nghiên cứu - trao đổi

tạp chí luật học - 3

Nguyên tắc bảo đảm việc xét xử
hai cấp trong tố tụng dân sự

Nguyễn Công Bình *
ụ kiện dân sự đ đợc xét xử và đợc
tòa án cấp trên xử lại khi có yêu cầu
là bảo đảm việc xét xử hai cấp. ở Việt
Nam, nguyên tắc bảo đảm việc xét xử hai
cấp đợc quy định khá sớm trong pháp
luật tố tụng dân sự song phải đến năm
1960 nguyên tắc này mới đợc quy định
cụ thể.
Luật tổ chức tòa án nhân dân 1960
quy định: "Tòa án nhân dân thực hành
chế độ hai cấp xét xử. Đơng sự có quyền
chống bản án hoặc quyết định của tòa án
nhân dân xử sơ thẩm lên tòa án nhân dân
trên một cấp. Viện kiểm sát nhân dân
cùng cấp và trên một cấp có quyền kháng
nghị bản án hoặc quyết định sơ thẩm của
tòa án nhân dân. Nếu đơng sự không
chống án hoặc viện kiểm sát nhân dân
không kháng nghị trong thời hạn do pháp
luật quy định thì bản án hoặc quyết định
sơ thẩm của tòa án địa phơng sẽ có hiệu

sẽ lúng túng trong việc xác định đờng
lối giải quyết vụ án. Ví dụ: Đối với việc
xin li hôn, tòa án cấp sơ thẩm bác đơn xin
li hôn, tòa án cấp phúc thẩm xét thấy có
đủ căn cứ cho li hôn, tòa án cấp phúc
thẩm có thể sửa án sơ thẩm cho li hôn và
giải quyết luôn quan hệ tài sản, quan hệ
cha mẹ và con cái hay phải hủy bản án sơ
thẩm để xét xử lại theo thủ tục sơ thẩm?
Nếu hủy bản án sơ thẩm để xét xử lại thì
tòa án cấp phúc thẩm phải căn cứ vào quy
định nào? Điều 69 Pháp lệnh thủ tục giải
quyết các vụ án dân sự chỉ quy định tòa
án cấp phúc thẩm đợc hủy bản án sơ
thẩm để xét xử lại nếu việc điều tra
không đầy đủ mà tòa án cấp phúc thẩm
không thể bổ sung đợc, thành phần của
hội đồng xét xử sơ thẩm không đúng quy
định của pháp luật hoặc có vi phạm
nghiêm trọng thủ tục tố tụng.
V

* Giảng viên Khoa t pháp

Trờng đại học luật Hà Nội nghiên cứu - trao đổi

4 - tạp chí luật học

Bảo đảm việc xét xử hai cấp không có
nghĩa là mọi vụ án đều phải xét xử ở tòa
án cấp sơ thẩm và tòa án cấp phúc thẩm
mà việc xét xử lại vụ án chỉ đợc tiến
hành khi có kháng cáo, kháng nghị. Mặt
khác, đối với những vụ án có giá trị nhỏ,
tranh chấp rõ ràng, các bên đơng sự yêu
cầu tòa án chỉ xử một lần thì tòa án cũng
không xét xử ở hai cấp. Bảo đảm việc xét
xử hai cấp là bảo đảm quyền kháng cáo,
kháng nghị đợc thực hiện, bảo đảm vụ
án đợc xét lại khi có kháng cáo, kháng
nghị theo quy định của pháp luật. Trong
tố tụng dân sự, đơng sự có quyền kháng
cáo bản án, quyết định cha có hiệu lực
pháp luật vì họ có lợi ích liên quan đến
vụ án và là ngời đa ra yêu cầu để tòa
án xét xử. Ngoài đơng sự, ngời đại
diện, ngời bảo vệ quyền lợi của đơng
sự, tổ chức x hội khởi kiện vì lợi ích
chung cũng có quyền kháng cáo. Pháp
luật tố tụng dân sự hiện hành chỉ quy
định quyền kháng cáo của đơng sự,
ngời đại diện của đơng sự, tổ chức x
hội khởi kiện vì lợi ích chung là cha đủ
nên cần phải bổ sung quyền kháng cáo
của ngời bảo vệ quyền lợi của đơng sự.
Ngời bảo vệ quyền lợi của đơng sự là
ngời tham gia tố tụng để giúp đơng sự
về mặt pháp lí và làm rõ sự thật về vụ án,