Website: Email : Tel : 0918.775.368
`
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA LỊCH SỬ
-----***-----

BƯỚC ĐẦU TÌM HIỂU VỀ CƯƠNG LĨNH XÂY DỰNG ĐẤT NƯỚC
TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI (6-1991)

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SINH VIÊN
NGÀNH: LỊCH SỬ
MỞ ĐẦU
Đảng Cộng sản Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập và rèn
luyện là đội tiên phong cách mạng, là người mở đầu cho mọi thắng lợi vĩ
đại của dân tộc Việt Nam. Những cương lĩnh do Đảng khởi thảo và ban
hành là kết quả của cả một quá trình sáng tạo, tìm tòi, là những mốc son
chói lọi đánh dấu sự trưởng thành vượt bậc của Đảng qua từng cương
lĩnh. Từ khi thành lập Đảng đã có 4 lần thông qua Cương lĩnh. Các cương
lĩnh ấy đã cùng với Đảng và nhân dân ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi
khác.
Hội nghị thành lập Đảng đầu tháng 2 năm 1930 đã thông qua Cương
lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc soạn thảo.
Tuy vắn tắt nhưng đây là một cương lĩnh đúng đắn và sáng tạo, đã vạch ra
con đường cách mạng khoa học cho cách mạng Việt Nam. Đến tháng
10/1930, bản Luận cương chính trị do Trần Phú soạn thảo đã được công
bố. Tuy còn hạn chế nhưng Luận cương đã xác định được những vấn đề
chiến lược của cách mạng nước ta. Cách mạng Tháng Tám thành công
nhưng nhân dân ta vẫn phải tiếp tục công cuộc kháng chiến chống Pháp.
Để kháng chiến mau thắng lợi hoàn toàn, tháng 2 năm 1951, tại Đại hội II,
Đảng đã thông qua bản “Chính cương Đảng lao động Việt Nam”. Như

NỘI DUNG CHÍNH
I. Hoàn cảnh ra đời
1.1. Thành tựu, hạn chế sau 5 năm đổi mới
1.1.1. Thành tựu
Đại hội VI của Đảng (12-1986) diễn ra trong bối cảnh quốc tế là
cuộc đấu tranh giai cấp, dân tộc, đấu tranh giữa chủ nghĩa xã hội và chủ
nghĩa tư bản vẫn diễn ra gay gắt… Đồng thời, lúc đó Việt Nam sau 10
năm (1975 - 1985) đi lên theo mô hình cũ, đất nước lâm vào khủng hoảng
kinh tế - xã hội trầm trọng; sản xuất đình đốn, lạm phát tăng vọt, đất nước
bị bao vây về kinh tế, đời sống nhân dân hết sức khó khăn. Và sau gần 5
năm phấn đấu gian khổ, nhân dân ta đã giành được những thắng lợi bước
đầu rất quan trọng cả về kinh tế - xã hội, chính trị, đối ngoại.
Đánh giá tổng quát việc thực hiện Nghị quyết Đại hội VI ta thấy
công cuộc đổi mới 5 năm qua đã thu được những thành tựu to lớn có ý
nghĩa rất quan trọng:
+ Đạt được những tiến bộ rõ rệt trong 3 chương trình kinh tế lớn,
nhất là lương thực - thực phẩm. Lần đầu tiên nước ta đã có đủ gạo ăn, có
dự trữ và trở thành nước thứ 3 trên thếgiới về xuất khẩu gạo.
+ Kinh tế đối ngoại có phát triển. Nước ta tham gia tích cực vào đời
sống cộng đồng quốc tế. Chúng ta đã triển khai tích cực và năng động
đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, đa phương hoá, đa dạng hoá. Đã thiết
lập quan hệ ngoại giao với nhiều nước.
+ Nước ta đã cơ bản xoá được cơ chế quan liêu bao cấp chuyển sang
hạch toán theo định hướng xã hội chủ nghĩa, hình thành bước đầu nên
kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường có sự
quản lý của Nhà nước. Tuy nhiên, kinh tế thị trường có những mặt tiêu
cực, mâu thuẫn với bản chất của chủ nghĩa xã hội. Đó là xu thế phân hoá
giàu - nghèo quá mức, tâm lý sùng bái đồng tiền quá mức… Do đó đi vào
4
kinh tế thị trường phải kiên quyết đấu tranh khắc phục, hạn chế tối đa

quyết; có mặt nghiêm trọng. Nạn tham nhũng, buôn lậu, lãng phí của công
chưa ngăn chặn được. Sự phân hoá giàu - nghèo bắt đầu hình thành. chất
lượng giáo dục, y tế ở nhiều nơi còn thấp. Tệ nạn xã hội còn nhiều…
+ Việc lãnh đạo,xây dựng quan hệ sản xuất có phần vừa lúng túng,
vừa buông lỏng.
+ quản lý Nhà nước về kinh tế - xã hội còn yếu. Hệ thống luật pháp
và chính sách chưa đồng bộ và nhất quán, việc thực hiện lại chưa nghiêm.
1.2. Đại hội VII của Đảng - Quá trình hình thành cương lĩnh
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng họp từ ngày 24 đến
27-6-1991 tại Hà Nội. Đại hội có 1.176 đại biểu thay mặt cho hơn 2,1
triệu đảng viên của toàn Đảng. Nhiều đoàn đại biểu quốc tế đã đến dự:
đoàn đại biểu Đảng Cộng sản Liên Xô, Đảng nhân dân cách mạng Lào,
Đảng nhân dân cách mạng Campuhia, Đảng Cộng sản Cu Ba và nhiều
khách quốc tế đã đến dự.
1.2.1. Bối cảnh quốc tế
Đại hội VII diễn ra trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động phức
tạp. Các nước xã hội chủ nghĩa đã và đang lâm vào “cuộc khủng hoảng
toàn diện và nghiêm tọng nhất từ trước tới nay”, chủ nghĩa xã hội đang ở
giai đoạn khó khăn, thử thách gay go. Chế độ xã hội chủ nghĩa đã sụp đổ
ở các nước Đông Âu. Chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô đứng trước thử thách
quyết liệt nhất, công cuộc cải tổ của Goocbachốp vấp phải nhiều khó khăn
trở ngại, kinh tế sụp đổ, khó khăn về chính trị, tệ nạn xã hội, xung đột sắc
tộc, dân tộc, Đảng Cộng sản Liên Xô bị chia rẽ thành nhiều phe phái, các
thế lực chống chủ nghĩa xã hội ngóc đầu dậy.
Đay là tổn thất nặng nề nhất của chủ nghĩa xã hội và cách mạng thế
giới; đặc biệt là sự kiện 8-1991 (ngay sau đại hội VII) dẫn đến sự sụp đổ
của chế độ xã hội chủ nghĩa Liên Xô. Tình hình này không thể không tác
động đến tiến trình công cuộc đổi mới ở nước ta diễn ra từ sau đại hội VI
của Đảng.
6

7
độ lên chủ nghĩa xã hội, chiến lược ổn định và phát triển kinh tế - xã hội
đến năm 2000, Báo cáo chính trị, báo cáo xây dựng Đảng và sửa đổi Điều
lệ Đảng, kiểm điểm sự lãnh đạo ủa Ban chấp hành Trung ương khoá VI.
II. Nội dung cương lĩnh
Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng đã công bố Cương
lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước
ta. Cương lĩnh có bố cục 4 phần, 12 nội dung.
2.1. Quá trình cách mạng và những bài học kinh nghiệm
Có hai nội dung:
2.1.1. Nội dung 1
Nêu lên sự phát triển của lịch sử và những thắng lợi vang dội của
Đảng và dân ta trong suốt 45 năm kể từ khi thực hiện Cương lĩnh năm
1930, làm cuộc cách mạng tháng Tám thành công, lập nên Nhà nước Việt
Nam dân chủ cộng hoà, đánh bại thực dân Pháp xâm lược với chiến dịch
Điện Biên Phủ 1954, giải phóng miền Bắc. Kháng chiến chống Mĩ thắng
lợi, giải phóng miền Nam, thống nhất tổ quốc sau đại thắng mùa xuân
1975. Cả nước bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và đạt được
những thành tựu quan trọng kể từ sau cột mốc lịch sử quan trọng: Đại hội
VI của Đảng.
2.1.2. Nội dung 2
Từ thực tiễn, rút ra 5 bài học khác nhau lớn:
1. Nắm vững ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.
2. Sự nghiệp cách mạng là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân
dân.
3. Không ngừng củng cố, tăng cường đoàn kết.
4. Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại
5. Sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng là nhân tố hàng đầu bảo đảm
thắng lợi của cách mạng Việt Nam.
2.2. Quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta:

người đại diện chân chính cho lợi ích của nhân dân lao động, “vì lợi ích
của nhân dân lao động” “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”. Công
9
- nông vẫn là gốc của cách mạng, là chủ của cách mạng thì sẽ là chủ của
chế độ. Đây là đặc trưng hàng đầu.
- Đặc trưng thứ hai: có một nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực
lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ
yếu. Phương thức sản xuất xã hội chủ nghĩa có một trình độ phát triển
kinh tế cao hơn với phương thức sản xuất khác trong lịch sử phát triển của
xã hội loài người. Điều này thể hiện ở cả trong quan hệ sản xuất và lực
lượng sản xuất. Hai yếu tố của phương thức sản xuất có quan hệ khăng
khít với nhau. Chủ nghĩa xã hội ở đây mới chỉ là giai đoạn đầu của chủ
nghĩa cộng sản, vẫn còn có những tư liệu sản xuất thuộc sở hữu khác.
Song, đây vẫn là một nền sản xuất công nghiệp hoá, hiện đại hóa.
- Đặc trưng thứ 3: Có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Đặc trưng này khẳng định chúng ta phải xây dựng một nền văn hoá Việt
Nam xã hội chủ nghĩa. Văn hoá bao gồm tất cả những giá trị vật chất và
tinh thần do con người sáng tạo ra. Định hướng đi lên con đường chủ
nghĩa xã hội, ta phải xây dựng một nền văn hoá tiên tiến, hiện đại, xã hội
chủ nghĩa. Bên cạnh đó phải bảo lưu những giá trị truyền thống mang đậm
bản sắc cảu dân tộc Việt mà qua nghìn năm Bắc thuộc vẫn không phai
nhạt. Đó chính là những nét đẹp của dân tộc cần được bảo tồn. Tuy nhiên,
hiện nay, rất nhiều giá trị văn hoá bị mai một, đứng trước nguy cơ bị huỷ
hoại, nhiều giá trị văn hoá bị coi nhẹ. Cần phải có những giải pháp phù
hợp và hiệu quả để phát triển một nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc
dân tộc.
- Đặc trưng thứ tư: Con người được giải phóng khỏi áp bức, bóc lột,
bất công, làm theo năng lực, hưởng theo lao động, có cuộc sống ấm no, tự
do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn bộ cá nhân. Đây là những đặc
điểm bản chất về quyền của con người trong chủ nghĩa xã hội, những gì