Công chúa An Tư Công chúa An Tư (? - ?) là con gái vua Trần Thái Tông, em gái út của vua Trần
Thánh Tông, thuộc nhà Trần trong lịch sử ViệtNam.
Bối cảnh lịch sử
Cuộc đời của An Tư, sử Việt chép rất sơ lược, như Đại Việt sử ký toàn thư của
Ngô Sĩ Liên chỉ ghi: Tháng 2 (Ất Dậu) Sai người đưa công chúa An Tư (em gái út
của Thánh Tông) đến cho Thoát Hoan, là muốn làm thư giãn loạn nước vậy[2]
Trong Việt sử tiêu án của Ngô Thì Sĩ cũng chỉ ghi: Thoát Hoan lên sông Nhĩ
Hà, cột liền bè vào làm cầu, cho quân qua sông; quân ta theo hai bên sông lập đồn để
cự lại, không được; ngày đã về chiều, quân giặc qua được sông vào kinh thành, vua
sai đưa Thiên Tư Công chúa cho chúng, để thư nạn cho nước.
Tóm tắt câu truyện:
Đầu năm Ất Dậu (1285), quân nhà Nguyên đã đánh tới Gia Lâm vây hãm
Thăng Long. Thượng hoàng Thánh Tông và vua Nhân Tông đã đi thuyền nhỏ ra vùng
Tam Trĩ[3], còn thuyền ngự thì đưa ra vùng Ngọc Sơn để đánh lạc hướng đối phương.
Nhưng quân Nguyên vẫn phát hiện ra. Ngày 9 tháng 3 cùng năm, thủy quân Nguyên
đã bao vây Tam Trĩ suýt bắt được hai vua.
Chiến sự buổi đầu bất lợi. Tướng Trần Bình Trọng lại hy sinh ở bờ sông Thiên
Mạc[4]. Trước thế mạnh của đối phương, nhiều tôn thất nhà Trần như Trần Kiện, Trần
Lộng, kể cả hoàng thân Trần Ích Tắc đều qui hàng. Chi hậu cục thủ Đỗ Khắc Chung
được sai đi sứ để làm chậm tốc độ tiến quân của Nguyên, nhưng không có kết quả.
Trong lúc đó, cần phải có thời gian để củng cố lực lượng, tổ chức chiến đấu, bởi vậy,
Thượng hoàng Trần Thánh Tông bất đắc dĩ phải dùng đến kế mỹ nhân, tức sai người
dâng em gái út của mình cho tướng Thoát Hoan để tạm cầu hòa.
Sau, quân Trần bắt đầu phản công, quân Nguyên đại bại. Trấn Nam vương
Thoát Hoan, con trai của Hốt Tất Liệt đã phải "chui vào cái ống đồng để lên xe bắt
quân kéo chạy" để về Tàu.[5].
Chiến thắng, các vua Trần làm lễ tế lăng miếu, khen thưởng công thần, nhưng
không ai nói đến An Tư. Không rõ công chúa còn hay mất, được mang về Trung Quốc

Theo nội dung truyện, công chúa An Tư có người yêu là Chiêu Thành Vương
Trần Thông, con cả của Thái úy Khâm Thiên Đại Vương Trần Nhật Hiệu.
Và sau khi "người chồng" là Thoát Hoan trốn chạy, "nàng xuống ngựa thắp
hương, rồi dập đầu trên nấm đất (ngôi mộ của Trần Thông) mà khóc rũ dượi ". Rồi
dưới "ánh trăng bàng bạc, nàng mê man như ngày ruổi ngựa cùng chàng vào Thanh.
Nàng đã đến bên bờ sông Cái, và không ngần ngại văng mình xuống nước "[10]
Bàn về nhân vật này, PGS.TS. Nguyễn Bích Thu viết:
Trong tiểu thuyết An Tư tượng trưng cho cái đẹp biết dấn thân, mang một ý
nghĩa lớn lao có thể lay chuyển hàng binh thế trận Nguyễn Huy Tưởng bằng tình
cảm và lòng ngưỡng mộ của mình đã ghi nhận và tôn vinh sự hi sinh thầm lặng nhưng
quyết liệt của An Tư, một nữ trung hào kiệt trong tiểu thuyết như một chiến công sánh
ngang với Trần Quốc Toản, Trần Bình Trọng và trường hợp của nàng đáng được lưu
danh như tên tuổi các bậc tiền nhân nhà Trần.[11]