Đề án kinh tế chính trị 1

I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
1. Tầm quan trọng của vấn đề:
Đại hội VI (1986) của Đảng Cộng sản Việt Nam đã khởi xướng
đường lối đổi mới toàn diện, trước hết là đổi mới tư duy kinh tế, là một bước
ngoặt cách mạng trong nhận thức về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên
chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Đại hội VII (1991) và VIII (1996) của Đảng
Cộng sản Việt Nam tiếp tục đường lối đó và tiến những bước mới trong
nhận thức về chủ nghĩa xã hội. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ
quá độ lên chủ nghĩa xã hội được Đại hội VII của Đảng Cộng sản Việt Nam
thông qua khẳng định: “Phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần
theo định hướng xã hội chủ nghĩa, vận hành theo cơ chế thị trường có sự
quản lý của Nhà nước”. Văn kiện Đại hội VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam
tiếp tục nhấn mạnh: “Sản xuất hàng hóa không đối lập với chủ nghĩa xã hội,
mà là thành tựu phát triển của nền văn minh nhân loại, tồn tại khách quan,
cần thiết cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và cả khi chủ nghĩa xã
hội đã được xây dựng”. Phát huy những kết quả đổi mới đã đạt được, sau
nhiều năm nghiên cứu, tìm tòi, tổng kết lý luận - thực tiễn, Đại hội IX của
Đảng (4/2001) đã chính thức đưa ra khái niệm “kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa”, khẳng định chủ trương xây dựng và phát triển nền
kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế tổng quát
của Việt Nam trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội, là đường lối
chiến lược nhất quán. Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa là bước đi phù hợp với giai đoạn lịch sử mà đất nước hiện nay đang
trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Đại hội X của Đảng khẳng định
những thành tựu rất quan trọng đã đạt được trong 5 năm 2001 - 2005, trong
đó thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa bước đầu được
xây dựng, nhưng còn nhiều vướng mắc và chưa thật đồng bộ. Đại hội xác
định những năm tới phải tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa; yêu cầu phải nắm vững những nội dung quan trọng

a. Mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một kiểu
kinh tế thị trường mới trong lịch sử phát triển của kinh tế thị trường, phù hợp
Phan Nữ Thu Trang Lớp BHTM K48
Đề án kinh tế chính trị 3

với điều kiện và đặc điểm cụ thể của Việt Nam; là một kiểu tổ chức kinh tế
vừa tuân theo những quy luật của kinh tế thị trường, vừa dựa trên cơ sở và
được dẫn dắt, chi phối bởi các nguyên tắc bản chất của chủ nghĩa xã hội,
nhằm mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn
minh”; động lực chung để phát triển đất nước là đại đoàn kết toàn dân tộc;
đồng thời coi trọng khuyến khích cả vật chất và tinh thần, kết hợp hài hoà
các lợi ích cá nhân, tập thể và xã hội. Trong quá trình xây dựng và phát triển
nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, những yếu tố, phương
tiện và công cụ của kinh tế thị trường được sử dụng, phát triển để xây dựng
chủ nghĩa xã hội; tính chất xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế ngày càng được
hình thành rõ nét hơn trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Đây là nền kinh tế thị trường có tổ chức, có sự lãnh đạo của Đảng
Cộng sản, vai trò làm chủ xã hội của nhân dân và sự quản lý của Nhà nước
pháp quyền xã hội chủ nghĩa, được nhân dân đồng tình và là chủ thể xây
dựng; là sự nắm bắt và tự giác vận dụng sáng tạo xu thế vận động khách
quan của kinh tế thị trường trong thời đại ngày nay, tiếp thu có chọn lọc
thành tựu của nền văn minh nhân loại, sử dụng và phát huy cao độ vai trò
tích cực của kinh tế thị trường, đồng thời hạn chế tối đa những khuyết tật
của tính tự phát trong kinh tế thị trường, nhằm thực hiện có kết quả mục tiêu
từng bước quá độ lên chủ nghĩa xã hội, để Việt Nam có thể hội nhập với thế
giới, rút ngắn quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, sớm trở thành một
nước công nghiệp hiện đại.
b. Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, quan hệ
sản xuất không ngừng được đổi mới và hoàn thiện, phù hợp với tính chất và
trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, nhằm giải phóng triệt để và thúc

vực, ngành nghề, địa bàn mà pháp luật không cấm; có quyền bất khả xâm
phạm về quyền sở hữu hợp pháp; có quyền bình đẳng trong tiếp cận các cơ
hội và các nguồn lực phát triển, trong cung cấp và tiếp nhận thông tin.
Nhà nước định hướng sự phát triển bằng các chiến lược, quy hoạch,
kế hoạch và cơ chế, chính sách trên cơ sở tôn trọng các nguyên tắc của thị
trường, phù hợp với yêu cầu xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế. Trên cơ sở hình thành đồng bộ thể
chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và sự hình thành, phát
triển của các thị trường hàng hoá và dịch vụ, tài chính (vốn và tiền tệ), bất
động sản, sức lao động, khoa học và công nghệ…, Nhà nước tạo môi trường
Phan Nữ Thu Trang Lớp BHTM K48
Đề án kinh tế chính trị 5

đầu tư và kinh doanh thuận lợi để phát huy các nguồn lực cho phát triển theo
cơ chế thị trường, các chủ thể hoạt động kinh doanh bình đẳng, cạnh tranh
lành mạnh, công khai và minh bạch, có trật tự, kỷ cương, các giao dịch thị
trường diễn ra phù hợp với các nguyên tắc của kinh tế thị trường; hỗ trợ phát
triển, chăm lo xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội quan trọng;
đảm bảo tính bền vững và tích cực của các cân đối kinh tế vĩ mô, hạn chế
các rủi ro và tác động tiêu cực của cơ chế thị trường. Nhà nước quản lý nền
kinh tế bằng hệ thống pháp luật; tác động đến thị trường chủ yếu thông qua
cơ chế, chính sách và các công cụ kinh tế, sử dụng một số biện pháp để hỗ
trợ thị trường trong nước khi cần thiết, không trái với các cam kết khi hội
nhập. Nhà nước thực hiện sự ưu đãi hoặc hỗ trợ phát triển không phân biệt
hình thức sở hữu, đối với một số ngành, lĩnh vực, sản phẩm, đối với một số
mục tiêu (như xuất khẩu, tạo việc làm, xoá đói, giảm nghèo, khắc phục
những rủi ro), một số địa bàn, các doanh nghiệp nhỏ và vừa, không phân biệt
thành phần kinh tế và phù hợp với các cam kết quốc tế của
nước ta. Nhà nước quan tâm bồi dưỡng, đào tạo và biểu dương các doanh nh
ân có tài, có đức và thành đạt.

xã hội, giải quyết việc làm, xoá đói, giảm nghèo, phát triển giáo dục, văn
hoá, chăm sóc sức khoẻ nhân dân; càng phải đề cao vai trò của Nhà nước,
của xã hội, phát huy các nguồn lực đầu tư cho lĩnh vực xã hội, thực hiện yêu
cầu gắn kết hài hoà giữa kinh tế và xã hội.
Phát triển văn hoá gắn kết chặt chẽ và đồng bộ với sự phát triển kinh
tế, xã hội. Nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc phải thực sự trở
thành nền tảng tinh thần của xã hội. Không ngừng xây dựng và hoàn thiện
giá trị của con người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội
nhập kinh tế quốc tế; bồi dưỡng các giá trị văn hoá trong thanh niên, đặc biệt
là lý tưởng sống, năng lực, trí tuệ, đạo đức cao đẹp và bản lĩnh văn hoá con
người Việt Nam.
e. Xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ đi đôi với chủ động và tích cực
hội nhập kinh tế quốc tế, kết hợp nội lực với ngoại lực, kết hợp sức mạnh
dân tộc với sức mạnh thời đại trong điều kiện mới thành nguồn lực tổng hợp
để công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển đất nước nhanh và bền vững;
trong đó nội lực là nhân tố quyết định đối với sự phát triển, các nguồn lực
bên ngoài có vai trò rất quan trọng giúp cho phát huy nội lực mạnh hơn.
Phan Nữ Thu Trang Lớp BHTM K48
Đề án kinh tế chính trị 7

Nền kinh tế độc lập tự chủ trước hết là độc lập tự chủ về đường lối,
chính sách, đồng thời có tiềm lực kinh tế đủ mạnh, có sức cạnh tranh trong
hội nhập kinh tế quốc tế.
Hội nhập và hợp tác quốc tế dựa trên các nguyên tắc tôn trọng độc lập
chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của
nhau, bình đẳng, cùng có lợi; giữ vững độc lập dân tộc và định hướng xã hội
chủ nghĩa, bảo vệ và phát triển nền văn hoá dân tộc trong hội nhập kinh tế
quốc tế, lấy phục vụ lợi ích đất nước làm lợi ích cao nhất và là nguyên tắc
chủ đạo, đồng thời linh hoạt, mềm dẻo, phù hợp với thông lệ quốc tế. Tận
dụng điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế để chuyển dịch mạnh cơ cấu kinh tế

tinh thần của xã hội; xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, thực hiện đại
đoàn kết toàn dân tộc; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của
nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; xây dựng đảng trong sạch, vững mạnh;
bảo đảm vững chắc quốc phòng và an ninh quốc gia; chủ động và tích cực
hội nhập kinh tế quốc tế”.
Ðại hội đã xác định phải “nắm vững định hướng xã hội chủ nghĩa
trong nền kinh tế thị trường ở nước ta” với những nội dung đặc trưng chủ
yếu như đã nêu trên.
b. Phát triển đồng bộ và quản lý có hiệu quả sự vận hành các loại
thị trường cơ bản theo cơ chế cạnh tranh lành mạnh.
Ðại hội X của Ðảng đã chỉ rõ phương hướng phát triển và quản lý các
loại thị trường cơ bản (hàng hóa và dịch vụ, tài chính, bất động sản, sức lao
động, khoa học và công nghệ); với tư tưởng xuyên suốt là: “Tiếp tục hoàn
thiện hệ thống pháp luật về kinh tế thị trường, tạo lập đồng bộ và vận hành
thông suốt các loại thị trường, để các giao dịch thị trường diễn ra phù hợp
với các nguyên tắc của thị trường. Hoàn thiện hệ thống quy tắc vận hành của
các tổ chức tham gia thị trường đáp ứng yêu cầu của kinh tế thị trường và
thông lệ quốc tế. Ðiều chỉnh mạnh chức năng, nhiệm vụ và tổ chức bộ máy
của Nhà nước, tăng cường vai trò điều tiết vĩ mô nền kinh tế, tạo môi trường
kinh doanh và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển, không can thiệp trực tiếp vào
sản xuất, kinh doanh”.
Những vấn đề cốt lõi trong phát triển các loại thị trường, Ðại hội X
của Ðảng đã chỉ ra là:
Phan Nữ Thu Trang Lớp BHTM K48
Đề án kinh tế chính trị 9

- Phát triển thị trường hàng hóa và dịch vụ theo hướng thu hẹp những
lĩnh vực Nhà nước độc quyền kinh doanh, xóa bỏ độc quyền doanh nghiệp;
tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý giá; đẩy mạnh tự do hóa thương mại phù hợp
với cam kết hội nhập kinh tế quốc tế; tạo bước phát triển mới đối với thị

phát triển thuộc nhiều loại hình sang hoạt động theo cơ chế doanh nghiệp.
c. Tiếp tục đổi mới cơ chế, chính sách để phát triển mạnh và có
hiệu quả các loại hình doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế trong
hội nhập kinh tế quốc tế.
Nhà nước định hướng, tạo môi trường để phát triển có hiệu quả các
doanh nghiệp theo cơ chế thị trường, thực hiện Chiến lược quốc gia về phát
triển doanh nghiệp.
Ðại hội X đã chỉ rõ phương hướng hoàn thiện cơ chế, chính sách để
các doanh nghiệp nhà nước thật sự hoạt động trong môi trường cạnh tranh,
công khai minh bạch, nâng cao hiệu quả; tổng kết thực tiễn để sớm có chính
sách, cơ chế cụ thể khuyến khích phát triển mạnh hơn các loại hình kinh tế
tập thể; xóa bỏ mọi rào cản, tạo tâm lý xã hội và môi trường kinh doanh
thuận lợi cho các loại hình doanh nghiệp của tư nhân và các hộ kinh doanh
cá thể; cải thiện môi trường pháp lý và kinh tế, đa dạng hóa các hình thức và
cơ chế để thu hút mạnh nguồn lực của các nhà đầu tư nước ngoài vào những
ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh quan trọng.
d. Tiếp tục đổi mới thể chế kinh tế nhằm chủ động và tích cực hội
nhập kinh tế quốc tế theo lộ trình, phù hợp với chiến lược phát triển đất
nước
Ðể tạo bước ngoặt về hội nhập kinh tế quốc tế và hoạt động kinh tế
đối ngoại, Ðại hội X đã xác định nhiệm vụ khẩn trương đổi mới thể chế kinh
tế, hoàn chỉnh hệ thống pháp luật bảo đảm lợi ích quốc gia và phù hợp với
các quy định, thông lệ quốc tế; tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, chú
trọng cải cách hành chính, đào tạo nguồn nhân lực, tạo lập những điều kiện
thuận lợi hơn nữa để thu hút mạnh các nguồn vốn quốc tế như vốn ODA,
vốn đầu tư trực tiếp, gián tiếp, tín dụng thương mại và các nguồn vốn quốc
tế khác.
e. Nâng cao vai trò và hiệu lực quản lý Nhà nước.
Ðại hội X của Ðảng xác định các chức năng Nhà nước phải tập trung
làm tốt; những nội dung rất quan trọng là:

các bộ, ngành, ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trong
quản lý nhà nước về kinh tế và xã hội.
Ðại hội X của Ðảng yêu cầu phải thực hiện đồng bộ, kiên quyết các
giải pháp để phòng, chống tham nhũng trong bộ máy nhà nước; khẩn trương
Phan Nữ Thu Trang Lớp BHTM K48
Đề án kinh tế chính trị 12

xây dựng và thực hiện kiên quyết hệ thống pháp luật đồng bộ về phòng
ngừa, phát hiện và xử lý những người có hành vi tham nhũng.
Ðại hội X của Ðảng đã đề ra những chủ trương lớn và hết sức quan
trọng đối với việc tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa. Những chủ trương đó cần được sớm cụ thể hóa và thể chế
hóa trên cơ sở tiếp tục tổng kết lý luận - thực tiễn, nghiên cứu tìm tòi đổi
mới, có những quyết sách đột phá phù hợp, để sớm đưa nước ta ra khỏi tình
trạng kém phát triển, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành
một nước công nghiệp theo hướng hiện đại.
Phan Nữ Thu Trang Lớp BHTM K48
Đề án kinh tế chính trị 13

III. KẾT LUẬN
Như vậy, nước ta đã trải qua hơn 20 năm đổi mới, hơn 20 năm định
hướng và xây dựng nền kinh tế theo thể chế kinh tế thị trường XHCN.
Những năm qua Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đã gặp rất nhiều khó khăn
cũng như thách thức nhưng với sự nỗ lực hết mình chúng ta đã thu được
nhiều thành tựu to lớn. Điều đó đã chứng tỏ được sự đúng đắn trong quan
điểm. Chỉ đạo của Đảng và Nhà nước ta. Đặc biệt là nước ta đã gia nhập tổ
chức thương mại thế giới WTO - một sân chơi đầy những khó khăn và thách
thức. Gia nhập sân chơi WtO vừa là cơ hội và vận mệnh giới trẻ. Khoảng
thời gian mà chúng ta cam kết mở cửa, hội nhập là 3 - 5 - 7 năm nữa, thậm
chí là lâu hơn. Điều này có nghĩa là sinh viên hiện nay, chủ nhân tương lai

viên khác, đặc biệt là sinh viên kinh tế nhận thức đúng đắn và tìm ra được
cho mình hướng đi trong tương lai.
Phan Nữ Thu Trang Lớp BHTM K48
Đề án kinh tế chính trị 15

TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Tạp chí cộng sản
- Giáo trình kinh tế chính trị (NXB Giáo dục & Đào tạo)
- Tài liệu hỏi đáp về văn kiện đại hội IX của Đảng (NXB Chính trị
Quốc Gia).
- Báo quân đội nhân dân.
Phan Nữ Thu Trang Lớp BHTM K48
Đề án kinh tế chính trị 16

MỤC LỤC
Trang
I. ĐẶT VẤN ĐỀ: 1
1. T m quan tr ng c a v n :ầ ọ ủ ấ đề 1
2. Ý ngh a c a v n i v i b môn kinh t chính tr :ĩ ủ ấ đề đố ớ ộ ế ị 2
3. S d ng ph ng pháp:ử ụ ươ 2
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ: 2
1. Nh ng c tr ng ch y u c a n n kinh t th tr ng nh h ng xã h i chữ đặ ư ủ ế ủ ề ế ị ườ đị ướ ộ ủ
ngh a Vi t Nam:ĩ ở ệ 2
2. Các gi i pháp xây d ng kinh t th tr ng nh h ng xã h i ch ngh a Vi tả ự ế ị ườ đị ướ ộ ủ ĩ ở ệ
Nam: 7
III. KẾT LUẬN 13
TÀI LIỆU THAM KHẢO 15
Phan Nữ Thu Trang Lớp BHTM K48
ỏn kinh t chớnh tr 17