Xây dựng một phân hệ hỗ trợ việc thu thập và bớc đầu xử lý ý kiến-thông tin của các chuyên gia
Lời CảM ơn
Trớc hết, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Giáo s - Tiến sĩ khoa học
Thái Thanh Sơn, ngời đã tận tình giúp đỡ hớng dẫn em trong suốt quá trình
nghiên cứu đề tài này.
Em xin chân thành cảm ơn Giáo s - Tiến sĩ khoa học Bùi Công Cờng -
Viện Toán học đã tạo điều kiện, giúp đỡ, chỉ bảo cho em trong suốt thời gian
học tập tại trờng.
Cuối cùng, em xin chân thành cảm ơn Tập thể các thầy cô giáo và các
bạn sinh viên Khoa Công nghệ Tin học - Viện Đại học Mở Hà Nội đã truyền
đạt kiến thức và giúp đỡ em trong quá trình học tập tại trờng.
Trong quá trình thực hiện, vì thời gian nghiên cứu có hạn, bài đồ án này
chắc chắn không tránh khỏi nhiều thiếu sót, vì vậy em rất mong đợc sự chỉ bảo
của các thầy cô giáo và toàn thể các bạn sinh viên.


Sinh viên thực hiện
Nguyễn Bích Vợng
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Bích Vợng - 1 -
Xây dựng một phân hệ hỗ trợ việc thu thập và bớc đầu xử lý ý kiến-thông tin của các chuyên gia
Lời nói đầu
!"#$#%&'()'*&+
'*&&&,-+$. '/01',&234
5-4&6+7880
9,&',':;&<3&8&='!>?3@A43B
&&&8& C&2D+E&DF%0'G&#
;',,&H!. 'I&*&J3K&$. L,"'/0
4;',B&M#M'$&8'$&&3N
L+E0O% B &>?3@B!''$&*4
8,*'HP3*M&&*'801Q"&
+8R&-=8,&+0S'H4

0&&5 R& B*LJ3@P#MG 3$8L
3NDH&&>?3@G&D8>?3@'$&0VT,'Cd8'+
+&LJ3@ J'$&&M3E&&\&&'H01T+
4RA='G&# R& B&&LQ &B?A=&8&=
E&'$& A=&8LJ3@D$. L,"
'/aS\&Y Y,\ZSYYc+'*0
72\LQ !,B+&H!N,'$&D&#4+
SYY9_YD8 J)LQ>?3@#-&6+5aLJ3@
7YSeBLQ &000c)=&'&&6+&&RA=&&R
A='H'$&?A=++'!. 'ILQ+L,"'/G&3+&E
:0
$. L,"'/&H=&3&&N 8&+
L,"'/LQ>?3@8&=!0Hệ trợ giúp quyết định là sự
áp dụng của một công nghệ hữu hiệu và thích hợp dựa trên máy vi tính để
trợ giúp giải quyết một cách có hiệu quả trong quá trình quyết định đối với
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Bích Vợng - 3 -
Xây dựng một phân hệ hỗ trợ việc thu thập và bớc đầu xử lý ý kiến-thông tin của các chuyên gia
các vấn đề nửa cấu trúcZV/K+,AX0f0[ggY7h'('T>Z
ijkl0
2. Vai trò, khả năng của hệ trợ giúp quyết định trong công việc
của con ngời
2.1. Vai trò của DSS và các khái niệm liên quan
,+,BD,&+'6R&+,"&*&&&8&
R& B'Cd8BDm3m'^*8*3&
&n !&6+>(,&)- R& BQ&&$.
,&)-'M&3&&o$&&*&&8&
+&HLJ0$. L,"'/TAp:&&8
D&q=&'&$. &&&3('LJ3@DE&; J
+&&L,"'/D8&H&N.&G&?+&N.&0,SYY?A=D"
$ &&,-B&6+&&&DJ&6+,'!

Y8JLQ+L,"'/3LQ#+^+
']
ZTìm hiểu ]-&R8*B% A438&&'TD
&;&&+L,"'/0
ZThiết kế ]w!B &+&&"Q'DJ
>J,+B!#BD!?&&J DJ0
ZLựa chọn ]e++LQ'r&&J DJ0
ZCài đặt]7'G&&J '(3+&E0
2.2. Những đặc tính và khả năng của DSS
DSS có những đặc tính và khả năng sau:
ZSYY&&N $. &4*+L,"'/4Q
5D8&N.&G&?+&N.&04Q5,D8!J
L,"#q&&5D&0
Z$. &&R&LJ3@D&+r*&'"&&LJ
3@0
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Bích Vợng - 5 -
Xây dựng một phân hệ hỗ trợ việc thu thập và bớc đầu xử lý ý kiến-thông tin của các chuyên gia
Z$. &&&&&H0
ZSYY$. &N&J&&+'&6+LQ+L,"'/]Q
!B"D"B3+&E&'G0
ZSYY$. &&'+A'5LQ+L,"'/&&
D!+L,"'/B- n$ 4+SYY&&&&6+*
+L,"'/0
ZSYY&HDJ&TAp0S%,*An&H!
-B>BD"$ B+,'UG&M 'G3&& ;&:#J'!SYY&H
!&&N &&&J3*+&H&4Q5#N&$0
ZSYYAx?A=BA'H*An&JN,J'550
SYY&HDJ'^&H84+A*,&$ 0
ZSYYH ;&+LJ&6+LQ+L,"'/&y
'J#J'.'MB&>&B*+B&N3$000

D&B*L,"'/&H!D!'$&0
Y:'^+&+N,QAu:T8Q$. L,"
'/A"F`n787*'++ijj0
SYY#+^]&:)A43B&&&R&LJ/&:)A43B&:)
R&B8Q3$B# %#&+A*?A=0
H&SYY&2#+^&& ;>?3@8#NDz0
YD&+&3)&&'!+]
Zw: ?A=&+A*AnaAn84-B
:&*,&" c0
Z7HG ;3$0
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Bích Vợng - 7 -
Xây dựng một phân hệ hỗ trợ việc thu thập và bớc đầu xử lý ý kiến-thông tin của các chuyên gia

Qi]98Q&6+$. L,"'/
3.1. Cơ sở dữ liệu
7:)A43348&H3-L+'"#0[!D53Z
$A43&;" =&#&=!09 ;&6+SYY J&H
DJ34BQD"B?+'UB&% %8r&:)A430sJ/
&:)A43 J3# %M#H&6+SYY0
3.2. Cơ sở tri thức
7:)R&#+^&&3%&&DB&H&R&'J#J
&,!'U&&R&#!Ax&6+R&B R&B+" *
?A=D8&,-*84&,-8B;84
-0
3.3. Bộ phận lợng hoá
` %3$&6+SYY3 ;DH&'G:&JB8Q3$
&+#!AxE&&6+&N.& R& L+4+&& ;
D&+&6+#078&=3$,&;"&#'!#
&H!>?3@#q,'?0` %3$^ ;]


L,Q =&T,"5aD&&I#B3+&ELQ3$
000c0
3.4. Bộ sinh báo cáo
YR&&6+SYYDJ3$&C& m *?A=
>\>m,% D53$A433&&+&H)A
&8'E#&0=&&6+##&3B B
3N,#QBM >" 000A43!/AAx?A=08Z
* ;LJ/&:)A43&H!&&&&R&#&Z
z&DJ&6+,&;*?A=T&R&
RA='$&>,A ;TSYY0
3.5. Giao diện ngời dùng
X+A*An&H&R&U&R&E:&3-3&
*LJ3@0SYY5&HDJDM& =&4 R& DF%&6+
#,#-B':J5'+&*?A=07&'G&&;&H3]
Zw-A/&';&6+*?A=43,!'$&B
'++AW$ 3@B%&*?A=&2*'(&H
D0
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Bích Vợng - 9 -
Xây dựng một phân hệ hỗ trợ việc thu thập và bớc đầu xử lý ý kiến-thông tin của các chuyên gia
4. Phân loại hệ trợ giúp quyết định
$. L,"'/&+&&3A',A+&N
L,"'/]
Z$. L,"'/:&#+^&&+&A43B&& Z
: L,&50
Z$. L,"'/8#+^&,-+B
0
Z$. L,"'/*^3@,"% *B3&*84
*0
V5$. L,"'/:&B'H'5*Z,
34&dZJ3*4+*,+,:&4+*,3

!DJD+&&&8&;"r*?A=&6+
$. B$&3*?A=%'$&8L+EB+&H
&6+$. '!&'LQL,"'/0
5.4. Tính chất quyết định
S+8*?A=&&N B$. >?3@8
#q&&'++&&-&t : >?3@&$ '++3*%
>mq$. &*?A=0w;';'(HTN'T,0
U$ &&&N-3&$. L,"'/D&&&
8D&0
6. Xây dựng hệ trợ giúp quyết định
&!#"4N'T R& &6+LQ'$&
'B* !SYY&C J%R&N'8*+
L,"'/0R&T &5D&;"&Z
:Q J$>+&>,A&&5D&0*"D"
JA+-D"R&&T3K&D&+E&B&8
,B-&R&&LQB3@,"L,"'/BD+E&D"B
D+E&DF%BD+E&5D-LJ3@0["R&T &3
&+'6B&&-++ J&H'$&&&D'!
#4+DJ&"=&;301&>,ASYY^
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Bích Vợng - 11 -
Xây dựng một phân hệ hỗ trợ việc thu thập và bớc đầu xử lý ý kiến-thông tin của các chuyên gia
#&]-&RDJB &'5B !5
B&'G5LQL,"'/0
7. ứng dụng tập mờ trong các hệ trợ giúp quyết định
&&&8&='$&?A=&"D"&'G&&SYYB3@,"
% *&HTR+|B#)3P3$8% '$&D8 J3.&
&2*A5BTD% *"&>&G&&+';,
'6u+,r';B% *3A&$ &48
,0+LQ+L,"'/B*+&; J%
&@D"&6+&&&,-+B'H3&*3&8&='!&$ &&@

oDJ&E+o&}B&H!3&N.& #5
>&Nwa>cB'!'++D"3%0

Giáo viên hớng dẫn : GS - TSKH Thái Thanh Sơn -12-
Xây dựng một phân hệ hỗ trợ việc thu thập và bớc đầu xử lý ý kiến-thông tin của các chuyên gia
+&C&H&&D&'!JL,"#9OS93>,A
&&L+Y
}
a+

+
D
c-~
}
ì
~
}
#!AxR&'+

D8Dm:+
D
R
&}BE3 : r&G 0
II. Lý thuyết làm quyết định
A. giới thiệu về hệ trợ giúp quyết định
Hệ trợ giúp quyết định là một trong những h-
ớng phát triển mới của các hệ thông tin, là sự
hội tụ của những thành tựu của các lĩnh vực
cơ sở dữ liệu, các ngôn nhữ mô hình hoá, các
phơng tiện phần mềm và kỹ thuật tin học. Các

vấn đề (Problem Solver), có khả năng tìm kiếm
nghiệm suy (Heuristic). Song cái làm cho DSS
khác với các hệ thống tin trớc đây là khả
năng tơng tác (Interactive), hội thoại
(Dialogue). Việc chuyển từ một phơng án quyết

Giáo viên hớng dẫn : GS - TSKH Thái Thanh Sơn -14-
Xây dựng một phân hệ hỗ trợ việc thu thập và bớc đầu xử lý ý kiến-thông tin của các chuyên gia
định này sang phơng án khác đều phải qua sự
kiểm soát của ngời làm quyết định.
Hiện nay, các hệ trợ giúp quyết định đã đợc áp
dụng vào nhiều lĩnh vực, riêng trong quản lý
sản xuất kinh doanh ta có thể thấy các ứng
dụng.
- Về tài chính công ty.
+ Xác định khấu hao.
+ Tính xuất triết khấu và giá trị ròng hiện
thời.
+ Phân tích điểm hoà vốn, vừa đủ.
+ Tính mức thuế so với mua.
- Về phân tích thị trờng.
+ Dự báo, phân tích hàng hoá bán đợc
+ Phân tích quảng cáo.
+ Kiểm tra sổ sách hàng hoá đợc bán từ phía ng-
ời tiêu thụ.
- Đầu t điền sản thực tế.
+ Tìm phơng án đối chọn về tài chính.
+ Các nguồn vốn, lu lợng về tiền mặt.
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Bích Vợng - 15 -
Xây dựng một phân hệ hỗ trợ việc thu thập và bớc đầu xử lý ý kiến-thông tin của các chuyên gia

7HT*&HL,"'/#Q'y0
7HT*&HE3$L,"'/D&+0
7H53$'80
7H53$0
z\&6!L,"'/LQ3+&E3D&+0
2. Đối tợng quyết định
V5$L,"'/3,"5L+ED8!"3@,"
L,"'/Q'!JL,"N'T&&8p%3$QLJ
3@B&6!L,"'/BP'++&& :D&+'!3+&E+ :
5N0V5$L,"'/&3% && :0S%,B&';
-&6+&6!L,"'/ J33'++'$&&& :&H!&H078
&,)&r':J&+N R& Q% :,
'(#+'6&& :&+B+,'(#dH5 :09 :
'$&Q#JH'(3-L+'"T,"5D&+&&
:&r3K&D&+&2ND&+07'T,H
3-4'G&'+A&6+'5$L,"'/0
3. Môi trờng ra quyết định
ở ;,&.+L+8*+L,"'/#+^&&
,"58B,"5DF%&*0
98*+L,"'/J(4L,"'/-&6+4
&G&U&R&D+L,"'/0['T&% '"8*+
L,"'/B&.+ JH'"A4380D+E&8
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Bích Vợng - 17 -
Xây dựng một phân hệ hỗ trợ việc thu thập và bớc đầu xử lý ý kiến-thông tin của các chuyên gia
&.+&.@8*'4+*+L,"'/,
H&07.+&+8*,+3&& ;&+]
Z98*84+&3:%8BA43r4
DD&+3&:)D'!&+L,"'/0
Z98*R&38'$&D">ND"5+098Z
*,34R&&;"#+^DB48

Z7&-&tL,"'/&An&H!3$'$&+,&<3
'$&QW'++&& : >?3@ n$ 0
-&t3$'$&3o :'$&'#)&5
&=!B'J(&=!B+,&CE3I'!&E+&& :J
(^&.+Br'H'++L,"'/&E :5N0
z\=&'&+&HL,Q3+&ED&+0
V5#\T&<-]
Z"N&J&&-&t&H!3$'$&K+3 :
>'H&H!'-&tR#)b

a>cQ+&H!'+#
L,"'/,T#L,&\T&<-0
Ví dụ:
w: >?3@&& :5wOgh0
Z"&&-&t&<'$&D83$'$&Q&&>?
3@PD& 3'!0
Z"&HT-&t5-&t&H!3$&H
-&t&<'$&BQ JD"$ T&&>?3@D&+0
Ví dụ:
Y&8,>,AT5&5'/Q&H!3$'$&BZ
,&6+&8,'H-/*3D8!3$'$&
&<&H! 3&H,5B#Q*+,>N000
Z&"&HT#>J,+3$B&& :
'HT-&tG&N&J&&-&tD8!Dy'/&M&
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Bích Vợng - 19 -
Xây dựng một phân hệ hỗ trợ việc thu thập và bớc đầu xử lý ý kiến-thông tin của các chuyên gia
&M&<&H!%#"'&%,'HBH&&D&L+4+
&& :3&&L+*0e@,"% *3&*&2'(&H
4&5"N'/T : 3%&-&R&&#
3+&EL,"'/B&&Q5D8&M&&MBD8u

D8!","5#NDzL,Q3+&EL,"'/0
C. Quá trình lựa chọn quyết định
1. Quá trình quyết định
&&&#&+LQL,"'/]
aicrN'T&;&B&';-3'++&& :':
JBN&Hr+ :)3-0
acwJ&<u=&-B&A=BLJ&6+o :"'$&
&E'!&0
ac"3% &&-&tBA+'H'LJ&6+o Z
:'!3&:)&&3+&E&& :0
acw&LJ&6+o :\&&-&tL,"'/
'(-'!r'H&E+'$& :&$ G& :50
s,"'/'.P'\3LJBTBU'/ !0
$&3BL,"'/+P,+5DmB"TDQ(
!0
2. Phân lớp các bài toán quyết định
`L,"'/&H!&+&&3E++]
Z76!L,"'/3&+,% !0
Zs,"'/\-&t+,T-&t0
ZsQL,"'/&H%'$&+,D8%'Z
$&0
Zs,"'/'$&&E3;+,\T+'0
Z58';,'6+,D8';,'6Z#L,"'/
&&'TD&M&&M+,&H!0
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Bích Vợng - 21 -
Xây dựng một phân hệ hỗ trợ việc thu thập và bớc đầu xử lý ý kiến-thông tin của các chuyên gia
3. Một số phơng pháp phân tích phơng án của bài toán quyết
định theo nhiều chỉ tiêu
3.1 Đối với bài toán quyết định có tập tiêu chuẩn có thể lợng hoá
đợc

V++L+ :3@)+'H&E+ :;
3@)N0
+>b

a>c+


+>b
D
a>c+
D
w:3@)]
~b
i
a~c+
i
B0000Bb
D
a~c+
D
08*~S0
['H :>

~+
i
000+
D
QDJ&&4+&.':&]

Giáo viên hớng dẫn : GS - TSKH Thái Thanh Sơn -22-

B000B`

+D8#":3+Q
5&M&&MP>J,++&<#"H>J,+>&N'HBR&
3#" #5>&N
i
B

B000B

0
"+&E :O

'TDQ5`
}
>J,+QP
'$&LJ
}
-&t'$&3+&E)',3&E :&HDz
E&6+LJ33N0
7=!'G]
Y+'H&E]


+>

1aiB0000Bc
Tr ờng hợp 2:
X5 *$ iD8#"QT>&N&H!>J,+B
D8#"QTDJP>J,+Q507H!&H&&J

n
j
ijij
n
j
i
U
n
U
n
U
11
11
Y+'HQ]

+>

Z-&tf+3A&CE3-&t+>0
1o :& :Q5>NN]LJN
N07E :5N :&HLJN N0
Z-&t%E]
ij
j
i
UU =
Z-&t3&L+]
ij
j
i
UV +>=

ijij
UUa +>=
Y+'H A=-&tf+3AK+3'G]
i
j
rij
j
i
ggag +> ==

Giáo viên hớng dẫn : GS - TSKH Thái Thanh Sơn -24-
Xây dựng một phân hệ hỗ trợ việc thu thập và bớc đầu xử lý ý kiến-thông tin của các chuyên gia
9o-&t-&H@K+-B A=&&&<-D&
+&H!AW'"&3+&E&& :D&+0
SH&'N*+&H!?A=N&J&&-&t-'!3+
&E0"&& :'$&3+&E3n+Q&H&A=3&Z
*&EL,"'/,-0"&& :'$&3+&E3D&+Q
&H! &&.\4-&t#U'!L,"
'/0
III/ các toán tử tích hợp
1. Toán tử trung bình sắp xếp có trọng số
( Ordered Weighted Averaging - OWA)
Quá trình tích hợp thông tin xuất hiện trong rất nhiều ứng dụng của các
hệ tri thức, ví dụ tích hợp trong mạng nơron (neural networks), điều khiển mờ,
hệ chuyên gia và hệ trợ giúp quyết định, đặc biệt trong các bài toán phải xử lý
những thông tin bất định. R.Yager đã giới thiệu một số kỹ thuật tích hợp mới
đặc cơ sở trên toán tử trung bình có sắp xếp ( Ordered Weighted Averaging ,
viết tắt là OWA)
1.1 Định nghĩa:
7\&E5

n


>&'/#)a+c

j

}
#
}
'H#
}
3 ;?R}&6+\&+0
Ví dụ :
XJ?f0B0B0B0i
T
B\&+a0kBiB0B0cB\&#P
3#aiB0kB0B0ca+ca0caica0ca0kca0ca0ca0ica0c0k
ý &:#J&6+,3M >" 3BK+3 ;?&;&$ +

D8D"$ E5

E5PD"$ /:
R&+% && ;?&$ +D'('$&M >" 0YD&+4+&&
?hfO'$& ##)&&E5,0
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Bích Vợng - 25 -