Luận văn tốt nghiệp
Lời mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong những năm vừa qua đất nớc ta ổn định về chính tri và xã hội, kinh
tế đã đạt đợc nhiều thành tựu đáng mừng, giao lu kinh tế đợc mở rộng, công
cuộc cải cách hành chính phát triển nổi bật, đặc biệt là những định hớng phát
triển kinh tế và xã hội đa ra trong nghị quyết đại hội Đảng lần thứ IX của Đảng
đề ra, nh đa phơng hoá, đa dạng hoá các mối quan hệ, Viêt Nam muốn là bạn
với tất cả các nớc trên thế giới, đồng thời đảy mạnh các hoat động kinh tế đối
ngoại, đây chính là bớc tiến quan trọng cho hoat động XNK trên địa bàn thủ
đô.
Ngoài ra, chúng ta còn phải nhắc tới những bớc tiến quan trọng trong
quá trình hiện đại hoá ngành Hải quan nh quy chế hoá, quy trình hoá, thống
nhất hoá hoạt động nghiệp vụ chuyên môn và xây dựng lực lợng Hải quan vững
mạnh .Bên cạnh đó, viêc thực thi những hiệp đinh quốc tế song phơng và đa
phơng nh hiệp định thơng mại Viêt-Mĩ, việc gia nhập AFTA, thực hiện lộ trình
cắt giảm thuế quan theo hiệp định CEPT đã góp phần đẩy mạnh hoạt động kinh
tế đối ngoại với các nớc trên thế giới đăc biệt là Châu Mĩ và Châu Âu là những
thị trơng còn rất xa lạ với chúng ta trong thời kỳ trớc đây.
Thủ đô Hà Nội là đầu não kinh tế-văn hoá-chính trị, khoa học-kĩ thuật và
là một trung tâm giao dịch thơng mại quốc tế lớn của cả nớc. Vị trí quan trọng
nay một mặt thúc đẩy hoạt động giao lu buôn bán với nớc ngoài tạo điều kiện
cho thủ đô phát triển nhanh chóng nhng mặt khác nó cũng là môi trờng thuận
lợi cho hành vi buôn lậu và gian lận thơng mại sinh sôi, nảy nở đây là một
thách thức không nhỏ đối với thành phố.
Trong những năm gần đây tình hình buôn lậu và gian lân thơng mại trên
địa bàn thành phố phát triển hết sức nhanh chóng đáng chú ý là những mặt
hàng nh: hàng chuyển tiếp, hàng đầu t nớc ngoài, hàng chế độ riêng, hàng tạm
nhập-tái xuất. Để có những biện pháp khắc phục kịp thời, Cục Hải quan thành
phố Hà Nội đã tiến hành kiểm soát chặt chẽ các hàng hoá, hành lí, ngoại hối, b-
u phẩm, bu kiện xuất nhập khẩu qua Chi cục Hải quan Gia Lâm, Chi cục Hải
2.Mục đích nghiên cứu
Khoa Thơng Mại Nguyễn Đức Hùng
Trang 2
Luận văn tốt nghiệp
Trên cơ sở nghiên cứu một cách có hệ thống thực trạng của công tác
chống buôn lậu và gian lận thơng mại tại Cục Hải quan TP Hà Nội. Chuyên đề
làm rõ các nguyên nhân quan trọng dẫn đến sự xuất hiện và phát triển của buôn
lậu và gian lận thơng mại trong hoạt động XNK do Cục Hải quan TP Hà Nội
quản lý để từ đó đề ra một số giải pháp nhằm hạn chế và từng bớc đẩy lùi tình
trạng buôn lậu và gian lận thơng mại.
3.Đối tợng và phạm vi nghiên cứu
Buôn lậu và gian lận thơng mại là một đề tài có phạm vi rất rộng, liên
quan đến nhiều ngành, nhiều địa phơng, nhiều lĩnh vực khác nhau. Tuy nhiên
để việc nghiên cứu đợc tập trung và có trọng điểm chuyên đề chỉ đề cập đến
Buôn lậu và gian lận thơng mại trong lĩnh vực hải quan , qua công tácphòng
chống buôn lậu và gian lận thơng mại , công tác kiểm tra ,giám sát của Cục Hải
quan TP Hà Nội
4.Phơng pháp nghiên cứu
Chuyên đề đợc nghiên cứu dựa vào phơng pháp luận của chủ nghĩa duy
vật biện chứng, phơng pháp khảo sát thực tế ,thống kê, phân tích ,tổng hợp
5.Kết cấu của chuyên đề:
Ngoài phần mở đầu và kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục , nội dung
chuyên đề bao gồm 03 chơng.
Chơng I: Tổng quan về phòng chống buôn lậu và gian lận thơng mại trong
thơng mại quốc tế
Chơng II: Thực trạng các hoạt động phòng chống buôn lậu và gian lận th-
ơng mại tại Cục hải quan TP Hà nội
Chơng III : Định hớng và các giải pháp nhằm đẩy mạnh công tác đấu tranh
phòng chống buôn lậu và gian lận thơng mại của Cục Hải quan Hà Nội
trong thời gian tới
vào và ra khỏi một nớc mà không chịu trả thuế.
Công ớc NAIROBI - Công ớc quốc tế về giúp đỡ hành chính lẫn nhau,
ngăn ngừa ,điều tra và trấn áp các vi phạm hải quan- cũng đa ra khái niệm
buôn lậu là gian lận thơng mại nhằm che dấu sự kiểm tra, kiểm soát của Hải
quan bằng mọi thủ đoạn, mọi phơng tiện trong việc đa hàng hoá lén lút qua
biên giới.
Về tội danh buôn lậu và vận chuyển trái phép hàng hoá, tiền tệ qua biên
giới nhiều nớc quy định tội danh buôn lậu vận chuyển đồ cấm (thuốc phiện, vũ
Khoa Thơng Mại Nguyễn Đức Hùng
Trang 5
Luận văn tốt nghiệp
khí, thuốc nổ ) là tội hình sự, còn các tội buôn lậu hàng hoá khác nằm trong
tội danh gian lận thơng mại thì bị truy thu thuế và phạt rất nặng (gia tăng theo
số lần vi phạm) tức là có xu hớng không hình sự hóa các mối quan hệ dân sự
trong hoạt động kiểm tra thơng mại.
Đối với Việt nam, hành vi buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hoá
tiền tệ qua biên giới là một tội danh đợc quy định tại điều 97 của Bộ luật hình
sự. Mặt khách quan của tội phạm đợc thể hiện qua các hành vi:
- Buôn lậu trái phép hàng hoá tiền tệ hoặc vận chuyển trái phép hàng hoá
tiền tệ qua biên giới trái với quy định của pháp luật với mục đích kiếm lợi
nhuận bất hợp pháp.
- Không khai báo hoặc khai báo gian dối, giả mạo giấy tờ, dấu giếm
hàng hoá, tiền tệ trái phép không có giấy tờ hợp lệ của cơ quan có thẩm quyền
đã đợc Nhà nớc quy định.
- Không đi qua các cửa khẩu, cố tình trốn tránh sự kiểm tra, kiểm soát của
Cơ quan Hải quan và cơ quan quản lý cửa khẩu.
Hành vi mang hàng hóa trái phép qua biên giới rõ ràng có mục đích buôn
bán thì cấu thành tội buôn lậu Nếu không có mục đích buôn bán thì cấu
thành tội vận chuyển trái phép hàng hoá, tiền tệ qua biên giới.
Dấu hiệu bắt buộc của tội phạm qua biên giới là tội phạm đợc hoàn thành
hoặc cả ngời bán lẫn ngời mua. Họ sử dụng các thủ đoạn khác nhau để lừa dối
cơ quan Nhà nớc có trách nhiệm kiểm tra, kiểm soát hàng hoá. Ngoài ra đối với
hàng cấm, do Nhà nớc quản lý và hạn chế nhập khẩu, các chủ hàng cũng dùng
các thủ đoạn gian lận thơng mại để trốn tránh sự kiểm soát của các cơ quan
chức năng.
1.1.3 Gian lận thơng mại trong lĩnh vực Hải quan :
Vấn đề xác định rõ khái niệm gian lận thơng mại cũng đợc Hội đồng hợp
tác Hải quan quốc tế ( nay là tổ chức Hải quan thế giới WCO) đề cập, thảo luận
nhiều lần. Ngày 09/06/1977 các nớc thành viên đã ký kết công ớc quốc tế về
giúp đỡ hành chính giữa các nớc nhằm ngăn ngừa, điều tra, trấn áp các hành vi
vi phạm pháp luật Hải quan (gọi tắt là công ớc NAIROBI ) đã đa ra định nghĩa:
" Gian lận thơng mại trong lĩnh vực Hải quan là hành vi vi phạm pháp luật
Khoa Thơng Mại Nguyễn Đức Hùng
Trang 7
Luận văn tốt nghiệp
Hải quan, lừa dối Hải quan để lẩn tránh một phần hoặc toàn bộ việc nộp thuế
xuất nhập khẩu, vi phạm các biện pháp cấm hoặc hạn chế do luật pháp Hải
quan quy định, để thu đợc một khoản lợi nhuận nào đó do việc vi phạm này".
Về cơ bản, định nghĩa này đã khái quát đợc hành vi gian lận thơng mại
trong lĩnh vực Hải quan. Hành vi đó đợc thể hiện bằng sự lừa dối thông qua
hành động lẩn tránh việc nộp thuế và việc tuân thủ pháp luật Hải quan nhằm
thu một khoản lợi nào đó. Tuy nhiên, đinh nghĩa nêu trên lại cha đa ra một
cách đày đủ, chính xác các hành vi gian lận thơng mại trong lĩnh vực Hải
quan . Do đó, tại Hội nghị quốc tế lần thứ năm về chống gian lận thong mại do
WCO tổ chức ngày 09/10 đến ngày 13/10/1995 đã đa ra định nghĩa mới nh
sau :
" Gian lận thơng mại trong lĩnh vực Hải quan là hành vi vi phạm pháp
luật Hải quan và các quy định liên quan khác, nhằm đạt đợc mục đích:
- Trốn tránh hoặc có ý định trốn tránh việc nộp thuế Hải quan, phí và các
khoản thu khác đối với việc di chuyển hàng hoá trong thơng mại.
nhằm giảm thuế hàng hoá đợc cung cấp cho ngời tiêu dùng cụ thể.
11. Vi phạm đạo luật về diễn giải thơng mại hoặc quy định về bảo vệ ngời
tiêu dùng.
12. Kinh doanh hàng giả, hàng ăn cắp mẫu mã.
13. Thực hiện các giao dịch buôn bán không có sổ sách.
14. Yêu cầu giả, khống việc hoàn hoặc truy hoàn thuế Hải quan (kể cả
chứng từ giả về hàng hoá đã xuất khẩu).
15. Doanh nghiệp " ma" tức doanh nghiệp kinh doanh chỉ trên giấy tờ
hoặc đăng ký kinh doanh bất hợp pháp để hởng u đãi thuế.
16. Phá sản có tính toán, tức công ty kinh doanh trong một thời gian ngắn
để nợ đọng thuế rồi tuyên bố phá sản để trốn tránh việc nộp thuế, sau đó giám
đốc công ty lại thành lập công ty mới với cùng ý định và mục đích nh ban đầu.
Loại gian lận này còn đợc gọi là " hội chứng phợng hoàng".
Khoa Thơng Mại Nguyễn Đức Hùng
Trang 9
Luận văn tốt nghiệp
Ngoài ra Hội nghị cũng đề cập đến các biện pháp chống gian lận thơng
mại trong việc sử dụng máy tính, đồng thời đã chú ý đến hoạt động gian lận
thơng mại trong các sản phẩm sơ chế có trình độ cao.
1.2. Phân biệt giữa buôn lậu và gian lận thơng mại.
Trên đây chúng ta đã tìm hiểu khái niệm của Buôn lậu và khái niệm của
gian lận thơng mại. Từ định nghĩa về Buôn lậu và gian lận thơng mại và sự
phân chia các hành vi gian lận thơng mại của Tổ chức Hải quan thế giới, có thể
thấy rằng gian lận thơng mại là một khái niệm có phạm vi rất rộng, bao hàm cả
hành vi buôn lậu. Sự khác nhau cơ bản giữa buôn lậu và gian lận thơng mại là ở
chỗ buôn lậu trớc hết là hành vi gian lận thơng mại nhng ở mức cao hơn, tính
chất phức tạp nghiêm trọng hơn. Nó bao hàm các hành vi giấu giếm để trốn
tránh hoàn toàn hoặc một phần việc kiểm tra của Hải quan bằng mọi thủ đoạn,
mọi phơng tiện. Còn gian lận thơng mại đợc định nghĩa là việc cố ý làm trái
các quy định của pháp luật, chính sách hoặc lợi dụng sự sơ hở, không rõ ràng,
Thu nhập từ thuế, trong đó có thuế xuất nhập khẩu là một trong những
nguồn thu quan trọng của nhà nớc. Một trong các mục đích của các hành vi
buôn lậu và gian lận thơng mại là nhằm trốn thuế, do đó tác hại của buôn lậu và
gian lận thơng mại đối với nền kinh tế trớc hết ở chỗ nó gây thất thu cho ngân
sách nhà nớc dẫn đến tình trạng Nhà nớc mất cân đối về thu chi ngân sách, làm
ảnh hởng tới các kế hoạch kinh tế, tài chính của đất nớc, đặc biệt là tới quá
trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở các nớc đang phát triển.
Mặt khác, thuế quan là thuế đánh trên hàng hoá nhập khẩu nhằm mục
đích làm tăng giá của hàng nhập khẩu để giảm sự cạnh tranh với hàng hoá
trong nớc, kích thích sản xuất trong nớc. Nhờ trốn thuế mà giá hàng nhập khẩu
trở nên rẻ hơn. Với mức giá thấp và chất lợng cao hơn do có công nghệ sản
xuất tiến tiến, hiện đại, hàng ngoại dễ dàng lấn át hàng nội, phá thế bình ổn giá
cả làm cho một số ngành sản xuất trong nớc trở nên đình trệ.
Hoạt động Buôn lậu và gian lận thơng mại còn làm phơng hại tới lợi ích
đất nớc, tới quyền lợi của ngời tiêu dùng. Hàng hoá nhập lậu không đợc giám
định, kiểm tra chất lợng. Có nhiều trờng hợp vì mục tiêu lợi nhuận mà ngời
Khoa Thơng Mại Nguyễn Đức Hùng
Trang 11
Luận văn tốt nghiệp
nhập khẩu về cả những hàng hoá kém chất lợng, máy móc công nghệ cũ kỹ lạc
hậu, làm phơng hại tới lợi ích đất nớc và quyền lợi của ngời tiêu dùng.
Bên cạnh đó, Buôn lậu và gian lận thơng mại còn là một trong những
nguyên nhân gây chảy máu vàng, chảy máu các tài nguyên, đặc sản quý của
đất nớc, làm cho đất nớc kiệt quệ về nguồn lực. Hàng bị xuất lậu chủ yếu là
hàng thuộc dạng nguyên liệu, khoáng sản, nhiên liệu thô, có mặt hàng chiến l-
ợc, hàng quốc cấm Có thời kỳ từng rộ lên nạn xuất lậu đồng, xuất lậu gỗ quý,
đá ruby, nạn bắt trộm hải sản v.v
1.3.2 Hậu quả của Buôn lậu gian lận thơng mại đối với văn hoá xã hội
Thực tế cho thấy Buôn lậu và gian lận thơng mại gây nên những hậu quả
nặng nề và phức tạp về mặt văn hoá xã hội.Trong số hàng hoá đợc đa vào trong
cuộc chiến tranh " biên giới mềm" đang diễn ra khá căng thẳng. Chủ quyền
lãnh thổ bị đe doạ không phải bằng xe tăng đại bác mà bằng hàng hoá, tiền và
công nghệ. Hàng hoá đến đâu là biên giới đến đó, là có thị trờng, có cơ hội vơ
vét tài nguyên của những nớc nghèo, kém phát triển, khiến các nớc nghèo rơi
vào tình cảnh biên giới đất nớc vẫn còn nguyên mà chủ quyền thì mất.Chiến
tranh thông thờng có thể giết chết nhiều ngời nhng về lâu dài khó có thể giết
đợc một nền độc lập, nhng chiến tranh về kinh tế thì đã làm cho không ít quốc
gia có sức mạnh quân sự hùng hậu cũng mất chủ quyền. Tình hình thế giới
trong nhiều năm qua đã chứng tỏ điều này.
2. Các hình thức buôn lậu và gian lận thơng mại thờng gặp
trong lĩnh vực Hải quan:
2.1 Các hình thức buôn lậu :
Buôn lậu trái phép hàng hoá tiền tệ hoặc vận chuyển trái phép hàng hoá
tiền tệ qua biên giới trái với quy định của pháp luật với mục đích kiếm lợi
nhuận bất hợp pháp.
Không khai báo hoặc khai báo gian dối, giả mạo giấy tờ, dấu giếm hàng
hoá, tiền tệ trái phép không có giấy tờ hợp lệ của cơ quan có thẩm quyền đã đ-
ợc Nhà nớc quy định.
Khoa Thơng Mại Nguyễn Đức Hùng
Trang 13
Luận văn tốt nghiệp
Không đi qua các cửa khẩu, cố tình trốn tránh sự kiểm tra, kiểm soát của
Cơ quan Hải quan và cơ quan quản lý cửa khẩu.
2.2 Các hình thức gian lận thơng mại
2.2.1.Khai báo không trung thực
Đây là hành vi gian lận phổ biến nhất thờng gặp. Để lẩn trốn kiểm tra, chủ
hàng thờng dùng các thủ đoạn nh:
- Khai báo không trung thực về mặt hàng thực xuất nhập khẩu.
Tức là trên thực tế xuất nhập khẩu mặt hàng này nhng trong bộ hồ sơ
chứng từ, chủ hàng lại kê khai là mặt hàng khác. Mục đích của việc khai báo
hàng, tức là nếu trị giá lô hàng x đồng thì thuế suất nhập khẩu của lô hàng đó
là 5% nhng nếu trị giá lô hàng vợt mức x đồng thì thuế suất áp dụng lúc này sẽ
là 10%. Vì lẽ đó, chủ hàng sẽ tìm mọi cách để khai báo trị giá lô hàng thấp hơn
thực tế hoặc chia nhỏ lô hàng thành nhiều lô để hởng thuế suất thấp hơn.
+ Khai báo giá trị cao hơn thực tế ( Overvaluation)
Trong thực tiễn hoạt động thơng mại quốc tế còn xảy ra trờng hợp chủ
hàng khai báo trị giá hàng hoá cao hơn trị giá vốn có của lô hàng. Nguyên nhân
của loại gian lận này có thể là do ở một số nớc, thuế suất đợc xác định căn cứ
vào trị giá hàng hoá, trị giá hàng hoá cao đợc áp dụng mức thuế suất thấp hơn,
khi đó chủ hàng sẽ tìm cách khai báo trị giá hàng xuất nhập khẩu cao hơn giá
hàng thực tế để đợc hởng mức thuế suất thấp hơn. Nh vậy trị giá chịu thuế tuy
có cao hơn nhng số tiền nộp thuế vẫn giảm đi.
Trong trờng hợp hạn ngạch xuất nhập khẩu bị hạn chế về số lợng hàng
hoá, ngời ta lập hoá đơn chứng từ thanh toán và kết toán là hoàn toàn đúng với
số tiền thực tế phải trả nhng số lợng hàng hoá ghi ít hơn thực tế (để còn đợc
tiếp tục xuất nhập khẩu ), vì thế đơn giá hàng hoá phải ghi cao hơn thực tế.
Ngoài ra, hiện tợng khai báo trị giá hàng cao hơn thực tế vẫn còn xảy ra
trong lĩnh vực liên doanh đầu t với nớc ngoài: các chủ đầu t nớc ngoài thờng
nâng giá máy móc, thiết bị, vật t lên cao hơn nhiều so với giá cả thị trờng quốc
tế để làm tăng phần góp vốn của mình (tăng giả mạo) nhằm thu lợi nhuận cao
Khoa Thơng Mại Nguyễn Đức Hùng
Trang 15
Luận văn tốt nghiệp
qua phần thu hồi khấu hao thiết bị máy móc và lợi nhuận phân chia theo tỷ lệ
góp vốn, đồng thời lại giảm phần thuế lợi tức phải nộp cho Nhà nớc.
- Khai báo không trung thực về số lợng, trọng lợng và chất lợng hàng hoá
xuất nhập khẩu.
Trong điều kiện hoạt động thơng mại quốc tế ngày nay đang phát triển
mạnh mẽ, lu lợng hàng hoá đi qua cửa khẩu ngày càng nhiều, càng phong phú,
đa dạng về chủng loại, trị giá xuất nhập khẩu ngày càng cao tất yếu nảy sinh
2.2.2. Khai báo không đúng chủng loại hàng hoá.
Nhằm giải phóng hàng hoá nhanh, không gây ách tắc, tạo thuận lợi cho
hoạt động thơng mại trong thủ tục kiểm tra, kiểm soát hải quan, đối với nhiều
mặt hàng, Hải quan đã áp dụng phơng pháp kiểm tra đại diện, kiểm tra xác suất
hoặc kiểm tra mẫu hàng mà không tiến hành kiểm tra, kiếm hoá chi tiết. Các
chủ hàng có thể lợi dụng điểm sơ hở này để thực hiện hành vi gian lận thơng
mại là khai báo không đúng chủng loại hàng hoá cho Hải quan kiểm tra.
2.2.3. Xuất trình giấy tờ, chứng từ xuất nhập khẩu hàng hoá không đầy đủ,
thiếu tính chân thực.
Cụ thể là:
- Giả mạo bộ hồ sơ xuất nhập khẩu để phù hợp với mốc thời gian quy định
khi có thay đổi chính sách thuế, chính sách mặt hàng.
- Khai báo sai hoặc giả mạo chứng từ để đợc hởng chế độ miễn giảm thuế
do các trờng hợp bất khả kháng gây ra trong hoạt động xuất nhập khẩu và vận
chuyển, bốc. xếp, dỡ hàng hoá xuất nhập khẩu.
- Giả mạo hồ sơ hàng hoá thông qua hình thức điều kiện tạm nhập tái xuất
chuyển khẩu, hàng gửi kho ngoại quan, hàng để đa vào tiêu thụ trong thị trờng
nội địa trốn thuế nhập khẩu.
- Xuất nhập khẩu ngoài danh mục: các chủ hàng lợi dụng hàng hoá đợc
Nhà nớc cho xuất nhập khẩu miễn thuế hoặc có u đãi riêng đối với một số hàng
hoá nào đó, để che đậy xuất nhập khẩu các loại hàng hoá khác ngoài danh mục
hàng Nhà nớc cho xuất nhập khẩu với u đãi đặc biệt.
Khoa Thơng Mại Nguyễn Đức Hùng
Trang 17
Luận văn tốt nghiệp
- Lập bộ chứng từ hàng hoá không đầy đủ, để ngoài hoá đơn và bộ hồ sơ xuất
nhập khẩu hàng những yếu tố phụ, những chi phí thuộc loại phải thu thuế.
- Khai báo vợt quá yêu cầu những mặt hàng đợc sử dụng vào mục đích u
đãi nhng thực chất để sử dụng vào mục đích khác nhằm trốn thuế.
3. Cơ sở pháp lí đấu tranh phòng chống buôn lậu và gian lận th-
bằng phù hợp với các tập quán thơng mại quốc tế và các thủ tục định giá đợc áp
dụng chung không có sự phân biệt đối xử giữa các nguồn cung cấp.
3.1.2. Qui định trong công ớc quốc tế về đơn giản hoá và hài hoà hoá toàn
bộ thủ tục Hải quan (Công ớc KYOTO).
Công ớc này đợc làm tại KYOTO - Nhật Bản ngày 18/5/1973 và đã đợc
chấp nhận tại kỳ họp 41/42 của Hội đồng Hợp tác Hải quan thế giới ( nay là Tổ
chức Hải quan thế giới WCO).
Mục đích của Công ớc là đơn giản hoá và hài hoá hoá thủ tục Hải quan
giữa các nớc, đa ra các chuẩn mực về thủ tục Hải quan cho từng loại hình xuất
nhập khẩu nhằm vừa tạo thuận lợi cho sự phát triển của thơng mại quốc tế và
các giao lu quốc tế khác, vừa chống Buôn lậu và gian lận thơng mại có hiệu
quả, thúc đẩy các giao lu quốc tế vì lợi ích chung của mọi quốc gia thành viên.
Điểm quan trọng nhất khi áp dụng Công ớc KYOTO là phải đạt đợc mục
tiêu đơn giản hoá, hài hoà hoá thủ tục Hải quan đạt đến tính trong sáng, dễ hiểu
trong thủ tục, tránh đợc sự mập mờ để cho gian lận thơng mại có cơ hội lợi
dụng. Khi tham gia ký kết Công ớc KYOTO và các phụ lục của Công ớc phải
tính đến hiệu quả của công tác đấu tranh chống Buôn lậu và gian lận thơng mại
để hoàn chỉnh các luật pháp quốc gia, loại bỏ môi trờng hoạt động của Buôn
lậu và gian lận thơng mại nhằm vừa đảm bảo cho hiệu quả của thơng mại quốc
tế, vừa đảm bảo lợi ích quốc gia.
3.1.3. Qui định trong công ớc quốc tế về giúp đỡ hành chính lẫn nhau, điều
tra, ngăn ngừa và trấn áp các vi phạm Hải quan (Công ớc NAIROBI)
Công ớc này đợc ký kết ngày 9/6/1977 tại Nairobi - Cộng hoà Kenia.
Theo công ớc NAIROBI, các vi phạm pháp luật Hải quan, trong đó có buôn lậu
và gian lận thơng mại đã làm tổn hại tới những lợi ích kinh tế, xã hội của các
Khoa Thơng Mại Nguyễn Đức Hùng
Trang 19
Luận văn tốt nghiệp
quốc gia cũng nh làm tổn hại đến những quyền lợi chính đáng của thơng mại.
Đấu tranh chống các vi phạm pháp luật Hải quan có thể đem lại những hiệu
(điều 153, 154)
- Chỉ thị 701/CT-TTg ngày 28/5/1995 của Thủ tờng Chính phủ về đấu
tranh chống buôn lậu trên biển
- Nghị định 16-1996/NĐ-CP ngày 20/3/1996 quy định về việc xử phạt vi
phạm hành chính trong lĩnh vực Hải quan
- Chỉ thị số 853/1997/CT-TTg ngày 11/10/1997 về đấu tranh chống buôn
lậu trong tình hình mới
- Nghị định 54-1998/NĐ-CP ngày 21/7/1998 sửa đổi bổ sung một số điều
của Nghị định 16/CP
- Bộ luật hình sự sửa đổi năm 1999 của nớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa
Việt Nam (điều 153, 154)
- Luật Hải quan đợc Quốc hội thông qua ngày 29/6/2001 và sẽ có hiệu lực
vào ngày 1/1/2002, thay thế cho Pháp lệnh Hải quan
- Quyết định 127/QĐ-TTg ngày 27/8/2001 về việc thành lập Ban Chỉ đạo
chống buôn lậu, hàng giả và gian lận thơng mại
Để thực hiện tốt các chỉ thị, nghị quyết, nghị định của Đảng, Quốc hội và
Chính phủ về công tác đấu tranh chống buôn lậu và gian lận thơng mại, các cơ
quan chức năng nh Tổng cục Hải quan, Bộ tài chính, Bộ thơng mại, Bộ Công
an, Bộ quốc phòng đã ra nhiều thông t, chỉ thị nhằm hớng dẫn, cụ thể hoá các
luật, nghị định, chỉ thị trên.
4. Công cụ phòng chống buôn lậu và gian lận thơng mại
4.1 Công tác kiểm tra và đăng kí tờ khai :
4.1.1.Các mẫu tờ khai đợc sử dụng :
Chứng từ đầu tiên trong bộ hồ sơ Hải quan chính là tò khai hàng hoá
XNK. Tờ khai hàng hoá XNK đợc qui định theo mẫu, mẫu này không cố định
mà có thể thay đổi sau vài năm, theo đó loại bỏ bớt hay bổ sung các chỉ tiêu
Khoa Thơng Mại Nguyễn Đức Hùng
Trang 21
Luận văn tốt nghiệp
cho phù hợp với tình hình XNK và mục tiêu quản lý.Tờ khai Hải quan gồm có
Giấy giới thiệu của doanh nghiệp : 1 bản chính
Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh : 1 bản sao
4.1.1.2 Một số nội dung kiểm tra chủ yếu khi tiếp nhận bộ hồ sơ hải quan:
Tính hợp pháp của chủ thể XNK
Theo qui định hiện hành, thơng nhân thuộc các thành phần kinh tế( Gọi
chung là doanh nghiệp) có giấy chứng nhận đăng kí kinh doanh và đã đăng kí
mã số doanh nghiệp kinh doanh XNK hàng hoá phù hợp với ngành nghề đã
đăng kí trong giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh
Kiểm tra sự đồng bộ và đầy đủ của bộ Hồ sơ Hải quan theo qui định :
Trong nội dung này, công chức Hải quan phải kiểm tra xem hồ sơ đã đủ
các chứng từ cha. Nếu thiếu sẽ phải yêu cầu bổ sung hoặc hớng dẫn làm thủ tục
xin nộp chậm chứng từ
Kiểm tra việc kê khai theo nội dung yêu cầu trên tờ khai Hải quan, các
chứng từ thuộc bộ hồ sơ hải quan, sự phù hợp của nội dung khai Hải quan với
chứng từ thuộc bộ Hồ sơ Hải quan. Việc kiểm tra này nhằm đảm bảo tính pháp
lý và hạn chế các gian lận của doanh nghiệp khi kê khai về hàng hoá XNK
bằng cách đối chiếu các chỉ tiêu giống nhau trên các chứng từ khác nhau.
Sau khi hoàn tất các công việc kiểm tra, công chức Hải quan sẽ nhập dữ
liệu của tờ khai Hải quan vào máy tính và đăng kí tờ khai, chuyển hồ sơ cho
Khoa Thơng Mại Nguyễn Đức Hùng
Trang 23
Luận văn tốt nghiệp
lãnh đạo Cục. Tại đó, lô hàng sẽ đợc quyết định hình thức, tỷ lệ kiểm tra thực tế
hàng hoá. Ký nhận đã làm thủ tục hải quan và thông quan đối với lô hàng miễn
thuế, hàng có thuế suất 0% và đợc miễn kiểm tra thực tế . Kết thúc hoạt động
này, hồ sơ sẽ đợc chuyển sang bớc tiếp theo trong qui trình là bộ phận làm
nhiệm vụ kiểm tra thc tế hàng hoá .
4.2 Kiểm tra, giám sát thực tế hàng hoá
4.2.1 Đối tợng kiểm tra, giám sát thực tế hàng hoá:
Đối tợng kiểm tra, giám sát Hải quan rất đa dạng và có phạm vi rất rộng .
Đối với hàng nhập khẩu: Tỷ lệ kiểm tra là 5% hoậc 10% lô hàng
Thông thờng hàng kiểm tra xác suât là nguyên vật liệu, vật t nhập để gia
công xuất khẩu và sản xuất hàng xuất khẩu, hàng cùng chủng loại, hàng đóng
gói thuần nhất. Nếu trong quá trình kiểm tra mà phát hiện ra vi phạm thì lô
hàng sẽ bị kiểm tra toàn bộ.
Kiểm tra thực tế toàn bộ lô hàng XNK
Mức kiểm tra này đợc áp dụng cho các trờng hợp sau:
Những chủ hàng đã bị xử lý vi phạm hành chính về Hải quan từ 3 lần trở
lên với mức phạt vợt thẩm quyền xử phạt của chi cục trởng Hải quan trong thời
hạn 2 năm đối với hoạt động nhập khẩu và 1 năm đối với hoạt động xuất khâu,
hoặc bị xử lý vi phạm hành chính 1 lần với mức phạt vợt thẩm quyền của Cục
trỏng cục Hải quan Tỉnh, Thành phố
Phát hiện ra dấu hiệu vi phạm pháp luật Hải quan
Kiểm tra toàn bộ lô hàng sẽ mất thời gian và tốn nhiều chi phí cho chủ
hàng và có thể làm cho chủ hàng mất đi cơ hôi kinh doanh nhng sẽ có tác dụng
phát hiên ra những thủ đoạn gian lận của những gian thơng và cho việc tuân thủ
pháp luật Hải quan sau này của chủ hàng.
Kết quả kiểm hoá là một tài liệu quan trọng duy nhất phản ánh đúng đắn
tên hàng, ký mã hiệu hàng hoá, số lợng, chất lợng, chủng loại và xuất xứ hàng
Khoa Thơng Mại Nguyễn Đức Hùng
Trang 25
Copyright: Tài liệu đại học ©