.
Còn CNH nông nghiệp là quá trình chuyển biến từ nền nông nghiệp nhỏ, lạc hâu, phân
tán sang nền nông nghiệp lớn với trình độ chuyên canh và thâm canh cao, tiến hành sản
xuất và quản lý sản xuất với trình độ trang bị công nghiệp và công nghệ tiến tiến áp
dụng rộng rãi thuỷ lợi hoá, cơ khí hoá, điện khí hoá, sinh học hoá cao hơn và bước đầu
áp dụng cả tự động hoá, tin học hoá CNH vẫn có tính chất ngành và liên ngành hẹp,
đưa nông nghiệp lên trình độ mới cao hơn rõ rệt nhằm đạt năng suất chất lượng, hiệu
quả vượt trội. Còn phạm vi và tính chất của CNH nông thôn rộng sâu hơn nhiều. Thứ
nhất, nó là quá trình biến đổi không phải trong từng ngành sản xuất hay lĩnh vực xã hội
đơn lẻ, mà là một quá trình biến đổi toàn diện trong một khu vực xã hội rộng lớn là nông
thôn, bao quát mọi hoạt động kinh tế, xã hội, văn hoá, chính trị tại đó. Thứ hai, đó là quá
trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng tiến bộ, trong đó phát triển một
nền nông nghiệp dồi dào làm nền tảng, một nền sản xuất nông nghiệp ngày càng tiến
tiến, một hệ thống dịch vụ đầy đủ và hữu hiệu. Chính các khu vực kinh tế nông thôn này
là các lực lượng sản xuất quyết định CNH nông thôn được thực hiện nhanh hay chậm,
trong đó vai trò của nông nghiệp luôn có ý nghĩa quyết định là cơ sở của kinh tế nông
thôn, đặc biệt là trong các bước đi ban đầu. CNH nông thôn bắt đầu từ công nghiệp hoá
sản xuất nông nghiệp. Thứ ba, cùng với các ngành kinh tế phát triển, một hệ thống hạ

triển toàn diện kinh tế - xã hội nông thôn ở giai đoạn cao hơn”.
Có nhiều cách lý giải khác nhau về hiện đại hoá. HĐH là quá trình chuyển đổi căn
bản toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế xã hội từ
chỗ theo những quy trình công nghệ thủ công là chính sang chỗ sử dụng một cách phổ

biến những quy trình công nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến hiện đại, dựa trên
sự phát triển của tiến bộ khoa học kỹ thuật tạo ra năng suất lao động hiệu quả và trình độ
văn minh kinh tế xã hội cao.
Theo văn kiện Hội nghị lần thứ VII ban chấp hành Trung ương khóa VII thì CNH,
HĐH được hiểu là: Quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động kinh tế xã hội
từ lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với
công nghệ phương tiện và phương pháp tiên tiến hiện đại, tạo ra năng suất lao động cao.
Đối với nước ta là một quá trình thực hiện chiến lược phát triển kinh tế xã hội nhằm cải
biến một xã hội nông nghiệp lạc hậu thành một xã hội công nghiệp gắn với việc hình
thành từng bước quan hệ sản xuất tiến bộ, ngày càng thể hiện đầy đủ bản chất ưu việt
của chế độ mới.
Giữa HĐH nông nghiệp và HĐH nông thôn cũng có sự khác nhau về phạm vi và nội
dung: HĐH nông nghiệp có phạm vi hẹp và chỉ giới hạn trực tiếp trong sản xuất nông
nghiệp ( nông - lâm - ngư nghiệp ), có quan hệ đến các yếu tố vật chất của sản xuất.
Trong khi đó HĐH nông thôn thì phạm vi lại liên quan đến nhiều ngành sản xuất, nhiều
lĩnh vực xã hội khác ở nông thôn, tác động đến toàn bộ nền văn minh nông thôn, trong
đó truyền thống văn hoá dân tộc được bảo tồn và phát huy đúng theo hướng phương phú
và lành mạnh của HĐH.
2. Một số vấn đề lý luận thực tiễn có tính hướng dẫn CNH - HĐH nông nghiệp
và nông thôn
a/ Phương hướng chiến lược của nền kinh tế mạnh về xuất khẩu và thay thế nhập
khẩu.

thẳng trong cuộc sống. Bởi vậy chúng ta không thể nóng vội muốn biến đổi nhanh
chóng nông thôn thành đô thị, cần phải xác định được mô hình đô thị hợp lý.
d/ Công bằng xã hội và quan hệ phát triển vùng
Ngày càng có nhiều ý kiến khẳng định rằng mục tiêu công bằng xã hội là điều kiện
cần có để đảm bảo sự phát triển bền vững, dân chủ, vì thiếu công bằng sẽ gây rối loạn về
chính trị và cản trở sự phát triển. Trong công bằng xã hội của một nước, vấn đề quan hệ
phát triển vùng là cơ bản nhất, có ý nghĩa quyết định ổn định toàn xã hội. Một trong
những mục tiêu của CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn ở nước ta phải là từng bước
làm xích lại gần nhau giữa các vùng của Tổ quốc.
e/ Vấn đề thặng dư nông nghiệp

Những cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ khu vực năm 1997 ở châu á thể hiện
những rối loạn trong quan hệ cung - cầu, mà việc kích cầu sẽ góp phần tích cực vào việc
giải quyết các cản trở trong việc tạo ra thặng dư mới, lập lại thế cân đối mới. Tạo ra
thặng dư đã khó, chi phối sử dụng đúng các thặng dư đó lại cũng không kém phần khó
khăn, đó chính là vấn đề tích luỹ trong nông nghiệp ở nước ta, một vấn đề quyết định
năng lực nội sinh của con đường CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn.
Tóm lại việc nêu lên 5 vấn đề lý luận và thực tiễn trên đã chỉ rõ vai trò to lớn của
Nhà nước trong việc xây dựng chiến lược phát triểnvà chỉ đạo thực hiện các kế hoạch,
chính sách phát triển. Nhà nước mà không đủ mạnh và hiệu lực để giải quyết các vấn đề
cơ bản trên thì khó lòng mà hy vọng con đường CNH, HĐH diễn ra suôn sẻ, vững chắc.

II: Khái quát đánh giá thực trạng nông nghiệp và nông thôn nước ta bước vào giai
đoạn mới công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước

Trong thời gian kể từ sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng để chuẩn
bị cho các Hội nghị Trung ương lần thứ IV và VI, các kỳ họp của Quốc hội và Chính

tích cực.
- Văn hoá, giáo dục y tế có sự phát triển mới, không còn tình trạng trì trệ xuống cấp
mạnh như 4 - 5 năm về trước.
- Dân chủ hoá nông thôn đang được tích cực thực hiện nhằm đáp ứng yêu cầu mới
của phát triển nông thôn
Trên đây là toàn cảnh về bức tranh của nông thôn nước ta tuy đạt được nhưng thành
tựu đáng kể, nhưng còn chứa đựng nhiều mặt yếu kém, bất cập, thậm chí mâu thuẫn và
thách thức lớn. Tuy vậy những thành tựu trên đạt được là hết sức to lớn. Đó là kết quả
của một quá trình phấn đấu gian khổ và bền bỉ của nông dân nước ta, sự quan tâm hỗ trợ
của toàn xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự chỉ đạo của Nhà nước.

III. nội dung chủ yếu của quá trình CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn ở nước
ta

1. Tiếp tục phát triển mạnh nông nghiệp trên cơ sở khai thác lợi thế về tài nguyên
sinh học đa dạng và những lợi thế khác nhằm đảm bảo vững chắc an ninh lương thực,
thực phẩm, cung cấp nguyên liệu với khối lượng lớn và chất lượng cao cho công nghiệp
chế biến, cung cấp hàng hoá có sức mạnh cao cho xuất khẩu.
2. Đẩy mạnh phát triển công nghiệp và các hoạt động dịch vụ nông thôn theo hướng
ngày càng hiện đại để vừa phục vụ thiết thực cho phát triển nông nghiệp có hiệu quả và
bền vững, vừa giải quyết một cách vững chắc các yêu cầu kinh tế - xã hội của phát triển
nông thôn, trước hết là thu hút lao động từ nông nghiệp, thực hiện phân công lao động
tại chỗ.
3. Xây dựng, phát triển và nâng cấp hệ thống hạ tầng kinh tế - xã hội ở nông thôn
(mạng lưới điện, thuỷ lợi, đường giao thông, nước sạch, thông tin liên lạc , học tập vui
chơi giải trí ) tạo nền tảng cho phát triển kinh tế hàng hoá, cải thiện đời sống dân cư
theo yêu cầu văn minh hiện đại phù hợp với điều kiện cụ thể của từng vùng.

khó khăn của các hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn, năng lực hạn chế của chính
lực lượng lao động nông thôn.
- Khó khăn, thách thức giữa việc tập trung các vùng trọng điểm, tạo bước phát triẻn
nhanh ban đầu của kinh tế nông thôn với việc phát triển toàn diện các vùng , rút ngắn sự
chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế xã hội.
- Khó khăn, thách thức trong việc phát huy trách nhiệm và tình chủ động của nông
dân với xác định hợp lý trách nhiệm và vai trò của Nhà nnước trong việc định hướng tổ
chức , hỗ trợ và bảo hộ nông nghiệp và nông dân trong điều kiện nền kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa.
Thực chất, những khó khăn, thách thức trên đây không phải mới nảy sinh mà có
mầm mống từ nhiều năm trước nhưng chậm được giải quyết nên đã trở thành những lực
cản lớn. Và nay là những thách thức thực sự đang đối mặt không riêng đối với nông dân,
nông nghiệp và nông thôn mà còn đối với cả toàn xã hội.

V. các giải pháp chủ yếu thúc đẩy quá trình cnh, hđh nông nghiệp và nông thôn
1.Các giải pháp liên quan đến thị trường nông thôn
a/ Về thị trường nội địa có hai nguồn tiêu thụ lớn là khu vực dân cư và cácngành
công nghiệp chế biến. Cần phải tăng sức mua của hai nguồn này, để mở rộng thị trường
cho kinh tế nông thôn phát triển, cần phải hết sức chú trọng thị trường nội địa này, cả

cho các loại nông sản hàng hoá công nghiệp nông thôn, đối với cả hàng hoá đã tập trung
lớn, lẫn hàng hoá còn phân tán, nhỏ lẻ.
b/ Về thị trường xuất khẩu: việc mở rộng và nâng cấp thị trường nội địa đồng thời
cũng là nền tảng, điểm tựa và tạo nguồn cho việc mở rộng, nâng cấp thị trường quốc tế
của nền kinh tế nông thôn ở nước ta trong thời kỳ đổi mới. Vệc trước mắt là phải mở
rộng hợp tác liên doanh với nước ngoài, ưu đãi các dự án nông nghiệp và công nghiệp
chế biến xuất khẩu, tăng cường công tác tiếp thị quốc tế.

3.Một số giải pháp phát triển khoa học, công nghệ và xây dựng kết cấu hạ tầng
- Đẩy mạnh áp dụng công nghệ sinh học.
- Phát triển thuỷ lợi, giao thông và lưới điện nông thôn kết hợp với các
công trình phòng chống thiên tai.
- Từng bước thực hiện cơ giới hoá các hoạt động kinh tế ở nông thôn.
4.Các vấn đề về tài chính cho CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn
a/ Tăng tích luỹ từ bản thân nông nghiệp nà nông thôn:
- Thứ nhất, giảm chi phí đầu vào cho các hoạt động kinh tế ở nông thôn.
- Thứ hai, tạo động lực và đảm bảo lợi ích của người sản xuất trong trao đổi hàng
hoá trên thị trường.
- Thứ ba, giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu tăng năng suất lao động để tăng tích luỹ
và yêu cầu giải quyết việc làm.
b/ Đầu tư tập trung của Nhà nước cho phát triển nông nghiệp và nông thôn
Để thúc đẩy quá trùnh CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn bên cạnh việc huy
động đầu tư của các chủ thể kinh tế, Nhà nước cần giành sự ưu ái thoả đáng hơn cho
nông nghiệp và nông thôn. Đồng thời xác định đúng nguồn và mức thu để thực hiện đầu
tư cho phát triển nông nghiệp nông thôn có ý nghĩa trọng yếu. Cần phải chú trọng các
giải pháp để theo dõi việc phân phối và sử dụng các nguồn đầu tư từ ngân sách.
c/ Trách nhiệm tài chính của các chủ thể kinh tế ở nông thôn và các chính sách tài
chính hỗ trợ của Nhà nước
- Thứ nhất, quy định rõ trách nhiệm và quyền lợi đóng góp của dân cư.
- Thứ hai, tăng cường trách nhiệm của Nhà nước trong đầu tư phát triển cơ cấu hạ
tầng kinh tế.
- Thứ ba, chú trọng thực hiện đầu tư của Nhà nước thông qua các chương trình và dự
án.

d/ Quan tâm đến các khả năng cung ứng nguồn vốn tín dụng vào phát triển nông

TàI liệu tham khảo 1. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, IX.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ
năm, bảy(khoá VII).
3. Nghị quyết của Bộ chính trị về “Phát triển nông nghiệp và nông thôn”(1999).
4. “Con đường công nghiệp hoá , hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn.


4. Các vần đề tài chính cho CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn……
5. Phát triển các quan hệ hợp tác và đa dạng hoá các loại
hình tổ chức sản xuất- kinh doanh ở nông thôn………………… ……
6. Vấn đề việc làm và phát triển nguồn nhân lực………………….…
Kết luận