ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA TU HÀI
I
KĨ THUẬT NUÔI TU HÀI
www.mcdvietnam.org
SỔ TAY HƯỚNG DẪN
MCD
Trung tâm Bảo tồn Sinh vật biển
& Phát triển Cộng Đồng (MCD)
II
SỔ TAY HƯỚNG DẪN KĨ THUẬT NUÔI TU HÀI
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU
GIẢI THÍCH THUẬT NGỮ
THAM GIA XÂY DỰNG
A- HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SỔ TAY
B- HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN
1. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC TU HÀI

2. KĨ THUẬT NUÔI TU HÀI THƯƠNG PHẨM
1.1 Phân bố
1.2 Hình dạng và cấu tạo cơ thể
1.3 Dinh dưỡng
1.4 Sinh trưởng
1.5 Sinh sản
1.6 Sự phát triển vòng đời:
1.7 Tập tính sống
2.1 Lựa chọn địa điểm nuôi
2.2 Mùa vụ nuôi và thời gian nuôi
2.3 Chuẩn bị nguyên vật liệu
2.3.1 Dụng cụ nuôi
2.3.2 Cát nuôi tu hài

12
12
13
13
15
15
SỔ TAY HƯỚNG DẪN KĨ THUẬT NUÔI TU HÀI
1
LỜI NÓI ĐẦU
Vạn Hưng là một xã ven biển thuộc huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh
Hòa, với các ngành nghề truyền thống là khai thác và nuôi trồng
thủy sản. Mặt khác, Vạn Hưng nằm trong khu vực vịnh Vân
Phong, với nhiều ốc đảo, rạn san hô là điều kiện thuận lợi cho
việc phát triển các hoạt động thủy sản. Tuy nhiên trong những
năm gần đây, do việc khai thác thủy sản quá mức và nuôi trồng
thủy sản thiếu quy hoạch dẫn đến hậu quả là nguồn lợi ngày
càng cạn kiệt, ô nhiễm môi trường và dịch bệnh ngày càng lan
rộng. Do đó, Trung tâm Bảo tồn Sinh vật biển và Phát triển Cộng
đồng (MCD) đã phối hợp với các bên liên quan tiến hành các
hoạt động nhằm bảo vệ môi trường và cải thiện đời sống người
dân ven biển thông qua hỗ trợ phát triển sinh kế bổ trợ và cải
thiện sinh kế truyền thống theo hướng bền vững hơn.
Từ năm 2008, MCD đã hỗ trợ xây dựng mô hình trình diễn nuôi
trồng thủy sản cho Tổ hợp tác nuôi trồng thủy sản bền vững, với
đối tượng lựa chọn là tu hài – loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ, ăn
lọc, thân thiện với môi trường, có giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên,
kĩ thuật nuôi tu hài còn mới mẻ với đại đa số người dân làm
thủy sản ở các tỉnh miền Trung. Vì vậy, cuốn Sổ tay hướng dẫn
kỹ thuật nuôi tu hài được biên soạn dựa trên cơ sở đúc rút kinh
nghiệm từ mô hình nuôi tu hài tại xã Vạn Hưng, huyện Vạn Ninh,

4
SỔ TAY HƯỚNG DẪN KĨ THUẬT NUÔI TU HÀI
A- HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SỔ TAY
- Đối tượng sử dụng: các hộ dân có mong muốn, nguyện vọng thực
hiện mô hình nuôi tu hài hoặc đang nuôi tu hài. Các đơn vị, tổ chức,
cá nhân có nhu cầu học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm từ mô hình nuôi
tại Vạn Hưng – Vạn Ninh.
- Mục đích sử dụng: Cung cấp thông tin cơ bản về mô hình nuôi, kĩ
thuật nuôi tu hài tại Vịnh Vân Phong; đáp ứng nhu cầu của người
dân về việc mở rộng các đối tượng nuôi trồng thủy sản.
SỔ TAY HƯỚNG DẪN KĨ THUẬT NUÔI TU HÀI
5
ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA TU HÀI
B- HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN
1. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC TU HÀI
1.1 Phân bố
Tu hài (Lutraria philippinarum Reeve, 1858) phân bố ở vùng
biển ấm. Ở Việt Nam, tu hài phân bố tập trung chủ yếu ở miền Bắc
(Quảng Ninh, Hải Phòng) và rải rác ven các tỉnh miền Trung từ
Thanh Hoá vào đến Ninh Thuận, Bình Thuận.
Tu hài là loài động vật thân mềm (ĐVTM) hai mảnh vỏ, rộng muối,
chúng có thể sống bình thường ở nhiệt độ 18
0
-33
0
C, độ mặn từ 20-
34‰, tuy nhiên khoảng nhiệt độ và độ mặn thích hợp cho tu hài là
18
0
-30

- Giai đoạn trưởng thành: thức ăn chủ yếu là mùn bã hữu cơ, các
chất lơ lửng và tất cả các loài động vật, thực vật phù du.
1.2 Hình dạng và cấu tạo cơ thể
1.3 Dinh dưỡng
Hình dạng tu hài
ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA TU HÀI
SỔ TAY HƯỚNG DẪN KĨ THUẬT NUÔI TU HÀI
ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA TU HÀI
7
ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA TU HÀI
1.4 Sinh trưởng
Tu hài sống dưới cát và đưa vòi siphon lên khỏi nền đáy để
lọc thức ăn có ở trong nước. Tu hài tăng trưởng nhanh trong điều
kiện môi trường phù hợp. Thời gian nuôi từ 12-15 tháng, từ cỡ giống
2-3cm có thể đạt đến cỡ thu hoạch từ 50-80 gram.
Sinh trưởng của ĐVTM hai vỏ là sự tăng lên của cả phần vỏ và phần
mềm. Tăng trưởng của tu hài khác nhau theo giai đoạn sống, thời kỳ
đầu tu hài tăng nhanh về chiều dài, về sau tăng nhanh khối lượng.
Tu hài là loài phân tính, đẻ trứng và thụ tinh ngoài. Tu hài một
năm tuổi có thể thành thục.
Phương thức sinh sản:
Trứng và tinh trùng được phóng ra ngoài môi trường nước, chúng
gặp nhau tạo thành hợp tử, trải qua quá trình phân cắt phôi, từ trứng
thụ tinh phát triển thành ấu trùng.
Mùa vụ sinh sản:
Trong tự nhiên tu hài thành thục hầu hết các tháng trong năm, nhưng
tỷ lệ thành thục cao nhất tập trung từ tháng 12 năm trước đến tháng
4 năm sau. Tu hài có thể tham gia sinh sản sau 10 tháng tuổi khi kích
thước đạt từ 50mm trở lên. So với một số ĐVTM hai mảnh vỏ khác,
tu hài có sức sinh sản khá lớn, cá thể có trọng lượng từ 80 - 100g

cát xốp pha mảnh vụn vỏ nhuyễn thể và xác san hô; chọn bãi có tu
hài tự nhiên sinh sống là tốt nhất.
Đối với phương pháp nuôi tu hài cố định nên chọn địa điểm nuôi ít
bị chịu ảnh hưởng của nguồn nước ngọt, độ mặn cần duy trì >25‰.
Rạn Tướng được Tổ hợp tác nuôi trồng thủy sản bền vững Vạn Hưng
lựa chọn để tiến hành nuôi tu hài.
Rạn Tướng nằm trong vịnh Vân Phong nên có hệ động thực vật phong phú.
Độ sâu: 2,5-3,5m, nhiệt độ: 27-30
o
C, độ mặn: 30-33‰
Nền đáy: cát xốp, pha mảnh nhuyễn thể
Sơ đồ tóm tắt quy trình thực hiện
Lựa chọn
địa điểm nuôi
Chuẩn bị vật
liệu - dụng cụ
nuôi
Kĩ thuật vận
chuyển giống
và thả giống
Chămsóc,
thu hoạch
Khu vực Rạn Tướng
như ốc hương, bào ngư, bò trên nền đáy nhờ chân. Đối với tu hài
khi gặp điều kiện bất lợi chúng ngoi mình lên nền đáy, vươn dài vòi
siphon để hút đầy nước sau đó đột ngột co vòi lại phụt mạnh nước ra
để tạo phản lực đẩy cơ thể về phía trước. Mỗi lần như vậy tu hài có
thể di chuyển được từ 1 - 3cm. Khi có tác động bên ngoài đột ngột
chúng có thể bắn mình xa đến hơn nửa mét.
10

(đặc biệt là Khánh Hòa) chỉ cần 12 tháng.
Rổ nhựa
Rổ lốp xe
SỔ TAY HƯỚNG DẪN KĨ THUẬT NUÔI TU HÀI
11
KĨ THUẬT NUÔI TU HÀI THƯƠNG PHẨM
KĨ THUẬT NUÔI TU HÀI THƯƠNG PHẨM
2.4 Vận chuyển giống:
2.3.2. Cát nuôi tu hài
2.3.3 Con giống
Cát được lấy tại vùng nuôi, cần loại bỏ những vật tạp,
chất bẩn và phơi cát trong 2-3 ngày.
Trong giai đoạn ương 3 tháng đầu: sử dụng cát mịn,
sạch, có pha ít mảnh nhuyễn thể.
Trong giai đoạn nuôi thương phẩm: dùng cát xốp, trộn
lẫn xác san hô và mảnh nhuyễn thể.
Túi nilon cỡ 25x60 cm chứa 1,5-2 lít nước, mật độ từ 2-3
vạn con/túi (cỡ giống 2-3mm). Có thể bổ sung thêm tảo
vào túi. Đóng túi đã bơm oxy xếp vào thùng xốp (tránh
các tác động mạnh ảnh hưởng đến con giống).
Giống tu hài cần đảm bảo các tiêu chí: giống khỏe mạnh,
không bị tổn thương phần mềm và phần vỏ. Giống có
kích cỡ đều nhau, vỏ màu trắng ngà và qua vỏ nhìn rõ
đường thức ăn có viền đen bên trong, khi thả vào nước
sau 3-5 phút thì vòi siphon thò ra khỏi vỏ. Giống cấp 2
(kích cỡ 1-1,5cm) là loại giống phù hợp nhất để nuôi
thương phẩm. Giống tốt thì đầu vòi siphon có màu hồng
nhạt.
Cát nuôi tu hài thương phẩmCát ương tu hài
12

2.5.2 Nuôi tu hài thương phẩm
Cho lượng cát đã chuẩn bị vào khoảng ¾ rổ (30-35cm). Loại bỏ
các vật chất có kích thước lớn như đá, sỏi. San phẳng bề mặt cát
trong rổ.
Cấy con giống: Dùng que gỗ hoặc tre vót nhọn dùi lỗ và thả tu hài
vào (khi thả giống chú ý để vòi siphon hướng lên trên, làm nhẹ
nhàng tránh trầy sướt vỏ).
Mật độ nuôi: 30 con/rổ
Chú ý: sau khi cấy giống, tiến hành đậy nắp lưới và đặt rổ trên nền
đáy có độ sâu 1,5 - 3m (đảm bảo cách mặt nước khi thủy triều thấp
nhất là 0,7–1m) các rổ này được đặt sát nhau theo hàng, mỗi hàng
cách nhau 1 m và mỗi rổ cách nhau 15 - 20cm.
Kiểm tra 2 lần/tháng vào ngày thủy triều thấp nhất và
dùng bàn chải đánh rửa sạch mặt ngoài rổ, mở nắp
lưới giũ sạch bùn, hàu bám trên lưới, diệt cua trong
rổ. Kiểm tra cát trong rổ nếu đen, bùn nhiều thì thay
cát. Sau 3 tháng, khi tu hài đạt kích thước 2 – 3cm
thì thay nắp lưới trên miệng rổ (2a=3cm).
Không nên mang rổ lên khỏi mặt nước và lấy tu hài
ra khỏi rổ để kiểm tra quá nhiều lần vì dễ gây dập vỏ,
làm hỏng rổ.Việc kiểm tra ở dưới nước được thực
hiện bằng cách quan sát vòi tu hài: đếm số lượng vòi
Cấy tu hài
14
SỔ TAY HƯỚNG DẪN KĨ THUẬT NUÔI TU HÀI
KĨ THUẬT NUÔI TU HÀI THƯƠNG PHẨM
Do đặc trưng của từng vùng nước mà cách bố trí rổ nuôi cho
phù hợp: nuôi treo hoặc nuôi thả đáy. Sắp xếp rổ thành hàng
vuông góc với hướng thủy triều; nếu trong quá trình nuôi thả
giống ở nhiều kích cỡ khác nhau thì nên để theo từng khu vực

tác nhẹ nhàng. Tu hài thu lên phải giữ trong giai dưới nước trước
khi vận chuyển đến nơi tiêu thụ.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Báo cáo các cuộc họp cộng đồng về phát triển nuôi tu hài hiệu
quả và thân thiện với môi trường tại địa phương, 2008, 2009. MCD
tổng hợp
2. Thái Ngọc Chiến, 2006. Dự án xây dựng mô hình nuôi bền vững
cộng đồng tại vịnh Vân Phong, Vạn Hưng, Vạn Ninh, Khánh Hoà
3. Kỹ thuật nuôi Tu hài, 2005. Trung tâm khuyến ngư quốc gia, Bộ
thủy sản (cũ). 2005, NXB Nông Nghiệp
4. Trần Trung Thành, 2008. Kỹ thuật nuôi Tu hài. Viện nghiên cứu
nuôi trồng thuỷ sản 3.
5. Nguyễn Viết Vĩnh, 2006. Mô hình sinh kế bền vững hỗ trợ khu bảo
tồn biển do địa phương quản lý tại Rạn Trào, huyện Vạn Ninh, tỉnh
Khánh Hoà.
SỔ TAY HƯỚNG DẪN KĨ THUẬT NUÔI TU HÀI
ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA TU HÀI
“Tài liệu này được xuất bản với sự hỗ trợ tài chính của Liên minh Châu Âu (EU) và Oxfam Novib.
Phần nội dung của tài liệu này do MCD phụ trách. Trong mọi trường hợp, tài liệu này không
phản ánh quan điểm của EU hay Oxfam Novib.”
www.mcdvietnam.org