CÂY SẦU RIÊNG
Durio Zibethinus Murr Bombacaceae
I. DINH DƯỠNG VÀ SỬ DỤNG:
Cơm trái sầu riêng chiếm 20-
35% trọng lượng trái, hột chiếm 5-
15%, nó chiếm 55-56%. Cơm trái và
hột chứa nhiều chất dinh dưỡng, giàu
carbohydrate, protein, chất béo,
khoáng và vitamin. Mùi thơm của sầu
riêng do các thiols hoặc thioethers và
sulfides.
Trong 100g sầu riêng ăn được
chứa 66,8g nước, 2,5g protein, 2,5g
chất béo, 1,4g chất sợi, 0,8g tro, 28,3g
carbohydrate, 0,9mg sắt, 601 mg
Potassium, 0,27 mg thiamine, 1 mg
muối natri, 0,29 mg riboflavin, 1,2
mg niacin, 20 mg calcium, 63 mg phosphorus, 57 mg Vitamin C, 10 IU vitamin A và
520 KJ năng lượng.
II. GIỐNG
Hiện nay, Thái Lan và Mã Lai đã chọn được nhiều giống sầu riêng tốt. Các
giống sầu riêng nổi tiếng của Thái Lan gồm có Mong Thong No 1, Khan Yao,
Chanee, Kradum Thong, Luang và Kob. Các giống của Mã Lai là D2 (Dato Nina),
D7, D10 (Durian Hijau) D24, D98 (Ka toi), D99, D114 và D117 (Gombak). Các
giống của Indonesia gồm Sunan Sukun, Hepe, Mas, Sitokong và Petruk.
Ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) có trồng nhiều giống sầu riêng, trong đó
có một số giống khá phổ biến hiện nay như :
- Sầu riêng Khổ qua xanh: vỏ trái vẫn còn màu xanh khi chín, trái hơi dài, chóp
trái nhọn, có khía rõ, gai nhỏ, cuống trái ngắn nhỏ. Cây sai trái, trái nhỏ nặng trung
bình 2-3 kg. Cơm mỏng, phẩm chất khá. Trồng nhiều ở Tiền Giang.
- Sầu riêng khổ qua vàng: trái có màu vàng nhạt khi còn non, khi chín vỏ trái có

lên trên. Khi cấy hột xong tủ cỏ lại và tưới nước giữ ẩm hàng ngày. Rải thuốc trị kiến,
xịt thuốc phòng trừ sâu bệnh thường xuyên và dùng phân N-P-K tưới để cây con phát
triển tốt. Có thể dùng Derosal, Carbendazim, Bavistime, Appencab để phòng trị chết
cây con. Cây con phát triển có 1-3 thân, chỉ cần giữ lại 1 thân chính khỏe mạnh. Nên
che mát ánh sáng 50% để cây ít bị cháy lá và chậm tăng trưởng (do quang phân hóa).
Có thể ươm hột trong bầu đất. Đặt hột ở 1/3 chiều cao bầu, thêm đất trộn tro
trấu vào đầy dần bầu theo sự phát triển của rễ hột.
Cây con sử dụng làm gốc tháp phải có tuổi thích hợp tùy theo phương pháp
tháp. Gốc khoảng 3-5 tháng tuổi được dùng làm gốc tháp cành, tháp đọt; gốc 1,5-3
năm tuổi dùng tháp mắt. Lưu ý khi dùng gốc tháp non (tháp cành, tháp đọt) phải chăn
sóc thật kỹ khi đem trồng vì cây dễ bị chết do rễ phát triển kém.
Mùa vụ tháp
Đối với sầu riêng, tiến hành tháp vào khoảng tháng 6-9 dl hàng năm là tốt nhất
vì trong những tháng này có nhiệt độ và ẩm độ thích hợp nên tháp cây rất dễ dính.
Sầu riêng cũng được tháp trong mùa nắng, có thể cắt ngọn gốc tháp trước, bứng vô
bầu đem đặt vào chỗ thoáng mát để tiến hành tháp. Tỷ lệ tháp dính so với tháp trong
mùa mưa kém hơn.
Cách làm
Có nhiều kiểu tháp, nhưng kiểu tháp theo chữ U xuôi là phổ biến nhất. Mở
miệng tháp trên gốc tháp cách mặt đất khoảng 25-30 cm, nhánh mũi dao làm trầy
phần gỗ bên trong. Miệng tháp dài khoảng 2-2,5 cm, rộng khoảng 1-1,5 cm. Dùng
dao rọc một đường chia lớp vỏ đậy miệng tháp làm 2 phần lớn của vỏ đậy một lỗ nhỏ
tròn để khi đặt mắt tháp vào không bị cấn dập.
Mắt tháp (còn gọi là bo tháp) được lấy từ những mầm vừa nhú lên từ nách lá
(nông dân thường gọi là hột gạo) trên cành. Cắt cuống lá trước 3-4 ngày trước khi lấy
bo tháp. Bo tháp được lấy theo kích thước hơi nhỏ hơn miệng tháp. Luồn bo tháp vào
miệng tháp đậy vỏ miệng tháp lại sao cho mầm tháp nhú ra ngoài từ nơi khoét lỗ.
Dùng một đoạn lá dừa dài khoảng 5 cm, rộng 2 cm có khoét lỗ ở giữa đậy lên kín
miệng tháp, dùng dây thun buộc lại. Đầu trên lá dừa phải buộc chặt để nước không
thấm vào trong, phía ngoài chỗ tháp được quấn dây thu vừa phải làm cấn giập mầm

theo hình mái ngói để tránh đọng nước.
Tưới giữ ẩm thường xuyên bầu gốc tháp khoảng một tháng sau khi tháp có thể
cắt đem bầu cây tháp xuống.
Phương pháp này có nhược điểm là dễ gãy nơi vết tháp nếu trồng trong vùng có
gió mạnh (Duyên Hải, Sông Bé, ) dễ chết nếu trồng trong mùa mưa do vết tháp dễ
nhiễm vi khuẩn.
* Tháp ngọn:
Tháp ngọn sử dụng gốc tháp 2-4 tháng tuổi và phải chuẩn bị cành tháp 10-20
ngày trước khi tháp (khấc, bón P, K). Đọt tháp chỉ cần một đoạn có mang lá non
(phương pháp Thái Lan). Dùng dao bén hay lưỡi lam cắt ngang gốc tháp ở độ cao
thích hợp sau đó chẻ ở vết cắt sâu 1,5 cm. Dùng dao bén vuốt đọt tháp thành dạng
mũi nêm và đặt vào vết chẻ trên gốc tháp. Chú ý sao cho tượng tầng gốc tháp và ngọn
tháp tiếp xúc với nhau. Sau đó dùng dây cao su quấn chặt chỗ tháp theo kiểu mái
ngói. Phương pháp này có ưu điểm là không bị gẫy nơi vết tháp khi trồng sau này.
3.1.3. Phương pháp chiết cành
Mùa chiết
Từ tháng 3-10 dl (tốt nhất là tháng 3-4 dl).
Chọn cành chiết
Chọn cành mọc xiên ngoài tán khỏe mạnh, dài khoảng 1 mét, đường kính 5-10
mm, lá màu xanh vàng nhạt (mới chuyển từ non qua trưởng thành), lá đọt chưa nở.
Nếu chọn cành có lá màu xanh đậm thì chiết khó ra rễ. Các nhánh chèo (nhánh thứ
cấp) trên cành chiết cũng có lá non chưa nở ra.
Cách làm
Khoanh một đoạn vỏ dài 4-8 cm (tùy theo đường kính cành chiết). Chiều dài từ
chỗ khoanh vỏ đến ngọn cành dài 50-70 cm. Khoanh theo kiểu tướt vỏ. Sau khi lột
vỏ, dùng vải sạch lau tượng tầng libe (rất mỏng). Tránh cọ xát mạnh làm tổn thương
lỏi cây dễ gây thối cành.
Sau khi khoanh vỏ để ráo nhựa khoảng 2-3 ngày. Tiến hành bó bầu bằng rơm
trộn bùn sông (nên dùng rơm đã giặt sạch phơi khô và bùn không có phèn). Có thể sử
dụng thuốc kích thích ra rễ của Đại học Cần Thơ (1.000 ppm NAA) lên phía trên vết

cây con, ém đất xung quanh gốc. Cắm cục giữ cây, tưới đẫm nước. Dùng rơm hay cỏ
khô đậy mô giữ ẩm. Cần che mát cây con trong thời kỳ đầu. Khi cây phát triển qua 1
mùa khô thì loại bỏ dần vật liệu che mát.
Nếu bứng bầu đất thì sau khi bứng nên để bầu cây con nằm ngang trên mặt đất ở
nơi thoáng mát vài ngày mới trồng vào đất.
Che nắng hướng Tây trong 12 tháng đầu, nhất là vào các tháng nắng chiều, vì
cây phát triển rất chậm trong điều kiện nắng gắt.
HIỆN TƯỢNG CHẾT CÂY CON SAU KHI TRỒNG
Cây sầu riêng con khi đem trồng thường có tỷ lệ chết cao. Hiện tượng này có
thể do một hay nhiều nguyên nhân sau:
- Thiếu nước tưới hoặc tưới không đủ làm cây bị hốc. Trồng cây không che mát
ở giai đoạn đầu. Đất không thoát nước tốt.
- Đất sét nặng làm rễ cây con kém phát triển, suy yếu dần. Đất nhiễm phèn,
mặn, đất mới còn nhiều chất hữu cơ chưa hoai mục gây ngộ độc.
- Cây con có hệ thống rễ nhánh ít, nhất là cây chiết nhánh hoặc cấy tháp đọt,
tháp cành. Rễ cây con tương đối giòn, dễ gãy khi vận chuyển bị sốc (đường xe). Cây
con không được giữ chắc chắn sau khi trồng, bị gió thường xuyên sẽ làm lung lay rễ,
tược tháp.
- Cây con bị thối rễ do nấm bệnh hoặc bị bệnh thán thư nặng (đốm lá) không hồi
phục được.
- Bón quá nhiều phân nhất là phân đạm.
- Chọn đất tốt, nhẹ. Phần đất dưới đáy hố trồng cần làm tơi xốp. Nên bón lót
phân lân, tro trấu.
- Cây con đem trồng cần có nhiều rễ nhánh.
- Nếu đường xa nên vận chuyển bằng ghe và nên giảm cây 2-3 tháng để dưỡng
trước khi trồng.
- Tưới đủ nước
- Cây con cần được che mát tránh ánh nắng trực tiếp trong năm đầu tiên sau khi
trồng. Buộc giữ cây chắc chắn.
- Tránh bón quá nhiều phân, bón phân chia làm nhiều lần. Nên pha phân để tưới

Lần 1: sau khi thu hoạch vụ trước, bón toàn bộ lượng super lân, 1/2 lượng urê
và 1/2 lượng phân hỗn hợp NPK.
Lần 2: ở giai đoạn trước khi ra hoa 15-30 ngày, bón 1/2 lượng urê và 1/2 lượng
phân hỗn hợp NPK.
- Năm cho trái ổn định: tăng dần lượng phân bón từ 3-5 kg urê-NPK-super lân
(tỷ lệ 1:2:1) cho mỗi cây hàng năm và cũng chia làm 2 lần bón như trên.
Việc sử dụng phân KCL được cho là làm trái bị suợng, do đó khi cung cấp kali
tốt nhất là dùng dạng sulfat kali (K
2
SO
4
) hoặc phân hỗn hợp NPK. Cần chú ý là một
số phân Ammophosco (20-20-15) của Việt Nam điều chế sử dụng KCL là nguồn
cung cấp K cũng làm trái sầu riêng bị sượng (do CL
-
). Bón tro bếp, xác mắm, đất
nhiễm mnặn cũng cho hậu quả sượng kéo dài.
Cần chú ý bón thêm khoảng 20-30 kg phân chuồng hoai mục hàng năm cho cây.
Trong năm thứ 1 và 2 nên pha phân để tưới. Từ năm thứ 3 trở đi thì xới đất chung
quanh gốc để bón. Việc sử dụng thêm thuốc dưỡng cây có thể áp dụng trong các giai
đoạn sau thu hoạch và mang trái.
3.3.7. Xử lý ra hoa, tăng đậu trái
Sầu riêng thường trổ hoa sau khi trải qua một thời kỳ khô hay mát, do đó việc
xiết nước, che phủ giữ gốc khô ráo trong mùa mưa (tháng 8-9 dl) để giúp cây ra hoa
trước tháng 12 dl hằng năm trong điều kiện ĐBSCL cần được chú ý nghiên cứu.
Hasan Mad và M.Z. Karim (1987) đã sử dụng Paclobutrazol với liều lượng 5-10
g pha trong 2 lít nước tưới cho mỗi gốc để giúp cây ra hoa.
Để tăng tỷ lệ đậu trái, có thể (1): cung cấp phấn bằng thụ phấn nhân tạo bổ
sung, (2): bón lân và kali để tăng tỷ lệ thụ phấn, (3): hạn chế dùng thuốc sâu để côn
trùng dễ hoạt động và (4) :phun KNO

độ để tăng năng suất sau này.
3.3.9. Sâu bệnh
THỐI GỐC THỐI TRÁI VÀ CHÁY LÁ
Do nấm Phytophthora palmivora gây ra. Đây là một bệnh quan trọng trên sầu
riêng. Triệu chứng đầu tiên của bệnh thối gốc là có nhựa màu đỏ nâu nhạt ở vùng gốc
thân. Mô vùng vỏ có màu hồng sáng với những đốm màu tím và những phần bị
nhiễm bệnh có màu nâu sậm, viền gợn sóng. Bệnh lan dần đến bo mạch. Sự chảy
nhựa và mất máu vỏ lan ra chậm chung quanh thân cho đến sau một tháng toàn bộ
đường kính thân bị khoanh tròn. Trước đó những chồi tận cùng rụng lá và chết ngọn,
các nhánh khác cũng rụng lá cho đến khi cây chết.
Nếu bệnh xuất hiện trên lá, trước tiên là những vết bệnh nhỏ nhũn nước và mất
màu. Sau đó vết bệnh lan rộng, liên kết với nhau và bị hoại thư. Lá bệnh bị rụng sớm.
Trường hợp nghiệm trọng, toàn bộ lá bị rụng làm cây chết.
Bệnh còn tấn công trên trái gây thối trái. Triệu chứng là những vết ẩm ướt, đổi
dần sang màu nâu và đen. Trong điều kiện ẩm độ cao, sẽ có những mãng sợi nấm và
túi bào tử màu trắng thành lập trên vết bệnh đã bị hoại thư. Bệnh có thể lan rộng làm
thối cả hạt và thịt trái bên trong.
Ẩm độ cao (sương mù, mưa dầm) và trồng dày là điều kiện tốt cho bệnh tấn
công và lây lan.
Cách phòng trị: trồng cây với khoảng cách hợp lý, cắt tỉa những nhánh mọc gần
mặt đất. Thoát nước trong vườn tốt. Làm cỏ, loại bỏ dư thừa thực vật chung quanh
gốc để hạn chế ẩm độ cao. Khử trùng đất, khử hột trước khi gieo bằng các loại thuốc
gốc đồng. Phun hoặc tưới bằng Ridomil 25 WP, Aliette 80 WP, Curzate M8 (1-2
lần), tăng cường bón thên phân lân, kali và kháng bệnh (hiện nay chỉ có ở Mã Lai là
có gốc kháng bệnh Phytophthora).
THỐI RỄ
Do nấm Pythium complectens gây ra. Nấm tấn công vào các rễ nhánh trước khi
đến rễ cái, làm tổn thương mô non ở đỉnh rễ. Các nhánh thân trên mặt đất chết dần.
Có những chồi mới mọc ra ở phía dưới phần nhánh chết và cây chết đột ngột.
Cách phòng trị: loại bỏ bộ phận nhiễm bệnh và đốt. Khử đất bằng các loại thuốc

các loại thuốc trừ sâu như Cymbus 50 EC, Karate 2,5 EC Decis 2,5 ND, Fenbis 2,5
EC, Baythroid 5 SL nồng độ 0,1-0,2 % ở giai đoạn trái đáng phát triển, phun định kỳ
10-15 ngày/lần.
6. THU HOẠCH TỒN TRỮ
Nếu trồng bằng cây chiết hay ghép thì thời gian từ trồng đến thu hoạch trung
bình là 4 năm. Từ khi trổ hoa đến thu hoạch mất trung bình khoảng 4 tháng. Ở
ĐBSCL thời gian thu hoạch sầu riêng là từ tháng 4-6 dương lịch. Khi cây đã lớn, thấy
da răn nứt là sắp có trái. Thường có 20-70 trái trên cây, nếu trồng tốt có thể 200-500
trái/cây mỗi năm. Thời gian cho trái có thể đến 60 năm.
Trái già chín, 2/3 rụng vào ban đêm và 1/3 rụng vào ban ngày. Trái được xác
định là chín khi dùng que cứng hay tay gõ vào gai trái nghe được tiếng vang rỗng và
có mùi thơm. Trái chín còn được xác định bởi việc chọc dao nhọn vào thịt để ngửi
mùi thơm. Một số giống sầu riêng có thể thu hoạch trước trên cây (như giống sầu
riêng Sửa hột lép) ở thời điểm gõ vào trái có tiếng vang rỗng hay cắt cuống trái nếm
có vịt ngọt. Vài ngày sau khi hái trái sẽ chín, nếu để rụng thì trái đã quá chín phẩm
chất giảm.
Trái sầu riêng có thể bị hư, sượng, lép múi do bón phân không hợp lý (dư đạm,
bón KCL, thiếu S) hoặc do sâu đục thân, do thối trái.
Để giảm thiệt hại về phẩm chất trái (do trái bị rụng), nông dân dùng giỏ lưới
bao trái và buộc vào cành (nhất là trái trên cao) để khi rụng trái không bị giập.
Trái đã chín không nên giữ quá 3 ngày vì thịt trái bệu ra, có vị đắng. Tuy nhiên,
có thể bảo quản trái trong nhiệt độ 15
o
C được 3 tuần. Việc dú trái cũng được áp dụng
bằng cách để trái trên đệm, đắp chiếu khoảng 2-3 ngày thì chín.
Lê Thanh Phong
Đơn vị thực hiện: Trung tâm Khuyến Nông Cần Thơ