
ĐỀ TÀI
HÓA PHÓNG XẠ VÀ PHÉP ĐO SỰ
PHÓNG XẠ
Giáo viên hướng dẫn :
Họ tên sinh viên :


2
MỤC LỤC
6.1. Khảo sát đại cương 4
6.1.1. Xử lý trước khi chiếu xạ 6
6.1.2. Hạt tải 9
6.1.3. Sự phân ly hoá học 12
6.2. Các phương pháp tách 18
6.2.1. Sự kết tủa 18
6.2.2. Sắc ký trao đổi ion 25
6.2.3. Chiết xuất dung môi 34
6.2.4. Chưng cất và điện phân 41
6.3. Phân tích hạt nhân phóng xạ 53
6.3.1. Phân tích định tính 54
6.3.2. Hiệu chuẩn định lượng 56
6.3.3. Phổ tia Gamma 60
6.3.4. Electron biến hoán chất bán dẫn (semiconductor conversion-electron) và
phổ tia Gamma 76
6.3.5. Đặc điểm phổ tia X 80
6.4. Tài liệu tham khảo 83
6.4.1. Tham khảo chung 83
6.4.2. Sự phân ly hóa học phóng xạ 84
6.4.3. Thử nghiệm bức xạ kế 86
PHẦN MỘT

Đó là điều hiển nhiên, ví dụ với phép đo thông lượng neutron nhiệt bằng việc
kích hoạt một lá vàng nguyên chất thì không cần tới việc xử lí để đo hoạt độ của
một sản phẩm duy nhất
198
Au. Trong phương pháp khác, phép phân tích kích hoạt
cho các nguyên tố trong phạm vi của độ nhạy có mặt trong ma trận mà dễ được kích
hoạt và sự phóng xạ quan tâm bị che mờ đi trong sự nhạy của phổ kế phóng xạ cần
đến khả năng phân ly hóa học với độ tinh chế cao và có thể đo trong bộ đếm phóng
xạ phông thấp. Giữa các cực trị thì các phép phân tích kích hoạt có thể được thực
hiện bằng sự phân ly hóa học đơn giản và các phép đo phóng xạ thông thường. Sự
phân ly hóa học đơn giản có thể là việc loại bỏ một trạng thái của nguyên tố quan
tâm hoặc có thể là việc loại bỏ một số lớn các nhân phóng xạ không quan tâm.
Thông thường với bất kì vấn đề nào, sự khảo sát cơ bản trong việc ước lượng sự
quan trọng giữa hóa phân tích và phân tích dụng cụ thì mức độ của độ nhạy cần
thiết và độ chính xác mong muốn (hoặc độ phân giải của tính không đơn trị) của sự
nhận biết nhân phóng xạ và việc lấy mẫu.
6.1. Khảo sát đại cương
Phép phân tích hóa phóng xạ có thể tính toán tới việc xác định định tính cũng
như định lượng của hạt nhân phóng xạ bằng phép phân tích hóa học và phép đo
phóng xạ. Nó khác với phép phân tích hóa cổ điển là khối lượng của hạt nhân phóng
5
xạ tìm thấy thông thường không cân được và nó không chỉ chứa một lượng lớn vật
liệu ban đầu mà còn có một vài hạt nhân khác.
Việc xác định hạt nhân phóng xạ trong nguồn có chứa các hạt nhân phóng xạ
khác thì thường thực hiện được bằng việc chọn một phương pháp có hiệu quả của
phép đo phóng xạ. Các phép đo này thường thực hiện được với độ chính xác cao.
Tuy nhiên, trừ trường hợp chiếu bức xạ neutron nhiệt vào một đồng vị của nguyên
tố ổn định, sự kích hoạt phóng xạ trong vật mẫu đó chứa hỗn hợp hạt nhân phóng
xạ. Việc xác định hạt nhân phóng xạ cần nhận biết tính chất một cách chính xác và
lựa chọn phép đo định lượng đặc biệt. Phổ năng lượng là một trong những phương

6.1.1. Xử lý trước khi chiếu xạ
Lấy mẫu
Một trong những yêu cầu cơ bản trong hóa phân tích là vật mẫu phải đặc trưng
cho vật liệu có chứa nguyên tố tìm kiếm. Yêu cầu này là đặc biệt quan trọng trong
việc ứng dụng mà vật chất là hỗn hợp dạng rắn, mà trong đó là sự phân bố kích
thước phần tử hoặc vật chất kết tinh có chứa miền giới hạn. Một vật mẫu “grab”
được lấy với giả định rằng vật liệu là đồng nhất, chì có thể dùng để xác định cho sự
tập trung của một ít nguyên tố thì chính xác nhưng không đặc trưng.
Kỹ thuật lấy mẫu đã được phát triển đáng kể ở khía cạnh nào đó. Quá trình lấy
mẫu chuẩn đã được phát triển cho hầu hết các vật liệu. Việc thu mẫu cho phép phân
tích thì thay đổi với các vật liệu khác nhau và với từng trạng thái khác nhau của một
số vật liệu nhưng thường gồm ba điều kiện sau:
1. Lấy một vật mẫu thực nghiệm từ nguồn vật liệu
2. Lấy các vật mẫu thật cho các phép phân tích từ vật mẫu thực nghiệm
3. Kiểm tra các mẫu thật trước khi đem cân.
Việc đồng nhất của nguồn vật liệu là nhân tố cơ bản trong điều kiện đủ của vật
mẫu thực nghiệm. Nếu nguồn vật liệu không hoàn toàn đồng nhất, phạm vi chú ý có
thể bị giới hạn trong mẫu thực nghiệm. Ngay cả sự chú ý lớn nhất có được sau khi
ước lượng mẫu thực nghiệm trong mẫu thử cho phép phân tích. Sự nghiền, sự phân
7
hủy và các tính chất khác để tăng dần sự đồng nhất có thể cho kết quả trong sự làm
bẩn của vật mẫu bởi các nguyên tố tìm thấy.
Khối lượng của các mẫu thử thì cần đến một sự cân nhắc cho việc xử lí mẫu.
Một số vật mẫu có thể được cân như vậy. Số khác thì có thể chứa lượng nước thay
đổi được sấy ở 105-110
0
C trước khi đem cân hoặc việc xác định hơi nước có thể
được thực hiên để biến đổi việc đo sự cô cạn từ cách thức trên để sấy khô. Nếu tính
chất hóa học kết hợp nước được loại bỏ trong việc sấy khô, vật mẫu có thể cần đến
sự bốc cháy ở nhiệt độ cao để thu được mẫu với thành phần cấu tạo xác định. Sự

một phương pháp tóm gọn. Phương pháp này có tính đến kích thước và hình dạng
của mẫu, các yếu tố hình học với sự chú ý đến tia hoặc thông lượng chiếu xạ và sự
có mặt của các tiêu chuẩn thích hợp, máy đo thông lượng và khoảng trống. Mẫu thì
thường ngưng tụ thành thể tích nhỏ nhất phù hợp với việc xử lí tối thiểu.
Sự phân hủy
Dung dịch các mẫu sau khi chiếu xạ thì bị phân hủy trong hầu hết các phương
pháp tiện lợi mà bảo đảm không làm mất các nguyên tố quan tâm, ví dụ: Iot (I) và
các nguyên tố khác dễ bay hơi có thể cần đến sự phân hủy của vật mẫu trong chu
trình khép kín. Dung dịch mẫu hữu cơ có thể bị hòa tan trong nước.
Các dung dịch hữu cơ hoặc rắn có thể cần đến sự hóa tro để giải phóng các
nguyên tố đánh dấu vô cơ. Việc hóa tro này có thể thực hiện khô hoặc ướt. Hóa tro
khô thì đơn giản nhưng nó có thể đưa đến việc mất các nguyên tố đánh dấu bởi sự
bay hơi hoặc có thể chuyển thành các thành phần chịu nhiệt. Hóa tro ướt, thường
dùng với HNO
3
, thì dài dòng hơn nhưng nó khắc phục được các vấn đề của hóa tro
khô.
Các vật liệu vô cơ có thể bị phân hủy trong dung dịch axit thích hợp; trong
một số trường hợp các nguyên tố quan tâm có thể có số lượng lớn được lọc ra từ lúc
đầu để cung cấp cho sự phân ly ban đầu từ số lượng lớn vật liệu. Các vật liệu chịu
nhiệt có thể bị phân hủy bằng hóa nhiệt. Axit riêng, bazo và thông lượng oxi hóa là
khả dụng cho từng vật liệu.
9
6.1.2. Hạt tải
Phương pháp hạt tải của hóa phóng xạ thì tương tự như phương pháp đánh dấu
chất phóng xạ, trừ nhiệm vụ của chất đánh dấu là ngược. Trong phương pháp đánh
dấu một lượng rất nhỏ của một đồng vị phóng xạ được thêm vào hệ và được theo
dõi. Trong phương pháp hạt tải, một lượng vật liệu trơ cần được thêm vào hệ mà
một vài phần hạt nhân bị phân chia. Trong trường hợp giả thiết rằng vật liệu chứa
hạt tải và hạt nhân phóng xạ kết hợp đồng nhất trong suốt bất kì các quá trình sau.

85
Sr có hoạt độ phóng xạ là
1 Ci
µ
thì nồng độ của Sr
2+
được
tính như sau:
6
3 23
10
64 24 60
2.22 10
/
0.693
10 6.023 10
5 10
dpm
N D
C
V N V N
C M
λ
−
−
× ×
× ×
= = =
× × × ×
×;

phản ứng phù hợp trước bất kì bước tách nào.
Sự cản trở hạt tải
Hạt tải thì rất hữu dụng cho các nhân phóng xạ không liên quan mà có tính
chất hóa học tương tự với nhân phóng xạ đang xét. Vì thế hạt tải được gọi là sự cản
trở hạt tải, trước khi chúng ngăn cản lượng nhỏ hạt nhân phóng xạ không liên quan
từ sự hấp thụ hoặc được tải bằng nguyên tố. Sự cản trở hạt tải thì thường sử dụng
cho nhân phóng xạ mà được hi vọng là sẽ sinh ra số lượng lớn các hạt nhân phóng
xạ mong muốn hoặc chia ra thành các nguyên tố đồng đẳng trong phương pháp mà
hiệu suất của sự phân ly không quá lớn.
Hiệu suất hoá học
11
Phương pháp hạt tải của hóa phóng xạ bao hàm việc xác định hiệu suất hóa
học. Nếu biết được lượng hạt tải thêm vào ( thường đơn vị là mg), sự phân ly của
hạt nhân phóng xạ không cần định lượng. Cần chú ý đến việc phân ly nhanh của các
hạt nhân phóng xạ có thời gian sống ngắn hoặc của sự phân ly cực trị tinh khiết cho
độ nhạy cực đại, phần bị mất của hạt nhân phóng xạ có thể chấp nhận được. Khi độ
phóng xạ riêng của hạt nhân phóng xạ là không đổi sau khi hòa trọn với hạt tải, tỉ số
hồi phục của hạt tải (hiệu suất hóa học) thì cũng như tỉ số hồi phục của hạt nhân
phóng xạ.
Rõ ràng là lượng nguyên tố hạt tải có mặt trong một mẫu ban đầu thì nhỏ kết
hợp với lượng thêm vào. Đây thường là trường hợp mà phép phân tích sự kích hoạt
sử dụng để đo chất đánh dấu bằng microgam hoặc lượng rất nhỏ.
Hiệu suất hóa học của sự phân ly thì được định nghĩa bằng việc đo lượng hạt
tải còn lại. Việc xác định này có thể được thực hiện bằng vài phương pháp sau:
1. Trọng lượng: mặc dù phương pháp này có rất sớm nhưng lại không phổ biến
là vì hóa học có thể phân ly hạt tải. Trong vài trường hợp, hợp chất đem cân có thể
không đồng nhất, đó là do không xác định được hoặc không biết sự tổng hợp, đặc
biệt quan tâm tới nước kết tinh.
2. Thể tích hoặc trắc quang và các dụng cụ khác: những phương pháp này thì
thường đặc trưng hơn cho từng nguyên tố. Chúng cần cho sự lấy mẫu, chuẩn và

49
V thì được đo bằng ống đếm nhấp nháy.
4. Phép phân tích kích hoạt: phương pháp này sử dụng cho sản phẩm phóng xạ
có thời gian sống ngắn. Sau khi đo phân rã hạt nhân phóng xạ, việc đếm vật mẫu mà
chứa hạt tải được phục hồi thì được chiếu bằng cách tương tự như vật mẫu ban đầu.
Trước khi lượng hạt tải lớn hơn lượng nguyên tố đánh dấu ban đầu, thì giờ đây hoạt
độ phóng xạ sinh ra từ phép đo của lượng hạt tải có mặt trong mẫu đếm. Kỹ thuật
này đã được sử dụng để xác định hiệu suất hóa học của vanadium (V).
6.1.3. Sự phân ly hoá học
Sự phân ly hóa học là một phần của phương pháp hóa phóng xạ mà kết quả là
sự cách ly sản phẩm phóng xạ từ những nhân phóng xạ không phải là đồng vị được
sinh ra trong việc chiếu xạ ban đầu. Trong phương pháp hạt tải, quá trình này được
thực hiện bằng việc cách ly nguyên tố hạt tải thích hợp cho phép đo phóng xạ và
việc xác định hiệu suất hóa học.
Tài liệu của phép phân tích hóa học chứa rất nhiều phương pháp hóa học mà
sẽ tương ứng với việc tách bất kì nguyên tố nào. Mục 6.4 liệt kê một số hướng dẫn
giới thiệu các phương pháp hóa phóng xạ rất đa dạng cho tất cả các nguyên tố.
Thoạt nhìn cơ sở cho một sự lựa chọn của một phương pháp cụ thể bởi một nhà
phân tích thiếu kinh nghiệm thực sự rất nhiều rắc rối. Tuy nhiên việc lựa chọn các
bước cụ thể trong phương pháp hóa phóng xạ nói chung thông thường là tập hợp
các mục tiêu khi tách. Những mục tiêu này nói chung bao gồm :
1. Sự giảm khối lượng của vật mẫu đến mức tối ưu hoặc phù hợp với các điều
kiện của phép đo phóng xạ. Những điều kiện đó và hiệu suất cho trước sẽ xác định
được lượng hạt tải cần thêm vào. Ví dụ: vật mẫu cuối cùng có thể là một chất kết
tủa mỏng trên một giấy lọc để đếm beta, một thể tích dung dịch nhỏ để đếm tia
gamma trong một ống đếm nhấp nháy, hoặc một vật mẫu được phủ lên một lớp kim
loại để đo phổ anpha.
2. Sự cách ly nguyên tố hạt tải với độ tinh khiết hóa học và xác định hợp phần
để xác định hiệu suất hóa học. Vài loại khác của phương pháp cách ly có thể được
13

gian đo phóng xạ trước khi chúng phân rã. Phạm vi phát triển của phương pháp
phân ly nhân phóng xạ đã dần dần phát triển. Ví dụ: Sự phân ly hóa học của
14
N(T
1/2
=8 giây) được sinh ra từ phản ứng
16
O(n,p) đã được bằng quá trình cất trong
7s, phương pháp thông thường cho sự phân ly nhanh hóa phóng xạ thì để chuẩn bị
vật liệu bia trong hóa học và vật lý phù hợp với sự hòa tan nhanh, trao đổi hạt tải và
để giảm thời gian chuyển đổi từ sự chiếu xạ cuối đến khi bắt đầu sự phân ly. Hệ
thống truyền tải khí thì thường sử dụng đối với sự cung cấp nhanh của vật bị chiếu
xạ cho phòng thí nghiệm hóa phóng xạ.
Sự cách ly hạt tải
Sự lấy đi của nguyên tố hạt tải từ một số lớn dung dịch ban đầu của kỹ thuật
phân li thì khả dụng. Việc lựa chọn thì thường được xác định bằng việc lấy đi các
nguyên tố không liên quan. Trong nhiều trường hợp có vài phương pháp tốt như
nhau thì phù hợp và sự lựa chọn cuối cùng được điều khiển bởi các nhà phân tích
thực nghiệm. Một số dạng thông thường của sự phân ly bao gồm; sự kết tủa, trao
đổi ion, sự chiết bằng dung môi, sự cất và sự mạ điện. Nguyên lý của các phương
pháp này thì được tổng hợp trong mục 6.2.
Giới hạn trong việc lựa chọn của các phương pháp phân ly thì thường được thí
nghiệm duy nhất khi hạt tải của các nguyên tố tương tự được thêm vào lúc đầu. Ví
dụ: việc loại bỏ hạt tải Ba và Sr từ dung dịch ban đầu sẽ cần đến sự phân ly xảy ra
sau đó của hạt tải Ba và Sr trước khi chúng được tinh chế riêng lẻ.
Tiếp theo, sự phân ly của mỗi hạt tải xảy ra sau hoạt động hóa học có thể bị
lấy ra ngoài bằng việc sử dụng kỹ thuật “ phân tích hóa học bán vi lượng”. Đây là
phương pháp duy nhất bao gồm lượng nhỏ mg thuốc thử. Các phương pháp như vậy
thì thường được tiến hành trong một thể tích nhỏ (<40ml), dung dịch và chất kết tủa
thì được thao tác trong cùng một máy ly tâm, cột trao đổi ion có kích thước nhỏ,

= là nồng độ trước khi tách,

[ ]
f
= nồng độ sau khi tách của hai nguyên tố A và B đã được tách ra.
Thừa số tách của phân tử đơn vị không phụ thuộc vào việc tách bằng hóa học.
Trong phân ly hóa phóng xạ, mức độ tách của hai hạt đồng vị phóng xạ hạt
nhân được xác định bởi hệ số làm sạch DF, được xác định bằng tỉ lệ độ phóng xạ
của hai hạt nhân trước và sau khi tách :
i i
f f
C D
DF
C D
=
(2)
Trong đó :

i
C
= Hoạt độ ban đầu của hạt nhân phóng xạ tác động,

i
D
= Hoạt độ ban đầu của hạt nhân phóng xạ mong muốn,
Và chỉ số dưới f ý nói nó là hoạt độ cuối cùng của hai nguyên tố sau khi tách.
16
Nhìn chung, hệ số làm sạch của 10
4
hoặc lớn hơn được tìm cho phương pháp

17
trường hợp, tốc độ đếm của mẫu trắng thường là lớn hơn một ít so với số đếm
phông. Cả hai đều đóng góp vào tốc độ đếm của mẫu trắng nên phải trừ đi để có
được tốc độ đếm của mẫu. Các mức độ kích hoạt mà hóa phóng xạ sơ cấp thường
xác định hệ số của hoạt độ của mẫu trắng cộng với hoạt độ phông coi như không
đáng kể.
Những lưu ý chính cho hóa phóng xạ ở mức sơ cấp (cũng thích hợp cho mức
cao cấp ) như sau:
1. Lựa chọn các thuốc thử và biện pháp mà làm giảm số đếm phông của
mẫu trắng.
2. Lựa chọn các biện pháp mà có hiệu suất hóa học cao và độ tinh khiết
của hóa phóng xạ cao.
3. Lựa chọn các điều kiện của nguồn để hiệu suất của nguồn đạt đến mức
độ tối đa.
Các phương tách hóa học phổ biến cho các mẫu có hoạt độ mức cao. Sự khác
biệt giữa hai trong những hệ số được liệt kê ở trên được chú ý nhiều là cần thiết
trong việc lựa chọn thuốc thử và chất tải hoá học được nhắc lại nhiều trong các
bước tách cụ thể để đạt được hệ số làm sạch cần thiết.
Sau khi đạt được sự tinh khiết yêu cầu chất tải được chuẩn bị phù hợp để đo
bức xạ. Phương pháp kỹ thuật cho sự chồng chập và tăng lên trong số đếm của mẫu
là khác nhau. Cần xem xét đến nhiều yếu tố như là diện tích mẫu, khối lượng, loại
bức xạ, năng lượng của bức xạ và các loại mẫu trang bị phù hợp với các thiết bị dò
có sẵn.
Dung dịch đó có thể được làm bay hơi trên đĩa hoặc trên tấm kim loại mỏng
tròn. Thông thường, quan tâm lớn nhất là tránh đổ mẫu ra ngoài và thu được các lớp
trầm tích dày đều nhau. Đối với các phép đo tia gamma, những dung dịch đó có thể
được chuyển trực tiếp đến một lọ nhỏ tại đó thể tích chuẩn của dung dịch được tính.
Một phương pháp phổ biến khác là làm kết tủa các hạt tải và lọc chúng trên tờ giấy
lọc. Kết tủa được sấy khô sau đó đem cân để xác định sản lượng hóa học trước khi
đặt vào phép đo bức xạ. Trong nhiều trường hợp hạt nhân phóng xạ có thể được mạ

có kích thước giới hạn vượt quá thì tập hợp những phân tử đó trở thành tinh thể và
tinh thể này tiếp tục phát triển. Quá trình cấu thành hạt nhân đòi hỏi một dung dịch
bão hòa nghĩa là một trong những sản phẩm hòa tan của lượng chất tan bị vượt quá.
Tốc độ của kết tủa xảy ra phụ thuộc một phần vào mức độ bão hòa. Nhiều yếu tố
khác ảnh hưởng đến độ tinh khiết, tính chất đầy đủ, và tỷ lệ của chất kết tủa. Trong
số đó là nồng độ tạp chất, loại tác nhân kết tủa sử dụng, số lượng vượt quá tác nhân
sử dụng, nhiệt độ, và tỉ lệ khuấy.
Ảnh hưởng của tỷ lệ kết tủa có thể được chia thành hai loại : kết tủa chậm và
kết tủa nhanh. Sự kết tủa ở mức chậm được mong muốn cho sự phân ly trong phân
tích, sau đó thông thường kết quả của sự hình thành là một lượng lớn tinh thể.
Những tinh thể đó chiếm một thể tích nhỏ hơn, ít làm bẩn dung dịch và dễ dàng lọc
và rửa sạch kết tủa chậm có thể được thực hiện theo hai cách:
1. Bằng cách thêm một dung dịch loãng dần dần của chất làm kết tủa rồi từng
bước khuấy lên từ từ để làm ấm hoặc làm nóng dung dịch.
2. Bằng cách thêm chất kết tủa gián tiếp từ dung dịch ví dụ như là kết quả thủy
phân của chất phản ứng này.
Phương pháp đầu tiên làm tăng số lượng kết tinh lại trong suốt quá trình thủy
phân của chất kết tủa, trong khi kết quả phương pháp thứ hai trong cấu tạo hạt nhân
cho một số lượng nhỏ tinh thể, cả hai quá trình dẫn đến sự hình thành các tinh thể
lớn. Phương pháp thứ hai đó được gọi là sự kết tủa từ các dung dịch đồng nhất và
một số ví dụ được liệt kê trong bảng 6.1.
Bảng 6.1 Tóm tắt các phương pháp kết tủa mà sử dụng từ dung dịch đồng
nhất.
a
Chất kết tủa Chất phản ứng Nguyên tố kết tủa
Hydroxide Urea Al, Ga, Th, Fe(III),
Sn, Zr
Axetat Ti
Hexamethylenetetramine Th
Hợp chất kim loại và H

Chloride Ag ammonia phức tạp và β- Ag
Hydroxyethyl acetate
Asen Asenit và nitrate Zr
Tetrachlorophthalate Axít Tetrachlorophthalic Th
Dimethylglyoxime Urea và hợp chất kim loại Ni
8-Hydroxyquinoline Urea và hợp chất kim loại Al
Florua Axít Fluoboric La

a
Từ I. M. Kolthoff, P. J. Elving, và E. B. Sandell, Treatise on Analytical Chemistry,phần 1, quyển
1, trang 741 (Wiley-Interscience, New York, 1959). Phương pháp được cho bởi L. Gordon, M. L.
Salutsby, và H.H. Willard, Precipitation from Homogeneous Solution (Wiley, New York, 1959).
Những chất kết tủa xảy ra trong các tinh thể có kích thước rất nhỏ, nghĩa là có
đường kính nhỏ hơn 1μ, được gọi là keo. Kết tủa keo thường được tránh trong phân
tích trọng lượng bởi vì chúng khó khăn để xử lý. Chúng có thể truyền trực tiếp
thông qua giấy lọc thông thường và đòi hỏi nhiều kỹ thuật như là siêu lọc và siêu ly
tâm được thu thập một cách hiệu quả. Tuy nhiên trong phân tích hóa phóng xạ kết
tủa dạng keo có thể quan tâm theo hai cách:
1. Sự tách hạt tải tự do trong nhân phóng xạ từ các dung dịch mà sản phẩm tạo
ra là một hợp chất được xem như không hòa tan trong nồng độ hạt tải là không vượt
quá.
21
2. Sự hấp thụ của hạt nhân phóng xạ can thiếp hiện tại trong nồng độ hạt tải tự
do.
Đặc tính sau cùng mà trong đó hạt tải của một chất kết tủa với hợp chất của
chất tan khác từ dung dịch thì được gọi là hiện tượng cùng lắng. Nó có tầm quan
trọng chung trong hóa phóng xạ. Sự đưa vào sử dụng của các chất bị dơ lắng xuống
có thể xảy ra thông qua một số cơ chế như tinh thể hỗn hợp, sự hấp thụ bề mặt, sự
hút giữ (và bao gồm ) và sau khi kết tủa.
Trong hiện tượng cùng lắng tinh thể hỗn hợp của chất gây ô nhiễm thì được

[ ]
[ ]
ln ln
i i
f f
T C
T C
λ
=
(4)
22
Trong đó λ là hệ số phân bố logarit, các dấu ngoặc mà có chỉ số dưới (i) và (f)
là nồng độ của hạt nhân phóng xạ đánh dấu và hợp chất hạt tải (C) trong dung dịch.
Trong hầu hết những kết tủa hóa phóng xạ mà trong đó một vài kết tinh lại xảy ra,
việc phân bố thực tế của một hiện tượng cùng lắng hạt nhân phóng xạ đánh dấu sẽ
nằm đâu đó giữa sự phân bố đưa ra bởi hai qui luật. Bằng thực nghiệm, xác định
được hệ số phân bố làm sạch đạt được bằng các phương pháp kết tủa luân phiên
nhau.
Trong bề mặt hấp thụ không đầy đủ chỉ số ion phối trí trên bề mặt của tinh thể
là kết quả trong một mạng lưới hấp thu cho những ion khác trong dung dịch. Những
ion tương ứng trong kết tủa thì hút mạnh. Nếu một trong các ion của một chất kết
tủa thì vượt quá trong dung dịch, các ion tạp chất của các điện tích trái dấu có thể
được gắn vào bề mặt của các tinh thể, những tinh thể ấy tiếp tục phát triển. Hai đặc
tính của kết tủa làm ảnh hưởng đến mức độ hấp thu bề mặt là diện tích bề mặt cụ
thể (ví dụ, diện tích bề mặt trên một đơn vị trọng lượng) và các điện tích electron
trên bề mặt chung của tinh thể dung dịch. Các tính chất đặc biệt quan trọng đối với
kết tủa keo mà biểu hiện là có hiệu quả cao đối với bề mặt hấp thu.
Các cơ chế hấp thụ bề mặt có thể giải thích lý thuyết khuếch tán lớp kép trong
đó lớp 1 là cố định trên bề mặt và lớp tiếp giáp bên ngoài thì di chuyển tự do (lớp
khuếch tán). Những lớp điện tích có được sự tồn tại của chúng để hấp thu các ion đã

( )Al SO
và
3
( )Fe OH
là được dùng để
tạo ra kết tủa (chất cặn thải ) nhiều tạp chất hạt tải tự do phóng xạ hạt nhân. Theo
qui tắc hấp thụ Paneth-Fajans-Hahn, các cation tạo thành mà không hòa tan sulfates
và hydroxit tương ứng sẽ có hiệu quả là hiện tượng lắng xuống. Theo đường đẳng
nhiệt hấp thụ Freundlish, sự có mặt của hạt tải (một hạt tải làm cản trở ) làm giảm
mức độ lắng xuống nếu hạt tải ion muối có điện tích trái dấu thì chỉ có thể hoà tan
trên danh nghĩa.
Sự hút của một tạp chất trong một kết tủa thì thường định nghĩa là sự hút cơ
học hoặc sự bắt hạt của tạp chất bằng các lớp tinh thể phát triển nhanh chóng. Quá
trình kết tủa nhanh đó trong dung dịch và cả chất tan và dung môi có thể bị hút giữ
dưới dạng kết tủa dưới diều kiện là cô dặc. Hiện tượng cùng lắng bởi sự hút xảy ra
phổ biến nhiều hơn chất kết tủa keo như là kết tủa hydrixit và sulfua. Làm ngưng
kết tủa có thể là kết quả trong sự cách ly của một vài tạp chất bị hút giữ. Kết quả
trong qui trình kỹ thuật hóa phóng xạ là thường được thực hiện dưới điều kiện
không cân bằng trong đó sự hút giữ hạt tải tự do của phóng xạ hạt nhân tạp chất có
24
thể xảy ra. Những biện pháp bao gồm việc sử dụng các hạt tải cản trở cho biết hạt
nhân phóng xạ can thiệp thích hợp, làm ngừng của các kết tủa chậm.
Sau khi kết tủa thì một giai đoạn chất rắn thứ hai hình thành trên kết tủa của
hạt tải hợp chất đầu tiên. Nó có thể xảy ra khi tạp chất có xu hướng hình thành một
dung dịch quá bão hòa ổn định đó là không có kết tủa trong dung dịch nguyên chất.
Một ví dụ của quá trình này trong hóa phân tích là sau kết tủa của magnesium
oxalate trong calcium oxalate. Magnesium oxalate hình thành từ dung dịch bão hòa
mà nó không sinh ra kết tủa trong dung dịch nguyên chất. Nó không có hiện tượng
cùng lắng xuống cùng với các kết tủa mới calcium oxalate. Tuy nhiên, nếu calcium
oxalate không phải lọc ngay lập tức, một giai đoạn chất rắn thứ 2 của magnesium

Trích từ I. M. Kolthoff, P. J. Elving và E. B. Sandell, Treatise on Analytical Chemistry,
phần 1, quyển 1 (Interscience, New York, 1959).
b

+ = tăng độ tinh khiết
- = giảm độ tinh khiết
0 = không đáng kể hay không thay đổi độ tinh khiết
Một thuận lợi khác của chất kết tủa trong các kết quả hóa phóng xạ từ việc
tách thông thường kết tủa từ các dung dịch nổi trên bề mặt bởi máy li tâm
(centrification)và lắng gạt hơn bởi sự tách lọc. Việc làm này cũng có thể dễ dàng để
rửa kết tủa với ước số nhỏ của dung dịch loãng chất kết tủa trong dung dịch phản
ứng hoặc nước. Kết tủa có thể sau này được hòa tan trong các ống ly tâm giống
nhau xảy ra sau. Lọc trên các giấy lọc nhỏ (đường kính < 1 in ) thì thường được
dùng để kết tủa cuối cùng của nguồn đếm trong một hợp chất của hệ số tủy lượng
hoặc tái sản xuất để xác định hóa chất.
6.2.2. Sắc ký trao đổi ion
Từ các mô tả của sắc phổ đầu tiên vào năm 1906, sắc ký đã được xác định
bằng nhiều cách: nhưng nó là cơ bản của một quá trình tách trong đó hỗn hợp ion
hoặc phân tử được tách bởi sự phân bố khác nhau của chúng giữa hai giai đoạn, nói
chung là một di chuyển và một đứng yên. Nếu giai đoạn đứng yên là bất kỳ của một
số lượng lớn các loại nhựa trao đổi ion, quá trình tách được gọi là sắc ký trao đổi
ion. Phương pháp phổ biến khác là phương pháp tách mà có liên quan đến giai đoạn
di chuyển và giai đoạn đứng yên bao gồm sắc ký phân đoạn và phép sắc ký chất khí.