Đề án môn học Lý thuyết thống kê
LỜI MỞ ĐẦU
Là công cụ không thể thiếu được trong hoạt động nghiên cứu và công tác
thực tiễn, cho nên thống kê đã trở thành môn học cần thiết trong hầu hết các
ngành đào tạo. Trong các chuyên ngành khối kinh tế- xã hội, Lý thuyết thống kê
là một môn khoa học cơ sở bắt buộc có vị trí xứng đáng với thời gian đáng kể.
Trước đây công tác thống kê diễn ra chủ yếu trong khu vực kinh tế nhà
nước, trong các cơ quan thống kê nhà nước để thu thập thông tin phục vụ cho
việc quản lú kinh tế xã hội của các cơ quan chính quyền các cấp.Tuy nhiên,
cùng với chính sách mở cửa và sự phát triển của kinh tế thị trường chịu sự
điều tiết của nhà nước, tình hình kinh tế- xã hội nước ta đã có nhiều chuyển
biến. Đặc biệt, hiện nay các nhà doanh nghiệp có thể nắm bắt thông tin trên
nhiều phương tiện thông tin khác nhau, họ quan tâm đến giá cả (hoặc khối
lượng sản phẩm) từng mặt hàng hay nhiều mặt hàng tăng lên hay giảm xuống
qua thời gian trên một thị trường hay nhiều thị trường khác nhau. Những
thông tin này được tính toán thông qua phương pháp chỉ số.
Ngoài ra, phương pháp chỉ số còn giúp chúng ta phân tích cơ cấu biến
động của các hiện tượng phức tạp. Vì vậy, trong thực tế đối tượng của phương
pháp chỉ số là các hiện tượng kinh tế phúc tạp bao gồm nhiều chỉ tiêu không
cộng lại được với nhau. Xuất phát từ vị trí, tầm quan trọng của phương pháp
chỉ số em đã chọn đề tài: “Vận dụng phương pháp chỉ số trong phân tích kết
quả sản xuất, kinh doanh của Công ty Sơn tổng hợp” làm đề án môn học của
mình. Mục đích chủ yếu của đề án là thông qua những phân tích, đánh giá về
sự biến động của kết quả sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp của Việt
Nam nói chung và công ty Sơn tổng hợp nói riêng để từ đó rút ra những bài
học và định hướng phát triển , giúp phục vụ tốt cho sự nghiệp phát triển đất
nước. Tuy vậy do còn nhiều hạn chế về kiến thức và thời gian nên bài viết
không thể tránh khỏi nhiều thiếu sót.
Em xin chân thành cảm ơn cô giáo TS.Trần Thị Kim Thu, đã nhiệt tình
giúp đỡ em hoàn thành đề án môn học này!
Hà nội ngày 25 tháng 11 năm 2005

p
p
i
p
=
Trong đó p
1
và p
0
là giá cả kỳ nghiên cứu và kỳ gốc
-Chỉ số cá thể nghiên cứu sự biến động của khối lượng sản phẩm iq
0
1
q
q
i
q
=
Trong đó q
1
và q
0
là khối lượng sản phẩm kỳ nghiên cứu và kỳ gốc.
Ví dụ: Có tình hình về số lượng Sơn và giá bán của nó trên thị trường
Hà nội của Công ty Sơn tổng hợp qua hai năm như sau:
Năm 2003 2004
Số lượng Sơn Alkyd
thông dụng các màu
(hộp)
120.000 140.000

q
q

hay tăng về số tuyệt đối là q
1
– q
0
= 20.000 hộp
Đề án môn học Lý thuyết thống kê
Như vậy lượng Sơn bán trên thị trường Hà nội của Công ty năm 2004
so với năm 2003 bằng 116,67% (tăng 16,67%) hay tăng 20000 hộp.
3.2 Chỉ số tổng hợp:
Chỉ số tổng hợp là loại chỉ số chỉ nghiên cứu sự biến động về một chỉ
tiêu nào đó của nhiều đơn vị, nhiều phần tử của hiện tượng phức tạp. Ví dụ,
nghiên cứu gía cả của tât cả các loại mặt hàng trên cùng một thị trưòng hay ở
các thị trường khác nhau qua thời gian.
Vì nghiên cứu tổng hợp nhiều sản phẩm có nhiều đơn vị tính khác
nhau, nên ta dùng một quyền số dể qui đổi đơn vị tính chung và cộng lại được
với nhau, quyền số này được cố định ở tử số và mẫu số trong khi tính toán .
Thông thường khi nghiên cứu chỉ tiêu chất lượng (p) thì quyền số là chỉ tiêu
số lượng và được cố định ở kỳ báo cáo (q
1
), và khi nghiên cứu chỉ tiêu số
lượng (q) thì quyền số là chỉ tiêu chát lượng và được cố dịnh ở kỳ gốc
(p
0
).Trong thực tế một chỉ tiêu chất lưọng (hay khối lượng )có nhiều chỉ tiêu
chất lượng chỉ tiêu số lưọng có liên quan cho nên viẹc chọn chỉ tiêu nào để
nghiên cứu là tuỳ thuộc vào mục đích nghiên cứu
Chẳng hạn muốn nghiên cứu về chi phí thì khối lượng sản phẩm có liên

I
q
Trong đó p
0
là quyền số
nhận xét về số tuyệt đối lấy tử số trừ đi mẫu số
)(
0001
pqpq
∑∑
−=∆
Ví dụ : Có tình hình tiêu thụ ba loại mặt hàng của Công ty trên thị
trường Vinh qua hai năm 2003 và 2004 (trong bảng). hãy nghiên cứu sự biến
động về giá và khối lượng tiêu thụ ba loại mặt hàng trên:
Tên
hàng
Đơn
vị tính
Lượng bán ra (1000 )
đơn vị
Giá đơn vị
(1000đ)
Doanh số tiêu thụ
2003
(q
0
)
2004
(q
1

-Về số tuơng đối :
∑
∑
=
10
11
qp
qp
I
p
=
(%)33,100(%)100
5819
5838
218517641870
5,212718135,1897
=×=
++
++
Đề án môn học Lý thuyết thống kê
Nhận xét: nhìn chung giá cả ba loại mặt hàng trên năm 2004 so với năm
2003 bằng 100,33% ( tăng 0,33%) .
* Nghiên cứu về sự biến dộng của khối lượng bán ra của các mặt hàng:
-Về số tương đối :
∑
∑
=
00
01
pq

∑
∑
∑
∑
∑
===
11
1
1
11
1
0
11
10
11
1
qp
i
qp
qp
p
p
qp
qp
qp
Ip
p
Chỉ số trên được gọi là chỉ số trung bình điều hoà, vì nó có dạng giống
số trung bình điều hoà.
Đề án môn học Lý thuyết thống kê

Sơn vàng Hộp 2127,5 0,364 0,9737
Cộng 5838 1
Thay số liệu của bảng trên vào công thức :
%33,100
5819
5838
9737,0
5,2127
0278,1
1813
0147,1
5,1897
5,212718135,1897
1
11
11
==
++
++
==
∑
∑
qp
i
qp
I
p
p
Hoặc:
∑

q
) ta có:
Đề án môn học Lý thuyết thống kê
∑
∑
∑
∑
∑
∑
===
00
00
00
00
0
1
00
01
pq
pqi
pq
pq
q
q
pq
pq
Iq
q
3.4 Chỉ số không gian :
Chỉ số không gian là chỉ số so sánh hiện tượng cùng loại nhưng qua các

lượng ,chẳng hạn như giá cố định cho từng mặt hàng (p
c
) hoặc tính với giá
trung bình từng mặt hàng ở hai thị trường (
p
)
( )
∑
∑
=
cB
c
pq
pq
Iq
A
B
A
hoặc :
( )
∑
∑
=
pq
pq
Iq
B
A
B
A

∑
+
+
=
)(
)(
B
A
A
A A
BB
B
qqp
qqp
Ip
=
(%)78,103(%)100
265000000
275000000
)20003000(23000)52004800(15000
)20003000(21000)52004800(17000
=×=
+++
+++

Nhận xét : nói chung giá cả của hai mặt hàng ở thị trường Hà nội (A) cao
hơn thị trường TP HCM (B) là 3,78%.
- Chỉ số tổng hợp nghiên cứu sự biến động của giá cả hai mặt hàng ở hai
thị trường A và B:
Trong phần nghiên cứu này ta sử dụng giá trung bình ( gia quyền) của mỗi

123400000
142008000
)218002000()159605000(
)218003000()159604800(
===
×+×
×+×
=
∑
∑
pq
pq
B
A
Nhận xét: Nói chung, lượng tiêu thụ của hai mặt hàng ở thị trường Hà
nội (A) hơn thị trường TP HCM là 15,08%.
Chỉ số tổng hợp số lượng cũng có thể dùng trọng số tương tự như chỉ
số tổng hơp giá cả . Khi đó ta chỉ cần chỉ số đơn của số lượng ( sản phẩm ,
hàng hoá ..) và trọng số thích hợp là có thể có chỉ số tồng hợp số lượng.
Chỉ số tổng hợp số lượng cũng có tầm quan trọng rộng lớn. Khi quan
sát sự bién động của tổng sản phẩm trong nước(GDP) hoặc sản lượng sản
phẩm hiện vật (của từng ngành ), ta phải dùng giá so sánh (chọn từ một mốc
thời gian nào đó để loại trừ ảnh hưởng biến động gía cả, đó chính là chỉ số
tổng hợp số lượng Laspeyres. chỉ số này cũng dùng để so sánh các đại lượng
bằng tiền khác, khi muốn loại trừ biến động của giá cả.
III.HỆ THỐNG CHỈ SỐ
Bên cạnh việc nghiên cứu sự thay đổi của hiện tượng qua thời gian và
không gian, phương pháp chỉ số còn có thể dùng phân tích mức độ ảnh hưởng
Đề án môn học Lý thuyết thống kê
của các nhân tố đến sự thay đổi của một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp bằng cáh kết

00
10
10
11
00
11
qp
qp
qp
qp
qp
qp
Về số tuyệt đối:
)()()(
001010110011
qpqpqpqpqpqp
∑∑∑∑∑∑
−+−=−
Về số tương đối khi so với giá trị tiêu thụ kỳ gốc:
∑
∑ ∑
∑
∑ ∑
∑
∑ ∑
−
+
−
=
−