BẢO TÀNG NGHỆ THUẬT MỸ THUẬT CÓ QUAN TRỌNG KHÔNG?
Nói chung, các bảo tàng thường được chia thành bốn loại: bảo tàng quốc gia (lưu
giữ những bộ sưu tập quan trọng của đất nước), bảo tàng ngành nghề, bảo tàng địa
phương và các bảo tàng độc lập (tư nhân, tổ chức). Giống như ngân hàng ký ức,
vấn đề quan trọng nhất đối với một bảo tàng có lẽ là phải trở thành những nguồn tư
liệu lịch sử sống động, có một không hai, đem tới cho công chúng một cái nhìn sâu
sắc về quá khứ, hiện tại và tương lai. Hiện vật cần được trưng bày, ngoài mục đích
phục vụ nghiên cứu, còn vì sự cần thiết cho cá nhân, cộng đồng, xã hội, và hơn thế,
còn bởi vì chúng ẩn chứa và nuôi dưỡng cái đẹp.
Bảo tàng nghệ thuật là môi trường học tập nghệ thuật và thẩm mỹ lý tưởng, dù
chính thức hay không chính thức, dù là sự tham gia thực hành tích cực hay chỉ là
việc quan sát thụ động (Hein, G. E, 1998). Tại Bảo tàng Anh, mỗi phòng ban đều
được thiết lập và hoạt động như những cơ sở nghiên cứu khoa học, như ban Cận
Đông cổ đại, ban Mỹ thuật cổ Ai Cập, ban Mỹ thuật cổ Nhật Bản, ban Nghệ thuật
Châu Âu thời kỳ Tiền sử, Cổ đại, Trung cổ và Hiện đại. Ban Giáo dục (Bảo tàng
Anh) thậm chí còn lập ra những "Ngày học tập" để mọi người có cơ hội khảo cứu
chuyên sâu hơn những nền tảng văn hoá, nhân dịp một cuộc triển lãm hoặc trong
phạm vi của một bộ sưu tập, và thường có mời các chuyên gia giảng bài hay tổ
chức hội thảo ngay tại phòng triển lãm (gallery talks). Đa số các bảo tàng đều có
các dịch vụ giáo dục cho công chúng. Rất nhiều nhà giáo dục đang tìm tới các bảo
tàng với các mục tiêu giáo dục cụ thể. Nhiều bảo tàng có chương trình hàng năm
với các hoạt động được lên kế hoạch dài hạn nhằm hỗ trợ giáo viên, bồi bổ kiến
thức và kích thích sự quan tâm của các em học sinh đối với nghệ thuật và lịch sử.

được chính phủ tài trợ hoàn toàn song lại là những địa điểm thu hút khách (ví dụ
bảo tàng tượng sáp Madame Tussaud), tuy chúng hướng tới mục tiêu giải trí nhiều
hơn là giáo dục.
Vì vậy, không hề ngạc nhiên khi nhiều bảo tàng bị cáo buộc là "tầm thường hóa
quá khứ, đùa rỡn với lịch sử, tập trung vào các đối tượng không xứng đáng". Lưu ý
đến di sản văn hóa, các nhà phê bình cảnh báo rằng thật thiếu chín chắn khi bảo
tàng có xu hướng thỏa mãn những thị hiếu tầm thường, và nhiều hoạt động liên kết
nặng về dịch vụ du hý được coi như là sự hạ thấp phẩm giá. Trong một số đặc biệt
của tạp chí Pháp Beaux Arts tháng 3/2010, nhà phê bình nghệ thuật Emmanuelle
Lequeux cảnh báo về sự nổi lên của một nền “văn hóa hàng hóa” (“merchandised
culture”). Bà cho rằng sẽ dẫn đến “sự suy tàn của các bảo tàng quốc gia nếu như
các chính phủ giảm bớt nguồn tài trợ cho các nhà bảo tàng mà lại trông đợi vào
việc những cơ sở phụng sự nghệ thuật đó tự kiếm thêm các khoản thu nhập riêng
cho họ” [qua những biện pháp “vụ tiền bạc”]. Có lẽ điều đó cũng đúng nếu căn cứ
theo những định nghĩa chặt chẽ về chức năng của bảo tàng, nhưng từ quan điểm cá
nhân người xem mà nói, các bảo tàng cũng chẳng có tội tình gì lớn khi họ thêm
vào vài thứ “lạc đề” so với các khái niệm liên quan tới di sản, song mang lại lạc thú
cho khách thăm. Ngạn ngữ Anh có câu: chỉ ép học mà không được vui chơi sẽ biến
một bé ngoan thành trẻ hư (all work no play makes Jack a dull boy).
Hơn nữa, viện bảo tàng nghệ thuật còn có vị trí quan trọng trong cuộc đấu tranh
giữa những gì được ghi nhớ và những gì bị lãng quên. Song chính xác thì ai là
người có quyền quyết định ai / cái gì được nhớ / phải quên? Nhà nước, dân chúng
và doanh nghiệp đều đóng góp tiền của cho các bảo tàng thông qua các hình thức
đánh thuế, thế nhưng rốt cuộc, ký ức quốc gia lắm khi chỉ nhớ tới những người nổi
bật, những kẻ quyền thế. Có nhiều âm mưu làm giả, bóp méo, chế tác và thiết kế
lại lịch sử nghệ thuật tùy theo “khẩu vị” hay ý thích của người nắm quyền thiết lập
những bộ sưu tập và/hay trưng bày các hiện vật [được cho là có tính nguyên bản,
có giá trị lịch sử]. Họ thích lịch sử nghệ thuật được mô tả thật đẹp đẽ. Tuy nhiên,
khi hiển thị lịch sử, người ta phải tôn trọng tầm quan trọng của những sự kiện (đôi
khi là bi kịch) và cần kể lại khéo léo với một mức độ chính xác nhất định. Hiện

hóa khác thông qua các triển lãm và các chương trình nghệ thuật mà bảo tàng và
gallery nghệ thuật cung cấp.
Không có lý do gì để nghĩ rằng khi tới thăm một bảo tàng hay gallery, mọi người
sẽ chỉ thụ động ngắm nhìn các tác phẩm nghệ thuật, các bức tranh hay hình ảnh
xưa cũ hơn là khi họ đọc một cuốn sách (Raphael, Samuel, 1994). Mọi người, ngay
cả trẻ em có cha mẹ hướng dẫn, nói chung đều có khả năng ra những quyết định
thích hợp và biết phân tích, đánh giá về những triển lãm trong bảo tàng hay gallery
thay vì loá mắt tin ngay vào những gì được chứng kiến. Một cách tổng quát, bảo
tàng nghệ thuật có thể đem lại cho mọi người khả năng nắm bắt xác thực về sự vận
động và phát triển của thế giới nghệ thuật. Bất kỳ người xem là ai, một nhà lãnh
đạo quốc gia, một thủ lĩnh cộng đồng, một cử tri hiểu biết, hoặc đơn giản chỉ là
một quan sát viên đang muốn nhìn ngắm cuộc đời qua các tác phẩm nghệ thuật,
hoặc giả đó là những chuyên gia đang nghiên cứu nghệ thuật hay sử học mỹ thuật
nhằm đánh giá về hiện tại hoặc dự đoán cho tương lai của nền mỹ thuật… - thông
qua các hiện vật bảo tàng, đều cần phải và nên được khuyến khích các thói quen tư
duy về văn hóa tối cần thiết gắn với giá trị sống còn của tư cách đạo đức và trách
nhiệm người công dân.