Đọc hiểu truyện ngắn Chiếc lược ngà
của Nguyễn Quang Sáng CHIẾC LƯỢC NGÀ
(Trích - Nguyễn Quang Sáng)

I -TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả:
Nhà văn Nguyễn Quang Sáng sinh năm 1932, quê ở huyện Chợ Mới, tỉnh An
Giang. Trong thời kì kháng chiến chống Pháp, ông tham gia bộ đội, hoạt động ở chiến
trường Nam Bộ. Từ sau năm 1954, tập kết ra Bắc, Nguyễn Quang Sáng bắt đầu viết
văn. Trong thời kì kháng chiến chống Mĩ, ông trở về Nam Bộ tham gia kháng chiến và
tiếp tục sáng tác văn học.
Nhà văn Nguyễn Quang Sáng viết nhiều thể loại: truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch
bản phim và hầu như chỉ viết về cuộc sống và con người Nam Bộ trong hai cuộc
kháng chiến cũng như sau hoà bình.
Lối viết của Nguyễn Quang Sáng giản dị, mộc mạc, nhưng sâu sắc, viết để
"phục phụ ngay. Để đánh trả lại kẻ thù từng miếng, từng nhát thật sâu". Ông đã khắc
hoạ những hình ảnh chân thực, đẹp đẽ của những con người miền Nam kháng chiến.
Đó là hình ảnh những người dân Sài Gòn đánh địch ngoan cường theo "kiểu Sài Gòn"
(Chị Nhung, Sài Gòn dưới tầng khói), đó là những người nông dân đồng bằng sông
Cửu Long như anh Bảy Ngàn bình thản ngồi hút thuốc sau khi quần nhau lần hút chết
với giặc (Một chuyện vui), hay anh Ba Hoành trong quán rượu ven sông và âm thầm
chuẩn bị lực lượng cho ngày đồng khởi, Trong những năm tháng kháng chiến, tác
phẩm của Nguyễn Quang Sáng đã có tác dụng to lớn trong việc cổ vũ, động viên sức
chiến đấu mạnh mẽ của nhân dân miền Nam, củng cố niềm tin yêu của cả nước đối
với đồng bào nơi thành đồng tổ quốc.

ảnh chụp chung với má mà bé Thu đã biết. Đến khi em nhận ra cha thì cũng là lúc ông
Sáu phải ra đi. Vào khu căn cứ, nhớ lời con, ông Sáu đã làm được một chiếc lược
bằng ngà voi để tặng con nhưng ông đã bị hi sinh trong một trận càn. Trước khi nhắm
mắt, ông chỉ còn kịp trao cây lược cho một người bạn.
II - GIÁ TRỊ TÁC PHẨM
Chiếc lược ngà (1966) là một trong những truyện ngắn xuất sắc thời kì chống
Mĩ. Với một tình huống độc đáo, câu chuyện cảm động về tình cha con đã phản ánh
sâu sắc tình cảm con ng¬ười trong hoàn cảnh éo le của chiến tranh. Đoạn trích từ "Các
bạn! Mỗi lần nhìn thấy cây lược ngà nhỏ ấy " cho đến "Đến lúc ấy, anh mới nhắm
mắt đi xuôi." thể hiện rõ chủ đề tư tưởng cũng như những đặc sắc nghệ thuật của tác
phẩm.
Nguyễn Quang Sáng đã rất thành công khi xây dựng được một cốt truyện đầy
tính bất ngờ, có sức cuốn hút ngư¬ời đọc. Tình huống không chịu nhận ba của bé Thu
là bất ngờ đầu tiên. Anh Sáu đi kháng chiến chống Pháp từ khi đứa con duy nhất của
anh chư¬a đầy một tuổi. Từ đó hai ba con chư¬a hề gặp lại nhau, cho đến khi kháng
chiến kết thúc, anh trở về, đứa con gái tám tuổi không chịu nhận ba. Trong ba ngày ở
nhà, bằng đủ mọi cách mà con bé vẫn không chịu gọi lấy một tiếng ba. Đến lúc phải ra
đi nhận nhiệm vụ mới, bé Thu mới gọi anh bằng ba. Thật bất ngờ. Thì ra, nó không
chịu nhận ba là vì vết thẹo trên má đã khiến anh không còn giống như¬ trong bức ảnh
chụp ngày cưới. Con bé chỉ gọi ba khi bà ngoại giải thích cho nó rõ điều này. Giây
phút anh nghe được tiếng gọi mà anh chờ đợi đã bao năm ấy cũng là lúc cha con xa
nhau. Anh Sáu hứa sẽ mang về tặng con một cây lược. Những ngày chiến đấu trong
rừng, anh Sáu cặm cụi làm chiếc lược bằng ngà cho con gái. Chiếc lược đã làm xong
nhưng chưa kịp trao cho con gái thì anh hi sinh.
Những sự việc chính của câu chuyện trong đoạn trích là như vậy. Nhưng độ
căng và tính bất ngờ của nó chỉ được đẩy lên đỉnh điểm khi trong từng sự việc tác giả
đã miêu tả những diễn biến tâm lí của nhân vật một cách tinh tế, sinh động. Tình cha
con sâu nặng bộc lộ trong những tình huống éo le, ngặt nghèo của bom đạn chiến
tranh. Bản thân cốt truyện của đoạn trích Chiếc lược ngà đã có giá trị tố cáo tội ác
chiến tranh đối với cuộc sống con người. Cha con tám năm trời không gặp nhau là do

trong bao nhiêu năm nay, tiếng "ba" như vỡ tung ra từ đáy lòng nó, nó vừa kêu vừa
chạy xô tới, nhanh như một con sóc, nó chạy thót lên và dang hai tay ôm chặt lấy cổ
ba nó.". Bé Thu là đứa trẻ giàu tình cảm. Thái độ của bé Thu với ba trái ngược trong
những ngày đầu khi ông Sáu về thăm nhà và lúc ông sắp ra đi. Song, trái ngư¬ợc mà
vẫn nhất quán. Vì quá yêu ba, quá khao khát được có ba nên khi nhận định không phải
ba nó thì nó nhất định không chịu nhận, nhất định không gọi "ba" lấy một tiếng. Cho
nên, khi tiếng gọi như xé kia cất lên ta thấy nó thiêng liêng vô cùng. Tiếng gọi ấy càng
trở nên thiêng liêng, quý giá bởi đón chờ nó là cả tấm lòng cao đẹp, thư¬ơng yêu con
vô hạn của người cha.
Người đọc sẽ nhớ mãi hình ảnh một ngư¬ời cha, người cán bộ cách mạng xúc
động dang hai tay chờ đón đứa con gái bé bỏng duy nhất của mình ùa vào lòng sau
tám năm xa cách. Mong mỏi ngày trở về, nóng lòng được nhìn thấy con, được nghe
tiếng gọi "ba" thân thư¬ơng từ con, anh Sáu thực sự bị rơi vào sự hụt hẫng: "anh đứng
sững lại đó, nhìn theo con, nỗi đau đớn khiến mặt anh sầm lại trông thật đáng thương
và hai tay buông xuống như bị gãy". Mong mỏi bao nhiêu thì đau đớn bấy nhiêu. Anh
cũng không ngờ rằng chính bom đạn chiến tranh vừa là nguyên nhân gián tiếp, vừa là
nguyên nhân trực tiếp của nỗi đau đớn ấy. Tám năm xa vợ xa con, ở nhà được ba ngày
rồi lại lên đường, và ra đi mãi Ba ngày anh đ¬ược ở nhà anh chẳng đi đâu xa, để
được gần gũi, vỗ về bù đắp những ngày xa con. Lòng người cha ấy đau đớn biết
như¬ờng nào khi đứa con là máu mủ của mình gọi mình bằng "người ta": "Anh quay
lại nhìn con vừa khe khẽ lắc đầu vừa cười. Có lẽ vì khổ tâm đến nỗi không khóc được,
nên anh phải cười vậy thôi". Cử chỉ gắp từng miếng trứng cá cho con cho thấy anh
Sáu là người sống tình cảm, sẵn sàng dành cho con tất cả những gì tốt đẹp nhất. Và
chao ôi là hình ảnh hai đôi mắt của hai cha con trong thời khắc chia xa: "Anh nhìn với
đôi mắt trìu mến lẫn buồn rầu. Tôi thấy đôi mắt mênh mông của con bé bỗng xôn
xao". Ngư¬ời cha ấy sẽ ra đi khi chưa được gọi bằng "ba" lấy một lần. Đến tận giây
phút cuối cùng, khi không còn thời gian để chăm sóc vỗ về nữa, anh mới thực sự được
làm cha. Đó là sự thiệt thòi, là sự hi sinh không thể xem là nhỏ của ng¬ười chiến sĩ
cách mạng. Dầu sau này anh Sáu có hi sinh cả tính mạng của mình.
Câu chuyện được kể từ ngôi thứ nhất, người kể chuyện xưng "tôi" có mặt và