TCNCYH 28 (2) - 2004

1
Mối liên quan giữa tính đa hình thái của FcR và bệnh
lupus ban đỏ hệ thống

Phạm Đăng Khoa, Vũ Triệu An
Bộ môn Miễn dịch - Sinh lý bệnh,
Trờng Đại học Y Hà Nội

Tính đa hình thái của FcRIIA, FcRIIIA và FcRIIIB ở bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống (SLE:
systemic lupus erythematosus) đợc khảo sát bằng phơng pháp PCR (polymerase chain reaction)
với ADN và primer đặc hiệu alen.
Trong tần xuất các genotype của FcRIIA, thể đồng hợp FcRIIA-H131 xuất hiện 10 (10,1%) trong
số 99 bệnh nhân SLE và 32 (34,4%) trong số 93 ngời chứng (p<0,01). Tần xuất alen FcRIIA-H131
ở bệnh nhân cũng thấp hơn một cách có ý nghĩa so với chứng (p<0,01).
Trong tần xuất các genotype của FcRIIIB, thể đồng hợp FcRIIIB-NA2/2 xuất hiện 18 (26,9%)
trong số 67 bệnh nhân SLE và 7 (10,6%) trong số 66 ngời chứng (p<0,05). Tần xuất alen FcRIIIB-
NA2 ở bệnh nhân cũng cao hơn một cách có ý nghĩa so với chứng (p<0,01).
Không thấy mối liên quan giữa tần xuất các genotype của FcRIIIA và SLE.
Sự phân bố bất thờng trong tính đa hình thái của FcRIIA và FcRIIIB gợi ý rằng FcRIIA và
FcRIIIB, chứ không phải FcRIIIA, có thể liên quan tới sự xuất hiện SLE.

i. Đặt vấn đề
Sai sót trong việc thải loại phức hợp miễn
dịch đợc xem là yếu tố quan trọng nhất trong
cơ chế bệnh sinh của bệnh lupus ban đỏ hệ
thống (SLE: systemic lupus erythematosus).
FcR (receptor dành cho phần Fc của IgG) là
công cụ để thải loại phức hợp miễn dịch bởi các
tế bào làm nhiệm vụ thực bào [1]. Ba loại FcR

ADN đợc chiết tách từ bạch cầu máu
ngoại vi theo phơng pháp salting out có cải
tiến [5]. Khoảng 100 ng ADN đợc dùng cho
mối phản ứng PCR, tổng thể tích phản ứng
PCR là 15 àl.
Xác định genotype
Genotype của FcRIIA đợc xác định theo
phơng pháp PCR-SSP (PCR-sequence
specific primer), kỹ thuật theo Yap và CS [6].
Genotype của Fc

RIIIA đợc xác định theo
phơng pháp PCR-SSP, kỹ thuật theo Wu và CS [7].
TCNCYH 28 (2) - 2004

2
Genotype của FcRIIIB đợc xác định theo
phơng pháp PCR-SSP, kỹ thuật theo
Hessner và CS [8].
Xử lý số liệu.
Tần xuất genotype và tần xuất alen của
FcRIIA (R131 và H131), FcRIIIA (V158 và
F158) và FcRIIIB (NA1 và NA2) đợc xác định
ở nhóm bệnh và nhóm chứng. Sự phân bố các
tần xuất này đợc so sánh ở 2 nhóm bằng thử
nghiệm
2
để xác định mối liên quan.
iii. Kết quả
Xác định genotype của Fc

=7,4 và p<0,01.
Bảng 1. Tần xuất genotype và alen của
gien mã hoá cho Fc

RIIA
Tần xuất Nhóm bệnh
(n = 99)
Nhóm chứng
(n = 93)
Genotype
R/R131
R/H131
H/H131

15 (15,1%)
74 (74,7%)
10 (10,1%)
a

11 (11,8%)
50 (53,8%)
32 (34,4%)
Alen
R131
H131

104 (52,5%)
94 (47,8%)
b


gien mã hoá cho Fc

RIIIA
Tần xuất Nhóm bệnh
(n = 67)
Nhóm chứng
(n = 62)
Genotype
V/V158
V/F158
F/F158

11 (16,4%)
28 (41,8%)
28 (41,8%)
a

10 (16,1%)
29 (46,8%)
23 (37,1%)
Alen
V158
F158

50 (37,3%)
84 (62,7%)
b

49 (39,5%)
75 (60,5%)

3
nhóm chứng là 7 (10,6%), sự khác biệt này có
ý nghĩa với
2
= 5,77 và p<0,05.
Tần xuất alen NA1 là 65 (48,5%) ở nhóm
bệnh và 86 (65,2%) ở nhóm chứng. Tần xuất
alen NA2 là 69 (51,5%) ở nhóm bệnh và 46
(34,8%) ở nhóm chứng. Nh vậy, ở nhóm bệnh,
tần xuất alen NA2 cao hơn ở nhóm chứng một
cách có ý nghĩa với
2
=7,5 và p<0,01.
Bảng 3. Tần xuất genotype và alen của
gien mã hoá cho Fc

RIIIB
Tần xuất Nhóm bệnh
(n = 67)
Nhóm chứng
(n = 66)
Genotype
NA 1/1
NA 1/2
NA 2/2

16 (23,9%)
33 (49,2%)
18 (26,9%)
a

thấy không có sự khác biệt có ý nghĩa trong
sự phân bố genotype của FcRIIA giữa nhóm
bệnh và nhóm chứng ở ngời Âu Mỹ
(Caucasian), ngời Phi ở vùng Caribe, ngời
Trung Quốc và ngời Malai. FcRIIA đợc
biểu lộ trên màng tế bào của tế bào đơn
nhân, đại thực bào, bạch cầu hạt trung tính và
tiểu cầu. FcRIIA có 2 alen biểu lộ đồng trội,
R131 và H131, khác nhau chỉ ở vị trí amino
acid 131 (Arginine hoặc Histamine). Do đó,
các cá thể có thể đợc xếp thành 3 loại
FcRIIA H/H131, R/H131 và R/R131. Hình
thái alotype H131 tác dụng có hiệu quả với
các phức hợp miễn dịch hơn rất nhiều hình
thái R131. Vì vậy, việc loại trừ phức hợp miễn
dịch tốt nhất ở các cá thể H/H131, các cá thể
R/H131 có khả năng trung bình và khả năng
này kém nhất ở các cá thể R/R131.
FcRIIIA đợc biểu lộ trên bề mặt tế bào
NK và đại thực bào, có khả năng gắn với cả 2
dới lớp IgG1 và IgG3, giúp cho khả năng gây
độc tế bào và thực bào. Tính đa hình thái
thờng gặp nhất là đột biến điểm dẫn đến sự
thay thế phenylalnin (F) cho valin (V) ở vị trí
amino acid 158. Tính đa hình thái này gây ra
sự biến đổi về chức năng, cá thể đồng hợp
V/V có khả năng gắn IgG1 và IgG3 tốt hơn cá
thể đồng hợp F/F. Sự phân bố tần xuất
genotype của FcRIIIA trong nghiên cứu của
chúng tôi không có sự khác biệt có ý nghĩa

genotype. Thứ hai, ở những ngời bình thờng
đã có sự phân bố khác nhau về tần xuất
genotype của các gien khảo sát giữa các
nhóm dân tộc. Cuối cùng, sự khác nhau này
có thể phản ánh tính phức tạp của sự nhạy
TCNCYH 28 (2) - 2004

4
cảm với SLE trong các quần thể có nguồn gốc
khác nhau.
v. Kết luận
Về mối liên quan giữa tính đa hình thái của
gien mã hoá cho Fc và bệnh lupus ban đỏ hệ
thống, nghiên cứu của chúng tôi cho thấy:
1. Genotype của FcRIIA và FcRIIIB có
thể là yếu tố nguy cơ cho sự xuất hiện SLE.
2. Genotype của FcRIIIA không có liên
quan tới sự xuất hiện SLE.
Tài liệu tham khảo
1. Salmon JE, Kimberly RP, Gibofsky A et
al. Defective mononuclear phagocyte function in
systemic lupus erythematosus: dissociation of Fc
receptor-ligand binding and internalization. J
Immunol 1984; 133: 2525-2531.
2. Van de Winkel JGJ, Capel PJA.
Human IgG Fc receptor heterogeneity:
molecular aspects and clinical implications.
Immunol Today 1993; 14: 215-221.
3. Golzalez-Escribano MF, Aguilar F,
Sanchez-Roman J et al. FcRIIA, FcRIIIA and

The polymorphisms of FcRIIA, FcRIIIA and FcRIIIB in patients with systemic lupus
erythematosus (SLE) were examined by using the polymerase chain reaction (PCR) method with
genomic DNA and allele-specific primers.
In the frequency of FcRIIA genotypes, the homozygosity of FcRIIA-H131 was 10 (10,1%) of 99
SLE patients and 32 (34,4%) of 93 healthy controls (p<0,01). The allele frequency of FcRIIA-H131 in
SLE patients was also significantly lower than that in the controls (p<0,01).
In the frequency of FcRIIIB genotypes, the homozygosity of FcRIIIB-NA2/2 was 18 (26,9%) of 67
SLE patients and 7 (10,6%) of 66 healthy controls (p<0,05). The allele frequency of FcRIIIB-NA2 in
SLE patients was also significantly higher than that in the controls (p<0,01).
No significant association was found between the frequency of FcRIIIA genotypes and SLE
patients.
The unusual distribution of FcRIIA and FcRIIIB polymorphism suggested that FcRIIA and
FcRIIIB, but not FcRIIIA, might be involved in the development of SLE.