Phòng ngừa rối loạn tiêu hóa như thế nào?
Chứng rối loại tiêu hóa (RLTH) dễ đưa đến các hệ lụy xấu cho sức khỏe, đặc biệt là
người cao tuổi (NCT). Hầu hết RLTH có thể phòng ngừa được nếu thực sự quan tâm
đúng mức.
Những rối loạn tiêu hóa thường gặp
RLTH là một bệnh rất hay gặp ở NCT, bởi vì, khi tuổi đã cao, sức đề kháng yếu thì nhiều
loại bệnh có thể tấn công. Nhiều NCT hoặc con cháu của họ hay than phiền là ông bà,
cha mẹ mình thường chán ăn hay kêu mệt mỏi, không muốn ăn, nếu không động viên thì
rất dễ bỏ bữa. Nhiều NCT cho biết họ không có cảm giác đói và cũng không có cảm giác
thèm ăn như những năm về trước. Đây là một trong những nguyên nhân vì sự suy thoái
dần dần của hệ tiêu hóa do tuổi tác nhất là sự giảm bài tiết dịch vị (nước bọt, dịch dạ dày,
dịch ruột, dịch mật ).
Có không ít NCT khi ăn bị nghẹn cho dù ăn và nhai rất chậm, không vội vàng gì. Có
trường hợp để đề phòng nghẹn người ta cho canh vào cơm để dễ nuốt, nhưng cũng khó
khắc phục được, hơn nữa nếu làm như vậy thức ăn không được nhào trộn kỹ lại càng làm
cho dễ nghẹn hơn. Lý do gây nghẹn ở NCT có thể do các loại cơ ở bộ phận tiêu hóa dần
dần bị xơ teo theo năm tháng làm giảm sự co bóp của đường tiêu hóa, nhất là các cơ ở
thực quản, dạ dày.
Vì lý do suy giảm chức năng co bóp của đường tiêu hóa và các men tiêu hóa cho nên
NCT cũng rất dễ bị sôi bụng, đầy hơi, trướng bụng, đi ngoài phân không thành khuôn
(phân nát), nhất là mỗi lần ăn một số thức ăn nhiều mỡ, nhiều đạm. Đây cũng là một
trong các lý do làm cho NCT ngại ăn các loại thức ăn bổ dưỡng như thịt, cá hoặc rất ngại
uống sữa. NCT cũng có thể mắc một số bệnh mạn tính từ trước do không được điều trị
dứt điểm càng có tuổi bệnh càng nặng thêm như bệnh về dạ dày - tá tràng (viêm, loét
hoặc sa dạ dày), viêm đại tràng co thắt, viêm đại tràng mạn tính. Sa dạ dày là một bệnh
có thể gặp ở tuổi trẻ nhưng với NCT thì gây phiền phức hơn nhiều do NCT ít vận động,
cơ dạ dày và cơ thành bụng đã bị suy giảm đáng kể. Sa dạ dày ở NCT làm cho họ lúc nào
cũng cảm thấy mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ (ngủ không ngon giấc, ngủ không sâu hoặc rất
ít ngủ). Các bệnh RLTH và rối loạn giấc ngủ ở NCT có liên quan mật thiết với nhau và
thường trở thành một vòng luẩn quẩn, tức là RLTH làm cho giấc ngủ không tốt, giấc ngủ
không tốt làm cho rối loạn tiêu hóa tăng lên.

nếu cần thì phải có động tác hỗ trợ trong các bữa ăn (động viên, bón cơm, cháo, uống
nước), nhất là NCT sức yếu, sa sút trí tuệ để giúp họ không bỏ bữa. Nên động viên và tìm
cách chế biến các loại rau hợp khẩu vị để cho NCT ăn được nhiều rau và các loại hoa quả
có nhiều chất xơ.
Những người đã bị táo bón thì nên ăn thêm củ khoai lang luộc, canh rau mồng tơi, rau
đay. Nếu bị bệnh về dạ dày, viêm đại tràng, gan, mật thì nên đi khám bệnh định kỳ để
được điều trị và tư vấn của bác sĩ làm sao cho bệnh chóng khỏi. Cần vận động cơ thể
hàng ngày, đều đặn, nhẹ nhàng (xoa bóp vùng bụng, xoa bóp các cơ, đi bộ). Nếu sức
khỏe yếu có thể chỉ đi bộ trong nhà, trong sân, không nên ngồi một chỗ trong nhiều giờ.
Nếu có điều kiện và sức khỏe còn tốt thì đi bộ xa hơn, chơi cầu lông, bơi lội… Thời gian
vận động cơ thể trong ngày cũng chỉ nên khoảng 60 phút là vừa và chia thành từ 2 - 3 lần
tập, không tập một lúc 60 phút. Ngoài vật chất và vận động cơ thể cũng nên có hoạt động
về tinh thần như đọc sách báo, xem vô tuyến, nghe đài…
PGS.TS. BÙI KHẮC HẬU