LUẬN VĂN:

Vị trí, vai trò của nghành Thương
mại trong sự phát triẻn nền kinh tế
thị trường theo định hướng XHCN Lời mở đầu

Nhìn vào lịch sử xã hội loài người, ai cũng thấy xã hội ngày một phát triển và đi
lên. Quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế quản lý tập trung quan liêu bao cấp sang
cơ chế kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Những chuyển biến
tích cực, những thành tựu to lớn trên rất nhiều lĩnh vực kinh tế – Văn hoá - KHKT
– Chính trị – Xã hội. Điều đó cho ta thấy được rằng diện mạo của nền kinh tế đã
sáng sủa lên rất nhiều. Từ nền kinh tế hiện vật chúng ta đã chuyển sang nền kinh tế
hàng hoá. Tốc độ tăng trưởng kinh tế tương đối cao và ổn định, thu nhập bình quân
đầu người không ngừng tăng lên, đời sống nhân dân ngày càng được cải thiện. Để
đạt được những thành tựu đó chúng ta không thể không kể đến vị trí cũng như vai
trò của nghành Thương mại. Với nỗ lực của mình Thương mại ngày càng đóng góp
đáng kể vào kết quả của nền kinh tế. Với quá trình quốc tế hoá thể hiện trong giai

đặc biệt là công nghệ tin học, và xét bản chất sự phát triển các mối quan hệ kinh tế
thị trường thời kỳ trong xu thế hợp tác và hội nhập quốc tế được uỷ ban của liên
hiệp quốc về Thương mại thông qua ngày 26/06/1985 đã xác định nội dung của
hoạt động thương mại theo phạm vi rộng bao gồm hầu như tất cả các quan hệ liên
quan đến hoạt động kinh tế như: Giao dịch, mua bán hàng hoá, dịch vụ, thoả thuận,
phân phối, đại diện hoặc đại lý Thương mại, các quan hẹ sản xuất liên quan đến
hoạt động Thương mại: Tư vấn, kỹ thuật, xi măng, tài chính ngân hàng, bảo hiểm.
Thoả thuận thăm giò hoặc khai thác tài nguyên, liên doanh hoăcj các hình thức hợp
tác sản xuất kinh doanh, vận tải hàng hoá và hành khách, sản xuất công nghệ và
xuất xứ hàng hoá.
Thương mại theo nghĩa hẹp:
Thương mại theo nghĩa hẹp là thực hiện chức năng lưu thông hàng hoá, đưa hàng
hoá từ nơi sản xuất đến nơi tiêu dùng. Từ đó tại điều 5 luật Thương mại năm 1997
của nước ta đưa ra khái niệm “ Hoạt động Thương mại là việc thực hiện một hay
nhiều hành vi Thương maị của thương nhân bao gồm việc mua bán hàng hoá, cung
ứng các dịch vụ Thương mại và các hoạt dộng xúc tiến Thương mại nhằm mục
đích lợi nhuận hoặc mục đích các chính sách xã hội”.
Xuất phát từ yêu cầu, nội dung, phạm vi nghiên cứu, môn Thương mại chỉ
đi sâu nghiên cứu hoạt động Thương mại theo nghĩa hẹp, tức là Thương mại thực

hiện chức năng tổ chức lưu thông hàng hoá cung ứng các dịch vụ Thương mại và
các hoạt động xúc tiến Thương maị.
2. Sự tất yêu ra đời, tồn tại và phát triển của Thương mại .
Thực chất thương mại là quá trình trao đổi hàng hoá thông qua mua bán trên
thị trường. Hoạt động của thương mại gắn liền với sản xuất và lưu thông hàng hoá
vì thế thương mại đã có từ rất lâu và nó đã tồn tại qua các phương thức sản xuất xã
hội. Bản chất của thương mại là tìm kiếm lợi nhuận bằng đáp ứng nhu cầu của sản
xuất và đời sống thông qua mua bán hàng hoá, dịch vụ trên thị trường theo nguyên
tắc ngang giá, tự do, bình đẳng vì thế sự tồn tại và phát triển thương mại trong các
chế độ xã hội – chính trị là điều tiết.

xuất đóng vai trò quyết định quy mô, tốc độ, cơ cấu và tình chất hoạt động Thương
mại. Mặt khác Thương mại không hoàn toàn thụ động đối với sản xuất, mà có tác
dụng tích cực và chủ động trở lại đối với sản xuất, thúc đẩy sản xuất hàng hoá phát
triển, góp phần làm tăng năng suất lao động xã hội, thúc đẩy quá trình phân công
lao động xã hội, phá vỡ nền kinh tế tự nhiên và thiết lập nền kinh tế hàng hoá phát
triển. Thương mại có mối quan hệ gắn bó với tiêu dùng. Tiêu dùng vừa là mục đích
của sản xuất, vừa là mục đích của Thương mại
*. Vai trò của nghành Thương mại trong sự phát triển nền kinh tế thị trường
Thương mại có vai trò quan trọng trong nền kinh tế thị trường ở nước ta. Nó
là khâu tất yếu của quá trình tái sản xuất hàng hoá, là mạch máu của quá trình hoạt
động theo cơ chế thị trường. Nó hình thành và phát triển thành một nghành kinh tế
độc lập tương đối, một bộ phận cấu thành nền kinh tế, chuyên đảm nhận lưu thông
hàng hóa. Xác định rõ vai trò, vị trí của Thương mại cho phép tác động đúng
hướng và tạo được những điều kiện cho thương mại phát triển.
Trước hết thương mại là một bộ phận hợp thành của tái sản xuất. Thương
mại nối liền giữa sản xuất và tiêu dùng. ở vị trí cấu thành của tái sản xuất, thương
mại được coi như hệ thống dẫn lưu tạo ra liên tục của quá trình tái sản xuất. Khâu
này bị ách tắc sẽ dẫn tới sự khủng hoảng của sản xuất và tiêu dùng. Thương mại là
hợp phần của sản xuất hàng hoá. Nói đến sản xuất hàng hoá mà không thể không
nói tới thương mại.
Thương mại là lĩnh vực kinh doanh cũng thu hút trí lực và tiễn của các nhà
đầu tư để đưa lại lợi nhuận. Mua rẻ bán đắt là qui luật của Thương mại. Bỏ tiền

mua hàng hóa sau đó bán lại cũng có thể thu được lợi nhuận, thậm chí là siêu lợi
nhuận. Bởi vậy kinh doanh thương mại trở thành nghành sản xuất vật chất thứ hai.
Vai trò của thương mại đã được khẳng định cả về phương diện lý luận và
thể hiện trong thực tiễn nước ta. Thương mại là mũi nhọn đột kích quan trọng để
phá vỡ cơ chế quản lý kinh tế tập trung quan liêu bao cấp, hình thành cơ chế thị
trường.
Đối với phát triển sản xuất, thương mại làm cho sản xuất hàng hoá phát

Năm 2002 ngành thương mại đã lội ngược dòng một cách ngoạn mục: 6
tháng đầu năm xuất khẩu đạt -5%, 6 thán cuối năm nhờ sự chỉ đạo quyết liệt của
các bộ ngành TW và địa phương chúng ta đã đạt kim ngạch xuất nhập khẩu hàng
hoá là 16.7 tỷ USD tăng 11.2% so với năm 2001. Trong đó một số mặt hàng có tốc
độ phát triển khá là dệt may, giầy dép, sản phẩm gỗ. Thị trường nội địa năm 2002
cũng là một điểm sáng: Khối lượng và giá trị hàng hoá đều tăng.Tổng mức lưu
chuyển hàng hoá bán lẻ và doanh thu dịch vụ tăng 12.8% so với năm 2001:mức lưu
chuyển hàng hoá bán lẻ và doanh thu dịch vụ ở nhiều vùng nông thôn, miền núi
tăng trên 12%. đã có hàng trăm chợ được cải tạo, xây dựng và đã được đưa vào sử
dụng với sự đa dạng của các loại hình tổ chức quản lý . Trong những năm 1997 có
rất ít những siêu thị cả nước chỉ có một số ở các trung tâm thành phố nhưng từ
những năm trở lại đây đã có rất nhiều những siêu thị và các cửa hàng tự chọn
2. Nhận xét - đánh giá thương mại trong nền kinh tế thị trường.
Thương mại Việt Nam sau những năm đổi mới đã hình thành thị trường
thống nhất trong cả nước, hàng hóa phong phú, đa dạng, lưu thông thông suốt,
phát triển sôi động với sự tham gia của các thành phần kinh tế, mạng lưới kinh
doanh được mở rộng với nhiều hình thức linh hoạt.ở các thành thị đã xuất hiện
một số phương thức mua bán văn minh, hiện đại. Miến núi, vùng sâu, vùng xa,
được cung ứng các mặt hàng thiết yếu. Cơ cấu mặt hàng từng bước được cải thiện,
trong đó hàng đã qua chế biến tăng đáng kể. Hoạt động nhập khẩu đã phục vụ có
hiệu quả yêu cầu phát triển sản xuất, đổi mới công nghệ nâng cao chất lượng và
sức cạnh tranh của hàng hoá, đáp ứng nhu cầu thiết yếu của cuộc sống. Tình trạng
nhập siêu được khác phục một bước quan trọng. Tuy đã đạt được những thành quả
đáng kể nhưng thương mại nước ta vẫn còn tồn tại những mặt yếu kém. Thị
trường trong nước ta vẫn thế ổn định nhưng còn ở trình độ phát triển thấp và còn
có sự chênh lệch khá lớn giữa thành thị và nông thôn. Năng lực cạnh tranh của

nhiều hàng hoá còn kém, gâykhó khăn cho việc tiêu thụ. Chưa thiết lập được mối
quan hệ hữu cơ giữa người sản xuất với nhà buôn, giữa thương mại nhà nước với
thương mại địa phương Thương mại nhà nước thường tập trung ở các thành phố,

chế, ngày càng có nhiều hàng Việt Nam có mặt trên thị trường thế giới, tạo ra giá
trị gia tăng cho nền kinh tế, cải thiện đời sống nhân dân.
- Đạt được những thành tựu bước đầu rất quan trọng này là do có đường lối và
chính sách đổi mới đúng đắn của Đảng và Nhà nước, sự nỗ lực phấn đấu của các
nghành, các cấp, tinh thần khắc phục khó khăn, hoạt động năng động của các
doanh nghiệp, gắn liền với sự chuyển biến tích cực của toàn bộ nền kinh tế.
1. Những hạn chế của hoạt động thương mại trong thời gian qua.
* Thị trường hàng hoá và số lượng doanh nghiệp bung ra kinh doanh phát triển với
tốc độ nhanh, nhưng mang nặng tính tự phát. Nếu thương nghiệp về cơ bản vẫn là
một nền thương nghiệp nhỏ, dẫn đến tình trạng ép giá đầu vào, nâng giá đầu ra ở
thị trường trong nước, bị chèn ép ở thị trường nước ngoài.Thực hiện chủ trương
của Đảng và Nhà nước là phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, trong
những năm qua số lượng các doanh nghiệp tổ chức, cá nhân tham gia kinh doanh
ngày càng nhiều. Bên cạnh đó hệ thống pháp luật của nhà nước còn yếu kém,
không kiểm soát thị trường trong nước về cơ bản nền kinh tế nước ta còn nhiều
khó khăn bất ổn. Trong khi đó hàng lậu hàng giả còn đầy rẫy, chưa ngăn chặn một
cách có hiệu quả.
* Công tác quản lý thị trường nói chung chưa đạt được kết quả theo yêu cầu đặt ra,
tình trạng buôn lậu, hàng giả, gian dối trong thương mại không những không suy
giảm mà ngày càng trầm trọng.Mặc dù Đảng và nhà nước ta vẫn đưa ra phương
hướng phát triển là “ giảm dần nhập siêu, hạn chế nhập những hàng tiêu dùng chưa
vào loại thiết yếu. Ngoài ra về lĩnh vực xuất nhập khẩu: Mặc dù tốc độ tăng xuất
khẩu không ngừng tăng cao nhưng trên thực tế khả năng cạnh tranh của sản phẩm
nước ra thị trường thế giới vẫn còn yếu kém. Thị trường xuất khẩu tuy đã được mở
rộng hơn trước nhưng vẫn còn rất hạn chế, ta chưa đứng chận được một só thị
trường tiêu thụ trực tiếp của ta mà còn phải thông qua thị trường trung gian do đó
hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu nói chung vẫn còn rất hạn chế.
2. Nguyên nhân của những hạn chế đó.
Sở dĩ trong thời gian qua, hoạt động thươngmại nước ta còn tồn tại nhiều khuyết
điểm, yếu kém hạn chế sự phát triẻn nhanh và bền vững của nền kinh tế, ảnh

trường, vừa coi trọng và phát triển thị trường trong nước. Làm tăng sức mua trong

nước, tạo điều kiện cho công nghiệp phát triển là mục tiêu hàng đầu của nghành
thương mại.
- Khuyến khích cạnh tranh lành mạnh trong điều kiện nền kinh tế có nhiều thành
phần tham gia kinh doanh trên thị trường, có sự quản lý của nhà nước theo định
hướng xã hội chủ nghĩa. Tiếp tục củng cố vai trò nòng cốt của thu nhập quốc dân
trong xuất nhậpkhẩu , bán buôn phát luồng các mặt hàng trọng yếu phục vụ sản
xuât và tiêu dùng ở nông thôn, vùng sâu vùng xa.
- Thực hiện từng bước tự do hoá thương mại. Thực hiện kinh doanh thương mại
văn minh hiện đại. Liên kết sản xuất sâu rộng với kinh doanh. Đảm bảo hài hoà
quyền lợi của nhà nước, người sản xuất, ngươi kinh doanh và người tiêu dùng.
- Tăng cường quản lý nhà nước về thị trường và hoạt động thương mại dịch vụ.
Gia sức phát huy nội lực của đất nước, đẩy mạnh sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế và
đổi mới cơ chế quản lý.
2. Giải pháp.
- Đẩy mạnh xuất khẩu, phải coi xuất khẩu là một khâu có ý nghĩa quyết định đối
với sự phát triển kinh tế của đất nước. Vì xuất khẩu tạo nguồn vốn chủ yếu cho
nhập khẩu, phục vụ công nghiệp hoá hiện đại hóa đất nước. Có những cách thức
khác nhau để huy động nguồn ngoại tệ nhưng chỉ bằng hoạt động xuất khẩu thì
nguồn vốn mới ổn định và thường xuyên bền vững.
- Để xuất khẩu phát triển cần : Tạo khung pháp lý thuận lợi cho hàng xuất khẩu của
Việt Nam vào thị trường nước ngoài. Ký mới và già soát đẻ đàm phán ký lại hiệp
định thương mại với các nước theo yêu cầu mới và tổ chúc tốt việc thực hiện các
hiệp định đó. Xuất khẩu nên dựa vào khoa học công nghệ vì xuất khẩu hàng hoá
còn có giới hạn nhưng xuất khẩu công nghệ không có giới hạn. Nước ta có điều
kiện thuận lợi về địa lý nên cần phát triển xuất khẩu dịch vụ dưới các hình thức
tạm nhập – tái xuất, chuyển khẩu và mở rộng của các trung gian thương mại nhằm
phát triển nhanh kim ngạch xuấ tkhẩu dịch vụ
- Tham gia tiến trình tự do hoá thương mại.

sách ngày càng thông thoáng. Có được những ký tích đó là nhờ công tác quản lý
của Nhà nước về thương mại ở địa phương ngày một rõ hơn, đúng hơn về chức
năng: đồng thời chính phủ cũng đã ban hành những chính sách để kích cầu, tác
động tích cực đến sản xuất và tiêu thụ hầng hoá, nâng cao sức mua.

Hiện nay xu thế toàn cầu hoá thương mại đang là những đặc điểm cơ bản của phát
triển trên thế giới. Đối với Việt Nam, nhất là sau khi gia nhập khối ASEAN,
AFTA, hiệp định thương mại Việt- Mỹ và những bước tiếp theo WTO, tuy có
nhiều cơ hội phát huy lợi thế so sánh, tháo gỡ hạn chế về thị trường xuất khẩu, tạo
lập môi trường thương mại mới nhằm trao đổi hàng hoá dịch vụ, kỹ thuật và thông
tin đã tạo cơ sở động lực quan trọng cho tẳng trưởng và phát triển kinh tế. Nhưng
thương mại vẫn phải ra sưc phấn đấu góp phần đổi mới cơ chế chính sách, tạo nên
xung lực mới thúc đẩy hoạt động thương mại ngày càng sôi động, bảo đảm lưu
thông hàng hóa trong dồi dào và phân phối kịp thời trên thị trường, đẩy mạnh xuất
khẩu, mở rộng thị trường quốc tế, góp phần chuyển dịch cơ cấu sản xuất, tạo thêm
nhiều công ăn việc làm cho nhân dân, thu ngoại tệ về cho đất nước.

Mục lục
Lời mở đầu
Nội dung
I-Những vấn đề lý luận cơ bản chung về Thương mại.
1. Khái niệm về thương mại
2. Sự tất yếu ra đời, tồn tại và phát triển của thương mại
3. Vị trí, vai trò của thương mại trong nền kinh tế thị trường.