BÀI GING

TIN HC I CNG
Biên son : PHAN TH HÀ
NGUYN TIN HÙNG
Chng 1: Các khái nim c bn
Chng 1: CÁC KHÁI NIM C BN

1.1. THÔNG TIN VÀ X LÝ THÔNG TIN
1.1.1. Khái quát
1.1.1.1. Khái nim thông tin
a. Khái nim
Trong đi sng hàng ngày, chúng ta tip nhn và s dng nhiu thông tin. Thông tin đem
li cho chúng ta s hiu bit, giúp chúng ta nhn thc đúng đn v các hin tng t nhiên và xã
hi; cng nh thông tin ta có đc nhng hành đng hp lý nhm đt đc nhng mc đích trong
cuc sng.

Ví d: Thông tin v mc thu triu ca nc bin hay thông tin v các tia bc x t ánh
sáng mt tri…
+ Thông tin ri rc: Là thông tin mà các tín hiu th hin loi thông tin này thng là các
đi lng đc tip nhn có giá tr  tng thi đim ri rc và nó đc biu din di dãy s.
Ví d : Thông tin các v tai nn xy ra trên đon đng Nguyn Trãi.
c. n v đo thông tin
Các đi lng vt lý đu có đn v đo chng hn nh đn v đo khi lng (kg), đo chiu
dài (m) và đo thi gian (giây) v.v.  lng hoá mt thông tin ta cng cn đa ra mt đn v đo
thông tin.
Trong tin hc, đn v đo thông tin nh nht là Bit (vit tt ca Binary digit - s nh phân) -
đc biu din vi 2 giá tr 0 và 1, vit tt là b.
Trong thc t ngi ta thng dùng đn v ln hn là byte. Byte là mt nhóm 8 bit trong
bng mã ASCII
Ngoài ra ngi ta còn dùng các bi s ca byte nh sau:

Tên gi Ký hiu Giá tr
Byte B 8 bit
Word w 8,16, 32 hoc 64 bit
KiloByte KB 1024b=2
10
b
MegaByte MB 1024Kb=2
10
Kb
GigaByte GB 1024Mb=2
10
Mb
TeraByte TB 1024Gb=2
10
Gb


Các mu tín hiu s
Chu k ly mu T
g
Tín hiu s
Tín hiu ri rc là tín hiu có trc thi gian b ri rc hoá vi chu k ly mu là Ts = 1/Fs,
trong đó Fs là tn s ly mu. Ta có th xét mt s ví d nh ting nói con ngi thông thng
nm trong di âm tn t 0,3 kHz đn 3,4 kHz; khi ting nói con ngi đc truyn đa trên mng
nó s đc ri rc hóa bng tn s ly mu là 8 kHz nhng ngi nghe vn không cm nhn đc
điu này. Mt ví d khác v thông tin ri rc là hình trên phim khi đc chiu lên màn nh là các
nh ri rc xut hin vi tc đ 25 nh/giây. Mt ngi không phân bit s ri rc này nên có
cm tng hình nh là liên tc.
Mã hoá thông tin ri rc là mt khái nim rt cn bn và ng dng nhiu trong k thut máy
tính đin t.
1.1.1.2. X lý thông tin
a. S đ tng quát ca mt quá trình x lý thông tin
Quá trình x lý thông tin chính là s bin đi nhng d liu đu vào  dng ri rc thành
thông tin đu ra  dng chuyên bit phc v cho nhng mc đích nht đnh. Mi quá trình x lý

5
Chng 1: Các khái nim c bn
thông tin cho dù thc hin bng máy tính hay bng con ngi đu phi tuân th theo chu
trình sau:
D liu (data) đc nhp  đu vào (input). Sau đó, máy tính hay con ngi s thc hin

a. Tin hc là gì ?
Tin hc là mt ngành khoa hc công ngh nghiên cu các phng pháp x lý thông tin mt
cách t đng da trên các phng tin k thut mà ch yu hin ti là máy tính đin t.

6
Chng 1: Các khái nim c bn
b. Các lnh vc nghiên cu ca tin hc :
T các đnh ngha trên thy tin hc gm hai khía cnh nghiên cu:
- Khía cnh khoa hc: nghiên cu v các phng pháp x lý thông tin t đng.
- Khía cnh k thut: nhm vào 2 k thut phát trin song song - đó là :
+ K thut phn cng (hardware engineering): nghiên cu ch to các thit b, linh kin
đin t, công ngh vt liu mi h tr cho máy tính và mng máy tính đy mnh kh nng x lý
toán hc và truyn thông thông tin.
+ K thut phn mm (software engineering): nghiên cu phát trin các h điu hành, ngôn
ng lp trình cho các bài toán khoa hc k thut, mô phng, điu khin t đng, t chc d liu
và qun lý h thng thông tin.
c. ng dng ca tin hc
Tin hc hin đang đc ng dng rng rãi trong tt c các ngành ngh khác nhau ca xã hi
t khoa hc k thut, y hc, kinh t, công ngh sn xut đn khoa hc xã hi, ngh thut, nh:
- T đng hóa vn phòng
- Qun tr kinh doanh
- Thng kê
- An ninh, quc phòng
- Công ngh thit k, Giáo dc
- Y hc, Công ngh in
- Nông nghip, Ngh thut, gii trí, v.v
1.1.2. Biu din thông tin trong máy tính
1.1.2.1. H đm và logic mnh đ
a. H đm
H đm là tp hp các ký hiu và qui tc s dng tp ký hiu đó đ biu din và xác đnh

Ví d: S 5246 có th đc th hin nh sau:
5246 = 5 x 10
3
+ 2 x 10
2
+ 4 x 10
1
+ 6 x 10
0
= 5 x 1000 + 2 x 100 + 4 x 10 + 6 x 1
Th hin nh trên gi là ký hiu m rng ca s nguyên.
Vì 5246 = 5000 + 200 + 40 + 6
Nh vy, trong s 5246: ký s 6 trong s nguyên đi din cho giá tr 6 đn v (1s), ký s 4
đi din cho giá tr 4 chc (10s), ký s 2 đi din cho giá tr 2 trm (100s) và ký s 5 đi din cho
giá tr 5 ngàn (1000s). Ngha là, s ly tha ca 10 tng dn 1 đn v t trái sang phi tng ng
vi v trí ký hiu s,
10
0
= 1 10
1
= 10 10
2
= 100 10
3
= 1000 10
4
= 10000
Mi ký s  th t khác nhau trong s s có giá tr khác nhau, ta gi là giá tr v trí (place
value).
Phn phân s trong h thp phân sau du chm phân cách (theo qui c ca M) th hin

…a
1
a
0
a
-1
a
-2
…a
-m
trong đó, s N(b) có n+1 ký s chn  phn nguyên và m ký s l, s có giá tr là:
N
(b)
= a
n
.b
n
+ a
n-1
.b
n-1
+ a
n-2
.b
n-2
+ …+a
1
b
1
+ a


8
Chng 1: Các khái nim c bn
Vi b = 2, chúng ta có h đm nh phân. Ðây là h đm đn gin nht vi 2 ch s là 0 và
1. Mi ch s nh phân gi là BIT (vit tt t ch BInary digiT). H nh phân tng ng vi 2
trng thái ca các linh kin đin t trong máy tính - c th: đóng (có đin) ký hiu là 1 và tt
(không đin) ký hiu là 0. Vì h nh phân ch có 2 tr s là 0 và 1, nên khi mun din t mt s ln
hn, hoc các ký t phc tp hn thì cn kt hp nhiu bit vi nhau.
Ta có th chuyn đi h nh phân theo h thp phân quen thuc.
Ví d 3.6: S 11101.11
(2)
s tng đng vi giá tr thp phân là :

v trí du chm cách
S nh phân: 1 1 1 0 1 1 1
S v trí: 4 3 2 1 0 -1 -2
Tr v trí: 2
4
2
3
2
2
2
1
2
0
2
-1
2
-2

Ví d: III = 3 x 1 = 3; XX = 2 x 10 = 20; MMMM = 4000,
- Hai ký hiu đng cnh nhau, nu ký hiu nh hn đng trc thì giá tr ca chúng s là
hiu s ca giá tr ký hiu ln tr giá tr ký hiu nh hn.
Ví d: IV = 5 -1 = 4; IX = 10 - 1 = 9; CD = 500 - 100 = 400; CM = 1000 - 100 = 900
- Hai ký hiu đng cnh nhau, nu ký hiu nh đng sau thì giá tr ca chúng s là tng s
ca 2 giá tr ký hiu.
Ví d: XI = 10 + 1 = 11; DCC = 500 + 100 + 100 = 700
Giá tr 3986 đc th hin là: MMMCMLXXXVI
- Ð biu th nhng s ln hn 4999 (MMMMCMXCIX), ch s La mã gii quyt bng
cách dùng nhng vch ngang đt trên đu ký t. Mt vch ngang tng đng vi vic nhân giá

9
Chng 1: Các khái nim c bn
tr ca ký t đó lên 1000 ln. Ví d M = 1000x1000 = 10
6
. Nh vy, trên nguyên tc ch s La
mã có th biu th các giá tr rt ln. Tuy nhiên trong thc t ngi ta thng s dng 1 đn 2
vch ngang là nhiu.
H đm La mã hin nay ít đc s dng trong tính toán hin đi.
*/ H đm bát phân (octal number system)
Nu dùng 1 tp hp 3 bit thì có th biu din 8 tr s khác nhau: 000, 001, 010, 011, 100,
101, 110, 111. Các tr s này tng đng vi 8 tr s trong h thp phân là 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7.
Tp hp các ch s này gi là h bát phân, là h đm vi b = 8 = 2
3
. Trong h bát phân, tr s v
trí là ly tha ca 8.
Ví d: 235 . 64
(B)
= 2x8
2

(10)

Ghi chú: Mt s chng trình qui đnh vit s hexa phi có ch H  cui ch s.
Ví d: S 15 vit là FH.
Bng qui đi tng đng 16 ch s đu tiên ca 4 h đm
H 10 H 2 H 8 H 16
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
0000
0001
0010
0011
0100
0101
0110
0111

6
7
8
9
A
B
C
D
E
F
*Chuyn đi s gia các h đm
Chuyn mt s t h c s L=10 sang h c s H:

10
Chng 1: Các khái nim c bn
Ta lu ý rng các h c s ta xét đu ly 1 làm đn v, vì vy mt s bt k dù biu din 
h c s nào thì phn thp phân và phn nguyên đu không đi. Ngha là dù bin đi sang h c
s nào đi na thì phn thp phân cng ch chuyn sang phn thp phân, phn nguyên sang
phn nguyên.
Gi s ta có mt s có phn thp phân b=k+d trong h c s L trong đó k là phn nguyên
trc du phy và d là phn thp phân sau du phy. Ta s chuyn đi riêng tng phn theo quy
tc sau:
- Vi phn nguyên: Ly k chia liên tip cho H cho đn khi thng s bng 0, phép chia th
i có s d bi là ch s trong h c s H, i = 0,1,2, ,n , khi đó b
n
b
n-1
b
n-2
b0 là phn nguyên ca

Nhân 2 Phn nguyên
0.2
0.4 0
0.8 0
1
1
. . .
Ta thy rng s 0.2 trong h c s 2 là mt s thp phân vô hn tun hoàn
0.210=0.(0011)2

11
Chng 1: Các khái nim c bn
Chuyn t h bt k sang h thp phân
Gi s ta có biu din s B theo c s H là
B= b
n
b
n-1
b
n-2
b
1
b
0
.c
1
c
2
cn cm
Vì ta đã quen tính toán vi h c s 10 nên ta có th chuyn đi trc tip theo công thc sau:

tìm biu din ca B trong h thp phân)
Chuyn t h nh phân sang bát phân (hoc thp lc phân)
Qui tc: Nhóm các Bit thành tng nhóm 3 Bit (4 Bit - cho h thp lc phân) bt đu t Bit
ngoài cùng bên phi, tính giá tr s hc hc quy lut giá tr v trí riêng cho tng nhóm 3 (hay 4)
Bit, vit các giá tr này lin nhau.
Ví d cho s nh phân 11110101 chuyn s này sang dng bát phân và thp lc phân.
(11 110 101) -> 365 trong h bát phân là s 365
(1111 0101) -> 15 5 -> F5 trong h thp lc phân là s F5
Khi cn chuyn ngc li chúng ta làm theo các bc tng t
Chuyn đi h thng s da trên h 8 và h 16
Trong phn bài ging, chúng ta đã làm quen vi cách chuyn đi gia h 2 và h 10. Tuy
nhiên,  nhng tr s ln và dài thì làm cách trên tr nên rt phc tp và d nhm ln, ví d :
101110110101
(2)
= ?
(10)
2997
(10)
= ?
(12)
Trong ví d th nht ta phi liên tip làm nhiu phép nhân và  ví d th hai, ta li thc
hin nhiu phép chia liên tip.
Ngi ta đa ra h thng s trung gian là h 8 và h 16 đ gii quyt:

H 8
H 16
H 10 H 2

2
2
1
2
0
2
2
2
1
2
0
2
2
2
1
2
0
1 0 1 1 1 0 1 1 0 1 0 1
5 6 6 5
Chú ý: 5 = 1x2
2
+ 0x2
1
+ 1x2
0
và 6 = 1x2
2
+ 1x2
1
+ 0x2

2
1
2
0
2
3
2
2
2
1
2
0
2
3
2
2
2
1
2
0
1 0 1 1 1 0 1 1 0 1 0 1
11 11 5
Chú ý: 11 = 1x2
3
+ 0x2
2
+ 1x2
1
+ 1x2
0

Ta có:
8
2
997

8
5

6
0
374
46
S d
6
5
8
8
5
(h 8) = 4 + 1 = 1x2
2
+ 0
x
2
1


1
6

1
6
11
11
11
0
5

B
5
187

Ta có : 2997
(10)
= BB5
(16)
B (h 16) = 11 = 8 + 2 +1 = 1x2
3
+ 0x2
2
+ 1x2
1
+ 1x2

2
+ 0x2
1
+ 1x2
0
= 101 (h 2)
6 (h 8) = 4 + 2 + 2 = 1x2
2
+ 1x2
1
+ 0x2
0
= 110 (h 2)
Vy 5665
(8)
= 101 110 110 101
(2)
Bc 2: Chia dãy s h 2 va có đc thành các b 4 s và chuyn các b đó sang h 16

5665
(8)
= 101 110 110 101
(2)
= 1011 1011 0101
(2)
Vì: 1011
(2)
= 1x2
3
+ 0x2

14
Chng 1: Các khái nim c bn
Trong s hc nh phân chúng ta cng có 4 phép toán c bn nh trong s hc thp phân là
cng, tr, nhân và chia. Qui tc ca 2 phép tính c bn cng và nhân:
X Y X + Y X * Y
0 0 0 0
0 1 1 0
1 0 1 0
1 1 10 1
Ghi chú: Vi phép cng trong h nh phân, 1 + 1 = 10, s 10 (đc là mt - không) chính là
s 2 tng đng trong h thp phân. Vit 10 có th hiu là vit 0 nh 1. Mt cách tng quát, khi
cng 2 hay nhiu ch s nu giá tr tng ln hn c s b thì ta vit phn l và nh phn ln hn
sang bên trái cnh nó.
Ví d: Cng 2 s 0101 + 1100 = ?
0101 tng đng s 5 trong h 10
`
tng đng s 12 trong h 10

10001
1100+

tng đng s 17 trong h 10
Ví d: Nhân 2 s 0110 x 1011 = ?
0110 tng đng s 6 trong h 10
0110
1011x

tng đng s 11 trong h 10

0110

00
Chng 1: Các khái nim c bn

tng đng s 3 trong h 10
Qui tc 1: Khi nhân mt s nh phân vi 2
n
ta thêm n s 0 vào bên phi s nh phân đó.
Ví d : 1011x2
3
= 1011000
Qui tc 2: Khi chia mt s nguyên nh phân cho 2
n
ta đt du chm ngn  v trí n ch s
bên trái k t s cui ca s nguyên đó.
Ví d : 100111110:2
3
= 100111.110
c. Mnh đ logic
Mnh đ logic là mnh đ ch nhn mt trong 2 giá tr : Ðúng (TRUE) hoc Sai (FALSE),
tng đng vi TRUE = 1 và FALSE = 0.
Qui tc: TRUE = NOT FALSE và FALSE = NOT TRUE
Phép toán logic áp dng cho 2 giá tr TRUE và FALSE ng vi t hp AND (và) và OR
(hoc) nh sau:
x y x AND y x OR y
TRUE TRUE TRUE TRUE
TRUE FALSE FALSE TRUE
FALSE TRUE FALSE TRUE

èn tt = [ct1-] OR [ct2-] èn tt = [ct1-] AND [ct2-]

16
Chng 1: Các khái nim c bn
S nguyên gm s nguyên không du và s nguyên có du.
* S nguyên không du là s không có bit du nh 1 byte = 8 bit, có th biu din 2
6
= 256
s nguyên dng, cho giá tr t 0 (0000 0000) đn 255 (1111 1111).
* S nguyên có du th hin trong máy tính  dng nh phân là s dùng 1 bit làm bít du,
ngi ta qui c dùng bit  hàng đu tiên bên trái làm bit du (S): 0 là s dng và 1 cho s âm.
Ðn v chiu dài đ cha thay đi t 2 đn 4 bytes.
Bit du S
2 bytes = 16 bit 15 … … … 4 3 2 1 0
4 bytes = 32 bit 31
Ta thy, vi chiu dài 16 bit : bit đu là bit du và 15 bit sau là bit s
Tr dng ln nht ca dãy 2 bytes s là: 01111111 11111111 = 2
15
- 1
Tr âm ln nht trong dãy 2 bytes là -2
15
Ð th hin s âm trong h nh phân ta có 2 khái nim:
- S bù 1: Khi đo ngc tt c các bit ca dãy s nh phân: 0 thành 1 và 1 thành 0, dãy s
đo đó gi là s bù 1 ca s nh phân đó.
Ví d: N = 0101 = 5
(!0)
S bù 1 ca N là: 1010
- S bù 2: S bù 2 ca s N là s đo du ca nó (-N). Trong h nh phân, s bù 2 đc xác
đnh bng cách ly s bù 1 ca N ri cng thêm 1.
Ví d: N = 0101 = 5

S bù 2 ca N là: = -5
(10)
= - N

17
Chng 1: Các khái nim c bn
Ghi chú: Du chm th hin trong máy tính đ phân bit phn l, du phy tng trng cho
phn ngàn, đc vit theo qui c ca M.
Tng quát, s du chm đng đc biu din theo 3 phn :
- phn du S (sign) : 0 cho + và 1 cho -
- phn đnh tr m (mantissa)
- phn m e (exponent), có th là s nguyên dng (+) hoc âm (-)
vi mt s X bt k, có th vit :
X = ±
m . b
e
= ±
m E e
Trong đó, b là c s qui c, tr s m e có th thay đi tùy theo s v trí cn dch chuyn
du chm đ có li tr s ban đu. Khi dch chuyn du chm sang ±n v trí v phía trái (+n) hay
phía phi (-n) thì s m e thay đi lên ±n đn v tng ng
Ð biu din s có du chm đng, ngi ta dùng dãy 32 bit vi h thng c s 16. Trong
đó, 1 bit cho phn du, 7 bit cho phn m đ biu din phn đc tr C (characteristic) và 24 bit cho
phn đnh tr m.
SC m

du
1 bit
Phn m
7 bit

A c tr C (7 bit) đnh tr m (24 bit)
1 1 0 0 1 0 0 1 1 1 0 1 0 0 0 1 1 1 1 0 1 0 0 0 … 0 0

c. Biu din ký t

18
Chng 1: Các khái nim c bn
Ð có th biu din các ký t nh ch cái in và thng, các ch s, các ký hiu trên máy
tính và các phng tin trao đi thông tin khác, ngi ta phi lp ra các b mã (code system) qui
c khác nhau da vào vic chn tp hp bao nhiêu bit đ din t 1 ký t tng ng, ví d các h
mã ph bin :
- H thp phân mã nh phân BCD (Binary Coded Decima) dùng 6 bit.
- H thp phân mã nh phân m rng EBCDIC (Extended Binary Coded Decimal Interchange
Code) dùng 8 bit tng đng 1 byte đ biu din 1 ký t.
- H chuyn đi thông tin theo mã chun ca M ASCII (American Standard Code for
Information Interchange) là h mã thông dng nht hin nay trong k thut tin hc. H mã ASCII
dùng nhóm 7 bit hoc 8 bit đ biu din ti đa 128 hoc 256 ký t khác nhau và mã hóa theo ký t
liên tc theo c s 16.
H mã ASCII 7 bit, mã hoá 128 ký t liên tc nh sau:
0 : NUL (ký t rng)
1 - 31 : 31 ký t điu khin
32 - 47 : các du trng SP (space) ! # $ % & ( ) * + , - . /
48 - 57 : ký s t 0 đn 9
58 - 64 : các du : ; < = > ? @
65 - 90 : các ch in hoa t A đn Z
91 - 96 : các du [ \ ] _ `
97 - 122 : các ch thng t a đn z
123 - 127 : các du { | } ~ DEL (xóa)
H mã ASCII 8 bit (ASCII m rng) có thêm 128 ký t khác ngoài các ký t nêu trên gm
các ch cái có du, các hình v, các đng k khung đn và khung đôi và mt s ký hiu đc bit

Ch tng hình Hán, Nht, Hàn
Dành cho ngi s dng
Vùng tng thích
Cho các mc đích trong tng lai
8192 giá tr đu dành cho ch cái chun;
4096 giá tr tip theo dành cho kí t toán hc, k thut,…
…
Unicode qui đnh các ch cái có âm tit trong ting Vit là các kí t t hp. Ví d ch “â” là
t hp ca hai ch ‘a’ và ‘
Λ
’; mi kí t t hp bao gm nguyên âm c s đc ni tip bi kí t
du thanh. Nguyên âm c s và du thanh đc đt vào cùng v trí khi hin th. Nu ch cái đc
t hp t hai hay nhiu kí t âm tit (ví d ‘â’) th t các du không quan trng nu không có lut
chính t c th.
Các kí t t hp t trc nh ch ‘đ’ ch dùng mt mã duy nht đ mô t.
 biu din ting Vit ta cn :
- 33 ch cái hoa
- 33 ch cái thng
- 5 du thanh: huyn (`), ngã (~), hi ( ?), nng (.), sc ( )
1.2. CU TRÚC TNG QUÁT CA H THNG MÁY TÍNH
1.2.1. Nguyên lý thit k c bn
1.2.1.1. Nguyên lý Turing
Alan Mathison Turing (1912 - 1954) là mt nhà toán hc ngi Anh đã đa ra mt thit b
tính đn gin gi là máy Turing. V lý thuyt, mi quá trình tính toán nu thc hin đc thì đu
có th mô phng li trên máy Turning. Máy Turning gm có (xem hình 2.1):
- Mt b điu khin trng thái hu hn (finite control), trong đó có các trng thái đc bit
nh trng thái khi đu và trng thái kt thúc.
- Mt bng ghi (tape) cha tín hiu trong các ô.
- Mt đu đc (head) và ghi có th di chuyn theo 2 chiu trái hoc phi mt đn v.
Bng ghi

chuyn sang phi hoc trái mt đn v. Máy hoàn thành xong mt bc tính toán và sn sàng cho
bc tip theo.
1.2.1.2. Nguyên lý Von Neumann
Nm 1946, nhà toán hc M John Von Neumann (1903 - 1957) đã đ ra mt nguyên lý máy
tính hot đng theo mt chng trình đc lu tr và truy nhp theo đa ch. Nguyên lý này đc
trình bày  mt bài báo ni ting nhan đ: Tho lun s b v thit k logic ca máy tính đin t .
Ni dung nguyên lý Von Neumann gm:
- Máy tính có th hot đng theo mt chng trình đã đc lu tr.
Theo Von Neumann, chúng ta có th tp hp các lnh cho máy thi hành theo mt chng
trình đc thit k và coi đó nh mt tp d liu. D liu này đc cài vào trong máy và đc
truyn bng xung đin. Ðây là mt cuc cách mng mi cho máy tính nhm tng tc đ tính toán
vào thi đó vì trc kia máy ch có th nhn đc các lnh t bng giy hoc bìa đc l và np
vào bng tay. Nu gp bài toán lp li nhiu ln thì cng tip tc bng cách np li mt cách th
công nh vy gây hn ch trong tính toán s dng.
- B nh đc đa ch hóa
Mi d liu đu có mt đa ch ca vùng nh cha s liu đó. Nh vy đ truy nhp d liu
ta ch cn xác đnh đa ch ca nó trên b nh.
- B đm ca chng trình
Nu mi câu lnh phi dùng mt vùng nh đ cha đa ch ca câu lnh tip theo thì không
gian b nh s b thu hp. Ð khc phc hn ch này, máy đc gn mt thanh ghi đ ch ra v trí
ca lnh tip theo cn đc thc hin và ni dung ca nó t đng đc tng lên mi ln lnh đc
truy cp. Mun đi th t lnh ta ch cn thay đi ni dung thanh ghi bng mt đa ch ca lnh
cn đc thc hin tip.

21
Chng 1: Các khái nim c bn
1.2.2. Quá trình x lý thông tin

Máy tính là công c x lý thông tin


22
Chng 1: Các khái nim c bn
(secondary storage) là cách lu tr đn thun vi mc đích ct gi d liu, cách này dùng các
thit b nh đa cng, đa mm, CD,

Quá trình x lý thông tin trên máy tính

1.2.3. Cu trúc tng quát ca MTT
Mi loi máy tính có th có các hình dng hoc cu trúc khác nhau tùy theo mc đích s
dng. Tuy nhiên, mt máy tính mun hot đng đc phi hi t đ các yu t sau:
- Phn cng: bao gm các thit b vt lý mà ngi dùng có th quan sát đc. ó là các
bng mch đin t đc lp ghép li vi nhau và đc cung cp đin nng đ hot đng. Phn
cng máy tính thng đc chia ra làm ba phn c bn - đó là: Thit b nhp, thit b x lý và
thit b xut
- Phn mm: bao gm các chng trình đc vit bi các nhà lp trình nhm mc đích điu
khin các mch đin t cng nh thc hin các phép tính toán. Phn mm thng chia làm ba loi
c bn - đó là: H điu hành, phn mm ng dng và phn mm tin ích.
1.2.3.1. Phn cng (Hardware)
Phn cng có th đc hiu đn gin là tt c các phn trong mt h máy tính mà chúng ta
có th thy hoc s đc. Phn cng gm các thit b máy có th thc hin các cha nng sau:
* Nhp d kin vào máy (input)
* X lý d kin (processing)
* Xut d kin/ thông tin (output)
S đ cu trúc phn cng

23

B x lý trung ng
CPU
n v điu


S đ cu trúc phn cng

a/ B x lý trung tâm (CPU - Central Processing Unit)
CPU là đn v x lý trung tâm, hay còn gi là b vi x lý - đây là b phn đu não ca máy
tính, nó thc hin các lnh, tính toán và điu khin các phn cng. CPU là mt vi mch làm bng
Silicon và có kích c không bng đu ngón tay cái. c bc trong mt lp v màu đen, CPU
đc gn vào bng mch chính thông qua giao din SOCKET hoc SLOT1. Vi mch tích hp này
cha đng các Transistor (các công tc bán dn mini), các đin tr chnh lu dòng đin và các t
đin lu dòng đin. B CPU thc s đu tiên là Intel 4004 đc sn xut nm 1971. Hãng Intel
đc thành lp nm 1968 là hãng chuyên sn xut các chíp b nh. Sau khi b vi x lý 8088 ca
h đc chn s dng cho máy IBM-PC thì doanh thu ca hãng tng cao. Nm 1993 hãng Intel
đa ra chip Pentium vi trên 3 triu transistor và mt đng truyn d liu 64 bit. Ging vi
80486, Pentium cng có b nh đm Cache dùng đ cha d liu cho đn khi d liu đc x lý
và mt chíp đng x lý toán hc. Thêm vào đó, Pentium còn cha 2 đng dn lnh cho phép nó
x lý 2 lnh chng trình cùng mt lúc vi khong thi gian gn bng thi gian x lý mt lnh.
Mt s chng trình - đc bit là nhng chng trình video và đ ha khi chy trên máy Pentium
s nhanh gp 2 ln so vi chy trên 80486. Tc đ x lý ca các CPU thng đc đo bng
Megahertz (= 1 triu chu k/giây). CPU có 3 b phn chính: khi điu khin, khi tính toán s
hc và logic, và mt s thanh ghi.
· Khi điu khin (CU: Control Unit) là trung tâm điu hành máy tính. Nó có nhim v gii
mã các lnh, to ra các tín hiu điu khin công vic ca các b phn khác ca máy tính theo yêu
cu ca ngi s dng hoc theo chng trình đã cài đt.

24
Chng 1: Các khái nim c bn
· Khi tính toán s hc và logic (ALU: Arithmetic-Logic Unit) bao gm các thit b thc
hin các phép tính s hc (cng, tr, nhân, chia, ), các phép tính logic (AND, OR, NOT, XOR)
và các phép tính quan h (so sánh ln hn, nh hn, bng nhau, )
· Các thanh ghi (registers) đc gn cht vào CPU bng các mch đin t làm nhim v b

*/ Mainboard (MotherBoard, System Board).
Bng mch chính (MainBoard) hay còn gi bng mch m (MotherBoard) cha các IC
quan trng nht ca h thng máy tính cá nhân bao gm: CPU, RAM, ROM và mt s IC và các
mch ph tr khác nh khe cm cho các v mch điu khin  đa cng,  đa mm, modem, âm
thanh, video

25
Chng 1: Các khái nim c bn

Trong đó các thành phn ca Mainboard:
- Khe cm RAM (RAM Slot):
SIMMs RAM Slot:

Khe cm màu trng có 30, 72
chân. Loi RAM này không còn trên th
trng. Kh nng nâng cp dung lng
b nh tu thuc vào tng loi MAIN.
Thng ti đa là (4 khe x 16 MB)
DIMMs RAM Slot:

- Khe cm m rng :

Khe cm màu đen có 168 chân.
Kh nng nâng cp b nh tu thuc vào