Nghiên cứu ảnh hởng của điện châm huyệt Nội quan
lên một số chỉ số tuần hoàn
Bùi Mỹ Hạnh, Phạm Thị Minh Đức
Bộ môn Sinh lý học, Đại học Y Hà Nội

40 nam sinh viên khoẻ mạnh, tuổi từ 19-24 đợc chọn ngẫu nhiên để nghiên cứu ảnh hởng
của điện châm huyệt Nội quan (PC6) lên các chỉ số tuần hoàn tại 3 thời điểm: trớc châm, sau
châm 30 phút và sau một đợt châm 8 ngày (mỗi ngày châm 30 phút). Chọn 20 trong số 40 đối
tợng trên làm nhóm chứng để châm ngoài huyệt. Các chỉ số tuần hoàn bao gồm: nhịp tim, huyết
áp tâm thu, huyết áp tâm trơng, điện tim (thời gian và biên độ các sóng P, QRS, T, thời gian các
khoảng PR, QT và TP). Kết quả cho thấy: Điện châm huyệt Nội quan làm giảm nhịp tim, huyết áp
tâm thu một cách rõ rệt sau 30 phút và sau một liệu trình châm 8 ngày. Trên điện tim, thời gian QT,
TP kéo dài sau 8 ngày châm (p<0,05 - 0,001). Những thay đổi này không đợc thấy khi điện châm
ngoài huyệt (p>0,05).

I. Đặt vấn đề
Châm cứu là một phơng pháp chữa bệnh
không dùng thuốc đã có lịch sử tồn tại và phát
triển hàng nghìn năm ở một số nớc châu á.
Tổ chức Y tế Thế giới công nhận đây là một
giải pháp điều trị bệnh có hiệu quả, rẻ tiền và
dễ áp dụng. Việc làm sáng tỏ cơ chế tác dụng
của châm cứu đã và đang đợc nhiều nhà
khoa học trong và ngoài nớc quan tâm. Để
góp phần làm sáng tỏ cơ chế tác dụng của
châm cứu, những mô hình nghiên cứu ở nớc
ta hiện nay thờng là nghiên cứu tác dụng của
điện châm đơn lẻ từng huyệt lên các thông số
chức năng của cơ thể nh tuần hoàn, miễn
dịch, tuần hoàn, nội tiết, thần kinh [3], [4],[5].
Kết quả cho thấy điện châm một số huyệt có

1. Đối tợng nghiên cứu: 40 nam sinh
viên Y bình thờng tuổi từ 19-24.
2. Các chỉ số nghiên cứu
- Huyết áp tâm thu - HATT (mmHg)
- Huyết áp tâm trơng - HATTg (mmHg)
- Nhịp tim (chu kỳ/phút - c/min)
- Một số chỉ số trên điện tim: thời gian (ms),
biên độ (mV) của các sóng P, QRS, T và thời
gian các khoảng PR, QT, TP (ms).

Công trình đợc thực hiện tại Labo Thăm dò chức năng Bộ môn Sinh lý học
35
Trờng Đại học Y Hà Nội
3. Phơng pháp nghiên cứu
3.1. Xác định vị trí huyệt Nội quan: Huyệt
PC6 đợc xác định theo cách lấy thốn của Y
học cổ truyền sau đó dùng máy dò huyệt
Neurometer RB - 68 để xác định lại vị trí
huyệt.
3.2. Kỹ thuật châm: Châm kim vuông góc
với mặt da vào giữa huyệt sâu khoảng 0,5-1,5
cm (dựa vào cảm giác đắc khí của đối tợng).
Điện châm với tần số 2 - 3 Hz, cờng độ 2 - 3
mA trong thời gian 30 phút. Nhóm chứng đợc
điện châm ngoài huyệt với kỹ thuật giống điện
châm tại huyệt nhng cách huyệt 1 cm và
không trùng với huyệt khác.
4. Phơng tiện
- Máy dò huyệt Neurometer RB68 - Nhật
Bản để xác định vị trí huyệt là một vùng da có

châm ngoài huyệt lại không có sự thay đổi các
chỉ số về nhịp tim và huyết áp động mạch so với
tr
ớc khi điện châm (p > 0,05).
Bảng 1. Nhịp tim và huyết áp động mạch khi điện châm huyệt PC6
Thời điểm
Chỉ số (X SD)
Trớc châm
(1)
Sau châm 30'
(2)
Sau 8 lần châm
(3)
Trong huyệt
64,50 11,07 60,25 8,31
p
1-2
< 0,001
61,10 7,55
p
1-3
< 0,01
Nhịp tim
(c/min)
Ngoài huyệt
62,95 9,08 61,05 8,71
p
1-2
>0,05


72,85 9,01 74,4 9,37
p
1-2
> 0,05

36
3.2. Điện tim dới tác động của điện châm huyệt PC6 (Bảng 2,3)
Bảng 2. Điện tâm đồ khi điện châm trong huyệt Nội quan
Thời điểm
Chỉ số (X SD)
Trớc châm
(1)
Sau châm 30'
(2)
Sau châm 8 lần
(3)
Biên độ (mV)
0,16 0,04 0,17 0,04
p
1-2
> 0,05
0,17 0,03
p
1-3
> 0,05
P
Thời gian

91,25 6,71 91,30 6,16
p
1-2
> 0,05
90,8 5,92
p
1-3
> 0,05
QT (ms)
387,85 25,98 390,60 23,67
p
1-2
< 0,05
389,08 22,66
p
1-3
> 0,05
TP (ms)
415,48 134,90 470,67 113,14
p
1-2
< 0,001
456,67 108,30
p
1-3
< 0,001
Biên độ (mV)
0,44 0,09 0,44 0,09
p
1-2

P
Thời gian (ms)
75,0 8,27 75,5 7,59
> 0,05
PR (ms)
153,2 19,19 150,45 19,15
> 0,05
Biên độ (mV)
1,10 0,38 1,11 0,37
> 0,05

QRS
Thời gian (ms)
93,0 8,42 92,65 8,42
> 0,05
QT (ms)
388,95 26,78 388,55 21,97
> 0,05
TP (ms)
432,17 133,45 464,39 135,67
> 0,05
Biên độ (mV)
0,41 0,08 0,41 0,08
> 0,05
T
Thời gian (ms)
295,95 29,51 295,90 24,0
> 0,05

Kết quả ở bảng 2,3 cho thấy ngay sau điện

mà nhịp tim nằm trong giới hạn thấp (50 c/min)
đã có xu hớng tăng sau điện châm huyệt
PC6. Vì số đối tợng này không nhiều nên khi
tính tổng thể nhịp tim vẫn theo xu hớng giảm.
Nishiko [10] cho rằng việc châm cứu có thể làm
giảm nhịp tim là do kích thích dây X và ức chế
hoạt động của hệ giao cảm. Xi và cs [11] khi
điều trị cho những bệnh nhân có hội chứng suy
giảm hoạt động nút xoang thấy rằng điện châm
PC6 cho những bệnh nhân này có thể làm tăng
tốc độ dẫn truyền từ nút xoang đến nút nhĩ thất,
tăng sức co bóp của cơ tim. Nh vậy, điện
châm có thể đợc xem nh một tác nhân có vai
trò điều chỉnh nhịp tim hơn là làm tăng hay
giảm một cách cố định. Để hiểu kỹ hơn về vấn
đề này chúng tôi cần tiếp tục nghiên cứu.
2. Huyết áp động mạch
Kết quả thu đợc về huyết áp động mạch
(bảng 1) cho thấy sau khi điện châm huyệt
PC6 1 lần và sau 8 ngày châm liên tục, HATT
giảm xuống rõ rệt trong khi đó HATTg không
thay đổi. Kết quả này có khác khi so với số liệu
của một số các tác giả ở chỗ điện châm huyệt
PC6 chỉ gây giảm HATT trong khi đa số các
huyệt khác đều làm giảm cả 2 loại huyết áp [3],
[4], [5]. Theo các tác giả trên, điện châm gây
giảm cả hai loại huyết áp có thể liên quan đến
cơ chế thần kinh và thể dịch điều hoà hoạt
động chức năng của cả tim và mạch máu. Nh
chúng ta đã biết, HATT thể hiện lực co cơ tim

của cơ tim dẫn tới sự thay đổi một số chỉ số trên
điện tim. Để tìm hiểu vai trò của cơ chế thần kinh
đối với việc thay đổi chức năng tim mạch, chúng
tôi đã tiến hành định lợng các catecholamin và
acetylcholin trong huyết thanh của chính những
đối tợng này [2]. Kết quả cho thấy có sự tăng
nồng độ cả hai chất truyền đạt thần kinh sau điện
châm huyệt PC6. Kết quả này phần nào nói lên
vai trò của châm cứu với hệ thống thần kinh mà
thông qua hệ thống này đã điều hoà nhiều chức
năng trong cơ thể trong đó có chức năng tim
mạch. Một số tác giả [3], [5], [8] cũng thấy điện
châm hay chiếu laser vào huyệt thờng hoạt hoá
cả hệ giao cảm và phó giao cảm. Tuy nhiên,

38
trong một cơ thể toàn vẹn việc u tiên hoạt hoá
hệ cơ quan nào còn tuỳ thuộc vào receptor tại nơi
đó. Có lẽ vì lý do này mà điện châm hay chiếu
laser vào huyệt thờng gây tác dụng u tiên hoạt
hoá receptor hệ phó giao cảm nhiều hơn. Để tìm
hiểu sâu hơn về vấn đề này, chúng tôi thấy cần
tiếp tục nghiên cứu thêm.
Một câu hỏi đợc đặt ra là điện châm huyệt
PC6 có thực sự làm giảm nhịp tim, HATT, kéo
dài thời gian QT, TP hay không? Liệu sự thay
đổi này có phải là do đối tợng đợc nghỉ ngơi
trong suốt quá trình châm cứu hay không? Để
loại trừ những khả năng này, chúng tôi đã chọn
chính những đối tợng có những biến đổi rõ rệt

điện châm huyệt Hợp cốc lên một số chỉ số
tuần hoàn, Tạp chí Y học Việt Nam, 247(5),
tr.5-10.
4. Nguyễn Thị Ngọc Thu (2002), Nghiên
cứu đặc điểm của huyệt Thần môn và ảnh
hởng của điện châm huyệt này lên điện não
đồ và một số chỉ số tuần hoàn. Luận văn thạc
sỹ Y học, Đại học Y Hà Nội.
5. Lê Đình Tùng (2002), Nghiên cứu chiếu
laser He-Ne huyệt Hợp cốc lên một số chỉ số
sinh học, Luận văn thạc sỹ Y học, Đại học Y
Hà Nội.
6. Cao Q., Liu J., Chen S., Han Z. (1998),
Effect of electroacupuncture at Neiguan on
myocardial microcirculation in rabbits with
acute myocardial ischemia, J Tradit Chin
Med., 18(2), 134-139.
7. Chiu Y.J., Chi A., Reid I.A. (1997),
Cardiovascular and endocrine effect of
acupuncture in hypertensive patiens, Clin-Exp-
Hypertens, 19(7), 1047-1063.
8. Haker E., Egekvist H., Bjerring P (2000),
Effect of sensory stimulation (acupuncture) on
sympathetic and parasympathetic activities in
healthy subjects, J Auton Neuv Syst, 79(1), 52-
59.
9. Li L, Chen H., Xi Y. et al (1994),
Comparative observation on effect of EA of
Neiguan at chen time versus xu time on left
ventricular function in patients with coronary