Một số khái niệm và kiến thức hóa học cơ bản
Vietsciences- Võ Hồng Thái 30/10/2007
Những bài cùng tác giả
Môn hóa học được bắt đầu giảng dạy ở lớp 8 bậc phổ thông. Tuy nhiên một số học sinh do lơ là
ở các lớp bắt đầu học môn này nên mất căn bản và thấy môn hóa học mông lung khó hiểu, dẫn
đến không thích môn học này. Thực ra môn hóa học là môn học nhằm khảo sát sự biến hóa
giữa các chất, từ các chất này có thể phản ứng với nhau để tạo ra các chất khác. Tại sao nó xảy
ra được, tại sao không có phản ứng xảy ra, và nếu xảy ra thì sản phẩm là gì? Phần lý thuyết
và thực nghiệm cũng có nhiều điều thú vị nếu ta biết được các qui luật của nó.
Hiện nay khi thi tốt nghiệp trung học phổ thông hay thi tuyển vào đại học khối A, khối B còn thi
môn hóa học và cách thi trắc nghiệm. Do đó các kiến thức cơ bản học sinh cần biết để vận dụng
khi gặp các câu hỏi trắc nghiệm cụ thể. Trong các môn học, có lẽ môn hóa học là rất phong phú
cho các câu hỏi trắc nghiệm, từ các kiến thức cơ bản, sơ đẳng nhất đến các kiến thức và các
phép tính phức tạp. Điều này cho thấy để làm đúng các câu trắc nghiệm thì các kiến thức cơ
bản của hóa học, người học cần phải nắm vững. Hơn nữa, khi học hóa học thì các khái niệm
như nguyên tử, nguyên tố, khối lượng nguyên tử, mol, thù hình, người học cần phải biết.

1. Nguyên tố hóa học
Nguyên tố hóa học là loại nguyên tử (thứ nguyên tử) mà các nguyên tử của cùng một nguyên
tố hóa học thì có cùng số thứ tự nguyên tử Z (bậc số nguyên tử, số hiệu, số điện tích hạt
nhân). Theo thông tin mới nhất, thì hiện nay được biết có 117 nguyên tố học, tức được biết
có 117 loại nguyên tử. Tuy nhiên các nguyên tố có Z > 92 là các nguyên tố hóa học nhân tạo,
do con người bắn phá các nguyên tố có sẵn mà phát sinh ra nguyên tố mới.
Thí dụ: H
2
SO
4
được tạo bởi 3 nguyên tố hóa học, đó là các nguyên tố hydrogen (loại nguyên
tử hydrogen), nguyên tố lưu huỳnh (loại nguyên tử lưu huỳnh) và nguyên tố oxi (loại
nguyên tử oxi)


O). Phần nhỏ nhất của đường mà còn giữ được tính chất của đường (đường
saccarozơ, saccharose, sucrose) là một phân tử đuờng (C
12
H
22
O
11
).

Phân tử có thể gồm một nguyên tử tạo nên, như: He, Ne, Na, Cu, Fe (phân tử đơn nguyên
tử). Phân tử có thể gồm nhiều nguyên tử tạo nên, như: CH
4
, HCl, H
2
, O
3
, KMnO
4
(phân tử đa
nguyên tử)
4. Ion
Ion là tập hợp gồm một nguyên tử hay một số nguyên tử có mang điện tích.
Ion mang điện tích dương gọi là ion dương hay cation.
Ion mang điện tích âm gọi là ion âm hay anion.
Ion dương được tạo ra do một nguyên tử hay một số nguyên tử đã mất bớt điện tử.

Thí dụ: Na
+
; NH
4

-

5. Đơn chất
Đơn chất là chất mà phân tử của nó gồm một nguyên tử hay các nguyên tử của cùng một
nguyên tố hóa học (cùng một loại nguyên tử).
Thí dụ: Ne, Na, H
2
, O
2
, O
3
, P, P
4
, S, S
8
, Cu, Cl
2
, N
2
, C là các đơn chất

6. Hợp chất
Hợp chất là chất mà phân tử của nó gồm các nguyên tử của ít nhất hai nguyên tố hóa học
tạo nên (ít nhất hai loại nguyên tử)
Thí dụ: HCl, H
2
O, CH
4
, C
2

C =1/(6,022.10
23
) gam = 1,66.10
-24
gam

Thí dụ: H có khối lượng nguyên tử bằng 1 (hiểu là 1 đơn vị khối lượng nguyên tử, hay 1 đvC
hay 1 u), nghĩa là 1 nguyên tử H có khối lượng bằng 1/12 khối lượng của một nguyên
tử
12
C hay một nguyên tử H có khối lượng bằng đơn vị gam là 1/(6,022.10
23
) gam =
1,66.10
-24
gam

O có khối lượng nguyên tử bằng 16 đơn vị cacbon, hay một nguyên tử O có khối
lượng gấp 16 lần so với 1/12 lần khối lượng của một nguyên tử
12
C, hay một nguyên
tử O có khối lượng tính bằng gam là 16.1/(6,022.10
23
) gam = 2,6569.10
-23
gam

8. Khối lượng phân tử (Phân tử khối, Phân tử lượng)
Khối lượng phân tử là khối lượng của một phân tử được tính bằng đơn vị cacbon. Khối lượng
phân tử bằng tổng khối lượng của các nguyên tử có trong phân tử.

Khối lượng của ion SO
4
2-
bằng 1(32) + 4(16) = 96 (96 đvC; 96 u) hay
96/(6,022.10
23
) gam = 1,594.10
-22
gam

10. Mol
Mol của một chất là một lượng của chất đó mà trong đó có chứa số phần tử nhỏ nhất của
chất đó, mà còn giữ được bản chất của chất đó, bằng với số nguyên tử
12
C có chứa trong 12
gam
12
C. Số nguyên tử
12
Ccó chứa trong 12 gam
12
C là 6,022.10
23
(số Avogadro). Như vậy
mol một chất là tập hợp gồm 6,022.10
23
phần tử (đơn vị) nhỏ nhất của chất đó nhưng còn
giữ được bản chất của chất đó.
Thí dụ: 1 mol H gồm 6,022.10
23

cái trứng gà. Tổng quát 1 mol chất nào
đó (phân tử, nguyên tử, ion, ) gồm 6,022.10
23
đơn vị chất đó.

11. Khối lượng mol nguyên tử (Nguyên tử gam)
Khối lượng mol nguyên tử là khối lượng của một mol nguyên tử đó (khối lượng của
6,022.10
23
nguyên tử). Trên nguyên tắc, khối lượng mol nguyên tử có thể tính bằng bất cứ
đơn vị khối lượng nào, như đvC, gam, kg, tấn, Tuy nhiên trong thực tế, khối lượng mol
nguyên tử hiểu là tính theo đơn vị gam. Vì lý do đó mà khối lượng mol nguyên tử còn được
gọi là nguyên tử gam. Về hình thức, khối lượng mol nguyên tử (hay nguyên tử gam) là khối
lượng được tính bằng đơn vị gam mà có số chỉ bằng với số chỉ khối lượng nguyên tử của
nguyên tử đó. Về ý nghĩa, khối lượng mol nguyên tử là khối lượng tính bằng đơn vị gam của
1 mol nguyên tử hay của 6,022.10
23
nguyên tử đó.
Do 1 nguyên tử
12
C có khối lượng 12 đvC, còn 12 gam là khối lượng của 1 mol
12
C, nên khi
thay đvC bằng gam thì hiểu là đã nhân lên 6,022.10
23
lần. Do đó khối lượng của 1 nguyên
tử H là 1 đvC còn khối lượng của 1 mol H là 1 gam => khối lượng tính bằng gam của 1
nguyên tử H bằng 1/(6,022.10
23
) gam => 1 đvC = 1/(6,022.10

gam thì đó là khối lượng của 1 mol phân tử).
Thí dụ: H
2
O có khối lượng phân tử là 18 đvC => khối lượng mol phân tử của H
2
O là 18
gam. Tức 1 mol H
2
O (hay 6,022.10
23
phân tử H
2
O) có khối lượng là 18 gam => khối
lượng tính bằng gam của 1 phân tử H
2
O là 18/(6,022.10
23
) gam = 2,989.10
-23
gam
Trong quá trình dạy học tôi hỏi 1 phân tử nước có khối lượng bao nhiêu đơn vị cacbon
thì đa số các bạn học sinh trả lời đúng là 18 đơn vị cacbon, còn tôi hỏi tiếp 1 phân tử
nước có khối lượng bao nhiêu gam thì cũng có nhiều bạn học sinh trả lời là 18 gam. Trả
lời như vậy là đã sai 6,022.10
23
lần (sai cả tỉ tỉ tỉ lần)
Vietsciences; Võ Hồng Thai ; Vo Hong Thai ; MỘT SỐ KHÁI NIỆM VÀ

4 trong 15
16/12/2012 7:59 AM

1,18.10
5
phân tử/cm
2
)13. Khối lượng mol ion (Ion gam)
Khối lượng mol ion là khối lượng của một mol ion hay của 6,022.10
23
ion. Tương tự khối
lượng mol nguyên tử, khối lượng mol phân tử, khối lượng mol ion được tính bằng đơn vị
gam. Như vậy khối lượng mol ion (hay ion gam) là khối lượng tính bằng đơn vị gam của 1
mol ion (hay của 6,022.10
23
ion). Về hình thức, khối lượng mol ion bằng khối lượng tính
bằng gam của một lượng ion mà có số chỉ bằng số chỉ khối lượng ion của ion đó. Đây chính
là khối lượng tính bằng gam của 1 mol ion hay của 6,022.10
23
ion.

Thí dụ: SO
4
2-
có khối lượng ion là 96 đvC => khối lượng mol ion của SO
4
2-
là 96 gam.
Nghĩa là 1 mol ion SO
4

n
A
: số mol A
m
A
: khối lượng của A (tính bằng đơn vị gam)
M
A
: khối lượng mol của A (nguyên tử gam hoặc phân tử gam hoặc ion gam, tùy theo A là
nguyên tử hoặc phân tử hoặc ion)

Cách tính số mol kiểu này cũng giống như cách làm bài toán chia ở lớp cấp 1: Một cuốn
tập có giá 3 000 đồng, như vậy với 15 000 đồng thì mua được bao nhiêu cuốn tập?

15 000 đ/(3 000 đ/cuốn) = 5 cuốn.

Vietsciences; Võ Hồng Thai ; Vo Hong Thai ; MỘT SỐ KHÁI NIỆM VÀ

5 trong 15
16/12/2012 7:59 AM
Thí dụ: Tính:
- Số mol Fe có trong 28 gam Fe
- Số mol CO
2
có trong 11 gam CO
2
- Số mol NH
4
+
có trong 27 gam NH

số phân tử khí hay hơi bằng nhau (hay số mol bằng nhau)
Thí dụ: Ở 27,3ºC; 1atm thì 2,464 lít khí H
2
có chứa 6,022.10
22
phân tử H
2
hay 0,1 mol H
2
Ở 27,3ºC; 1atm thì 2,464 lít khí CH
4
có chứa 6,022.10
22
phân tử CH
4
hay 0,1 mol
CH
4
Ở 27,3ºC; 1atm thì 2,464 lít hơi nước (H
2
O) có chứa 6,022.10
22
phân tử H
2
O hay
0,1 mol H
2
O
Ở 27,3ºC; 1atm thì 2,464 lít khí heli (He) có chứa 6,022.10
22

ngân (không nói khí nước, khí thủy ngân, vì bình thường nước cũng như thủy ngân
hiện diện chủ yếu ở dạng lỏng). Tuy nhiên khi nói hơi, hiểu là lấy dạng khí của nó.

Hệ quả của định luật Avogadro
Trong cùng điều kiện về nhiệt độ và áp suất, 1 mol bất kỳ khí hay hơi nào củng đều chiếm
thể tích bằng nhau. Đặc biệt ở điều kiện tiêu chuẩn (0ºC, 1atm) 1 mol bất kỳ khí, hơi hay
hỗn hợp khí hơi nào cũng đều chiếm thể tích bằng nhau, bằng 22,4 lít hay 22 400 mL hay 22
400 cm
3
.

Thí dụ: Ở 27,3ºC; 1atm, thì 1 mol khí CH
4
chiếm thể tích 24,64 lít

Ở 27,3ºC; 1atm, thì 1 mol khí H
2
chiếm thể tích 24,64 lít
Ở 27,3ºC; 1atm, thì 1 mol hơi nước (H
2
O) chiếm thể tích 24,64 lít

Ở điều kiện tiêu chuẩn (0ºC, 1atm), 1 mol khí CH
4
, 1 mol khí H
2
, 1 mol hơi nước
đều chiếm thể tích bằng nhau, đều bằng 22, 4 lít

16. Tính số mol của một chất khí khí hay hơi khi biết thể tích của nó ở điều

V
A
(L): thể tích khí A ở đktc tính bằng đơn vị lít
22,4(L/mol): thể tích của 1 mol khí ở đktc, tính bằng đơn vị lít
V
A
(mL): thể tích của khí A ở đktc, tính bằng đơn vị mL hay cm
3
22400 (mL/mol): thể tích của 1 mol khí ở đktc tính bằng đơn vị mL hay cm
3

Thí dụ: Tính:
- Số mol H
2
có trong 44,8 lít H
2
(đo ở đktc)
- Số mol H
2
O có trong 112 mL hơi nước (đktc)
- Số phân tử NH
3
có trong 560 cm
3
NH
3
(đktc)
- Số gam C có trong 11,2 lít CO
2
(đktc)

2
=> có 0,5 mol C (do 1 mol CO
2
có chứa 1 mol C) => 0,5mol.(12g/mol) = 6 gam C

Chú ý: 1 L = 1 dm
3
= 1 000 cm
3
= 1 000 mL => 1 mL = 1 cm
3
1 m
3
= 1 000

dm
3
= 1 000 L

17. Phương trình trạng thái khí lý tưởng
Khí lý tưởng là khí không có thể tích riêng (nghĩa là nếu dùng áp suất đủ lớn thì có thể nén
một thể tích khí lý tưởng về trị số không (0), trong khi khí thật không thể về thể tích bằng 0
được, khi nén một thể tích khí thật ở áp suất thật cao thì các khí thật hóa lỏng rồi hóa rắn,
có các phân tử ở sát bên nhau không có thể tích bằng 0). Khí lý tưởng cũng không có lực hút
liên phân tử (lực Van der Waals), giữa các phân tử khí lý tưởng không có lực hút lẫn nhau,
trong khi giữa các phân tử khí thật luôn luôn hiện diện lực hút giữa các phân tử với nhau. Do
đó khí lý tưởng không có thật, tuy nhiên để đơn giản hóa phép tính, không sai số nhiều, thì
người coi khí như là khí lý tưởng (ở áp suất không cao quá, nhiệt độ không thấp quá).

Ở phổ thông, coi tất cả các khí đều là khí lý tưởng, nên chúng ta có thể áp dụng phương

.K
-1
) ≈ 0,08205 lít.atm.mol
-1
.K
-1
. Khi đã dùng trị số R =
22,4/273 thì bắt buộc đơn vị áp suất p phải là atm, đơn vị của thể tích V phải là lít. Còn
nhiệt độ T thì luôn luôn là nhiệt độ tuyệt đối K (Kenvil)
T: nhiệt độ của khí, bắt buộc phải dùng nhiệt độ K. Trong hầu hết bài toán hóa học, người ta
cho nhiệt độ bách phân ºC (Celsius). Công thức đổi từ độ C sang độ K là:

T(K) = t(ºC) + 273

Sự liên hệ giữa các đơn vị áp suất và thể tích thường gặp để đổi đơn vị cho đúng:
1 atm = 760 mmHg = 76 cmHg =>
1 mmHg = 1/760 atm; 1 cmHg = 1/76 atm

1 L = 1 000 mL = 1 000 cm
3
=> 1 mL = 1 cm
3
= 0,001 L

Để tìm trị số của R ta coi như có 1 mol khí lý tưởng ở đktc (0ºC; 1atm):
Từ pV = nRT =>
R = pV/(nT) = [1atm.22,4L]/[1mol.(0 + 273)K] = 22,4/273
L.atm.mol
-1
.K

-1
).(27,3 + 273)K] = 0,02 mol
n
H2O
= pV/RT = [1atm.0,168L]/[(22,4/273)(L.atm.mol
-1
.K
-1
).(136,5 + 273)K] = 0,005
mol
n
CH4
= pV/RT = [(68,4/76)atm.537,6L]/[(22,4/273)(L.atm.mol
-1
.K
-1
).(54,6 + 273)K] = 18
mol
=> 18 mol.(6,022.10
23
phân tử/mol) ≈ 1,084.10
25
phân tử CH
4

Tôi để đơn vị để thấy phải dùng đơn vị thích hợp, khi tính toán nhanh thì ta hiểu ngầm,
không viết đơn vị trong phép toán, nhưng kết quả sau cùng phải để đơn vị (vì con số
không có đơn vị thì không có ý nghĩa). Do bài viết đưa lên mạng nên các phép chia
thường viết theo hàng ngang. Khi làm bài hay soạn lại thì nên viết số bị chia đặt ở trên
còn số chia đặt bên dưới và có gạch (dạng phân số) để dễ theo dõi hơn.

1
: áp suất của khí ứng với sau và trước, dùng bất cứ đơn vị áp suất nào cũng được,
nhưng phải đo cùng một đơn vị áp suất
V
2
, V
1
: thể tích của khí ứng với sau và trước, dùng bất cứ đơn vị thể tích nào cũng được,
nhưng phải cùng đo cùng đơn vị thể tích
T
2
, T
1
: nhiệt độ khí ứng với sau và trước, bắt buộc phải dùng nhiệt độ tuyệt đối K (không
được dùng nhiệt độ C, do đó phải đổi nhiệt độ C ra nhiệt độ K bằng cách dùng công
thức: T = t + 273)

p
0
= 1 atm = 76 cmHg = 760 mmHg: áp suất ở đktc
T
0
= 273K: nhiệt độ ở đktc
V
0
: thể tích khí ở đktc (V
0
= 22,4 L = 22 400 mL nếu có 1 mol khí.
V
0

1
Vietsciences; Võ Hồng Thai ; Vo Hong Thai ; MỘT SỐ KHÁI NIỆM VÀ

10 trong 15
16/12/2012 7:59 AM

Còn công thức pV/T = p
0
V
0
/T
0
được dùng để tính thể tích khí đo ở đktc p
0
, T
0
, khi biết thể
tích khí V ở ở điều kiện không tiêu chuẩn p, T. Từ V
0
tính được, ta đổi ra số mol khí bằng cách
dùng công thức:

n = V
0
(L)/22,4(L/mol) hay n = V
0
(mL)/22400(mL/mol)

Các công thức trên được suy ra từ công thức pV = nRT:
p

/T
2
= p
1
V
1
/T
1

Thí dụ: Có một lượng khí metan ở 30ºC, 760 mmHg có thể tích 3 m
3
. Ở nhiệt độ 90,6ºC, áp
suất 570 mmHg thì thể tích lượng khí metan trên bằng bao nhiêu?
p
2
V
2
/T
2
= p
1
V
1
/T
1
=> V
2
= (p
1
V

V
0
= [(912mmHg.32L)/(27 + 273)K ][(0 + 273)K/760mmHg] =34,944 L
=> Số mol H
2
= 34,944L/22,4(L/mol) = 1,56 mol H
2

18. Tỉ khối hơi của chất A so với chất B
Tỉ khối là so sánh khối lượng, nghĩa là muốn biết chất nào nặng hơn, chất nào nhẹ hơn và
nặng hay nhẹ hơn bao nhiêu lần. Tỉ khối hơi của chất A so với chất B nghĩa là muốn biết ở
dạng hơi (hay khí) thì hơi A nặng hay nhẹ hơn hơi (khí) B bao nhiêu lần. Mà muốn so sánh
khối lượng giữa A và B thì phải là lấy hai khối lượng của A và B của cùng một thể tích
bằng nhau. Sau đó lấy khối lượng của A đem chia cho khối lượng của B (hai khối lượng của
cùng thể tích, thể tích A bằng thể tích B), nếu kết quả phép chia > 1, tức là A nặng hơn B,
còn nếu kết quả phép chia < 1, thì A nhẹ hơn B, còn nếu tỉ số khối lượng này bằng 1, tức là
A, B nặng nhẹ bằng nhau.

Theo hệ quả của định luật Avogadro, trong cùng một điều kiện về nhiệt độ và áp suất thì 1
mol bất kỳ khí hay hơi nào cũng đều chiếm thể tích bằng nhau (nếu là điều kiện tiêu chuẩn
thì 1 mol mọi khí đều chiếm thể tích bằng nhau là 22,4 lít). Mà 1 mol A có khối lượng là M
A
gam, còn 1 mol B có khối lượng là M
B
gam. Do đó tỉ khối hơi của A so với B, ký hiệu d
A/B
được tính như sau:
Vietsciences; Võ Hồng Thai ; Vo Hong Thai ; MỘT SỐ KHÁI NIỆM VÀ

11 trong 15

/MH
2
= 16/2 = 8
Như vậy, tỉ khối của khí metan so với khí hydrogen bằng 8. Nghĩa là khí metan nặng hơn khí
hydrogen 8 lần. Hai thể tích bằng nhau của khí metan và khí hydrogen, khí hydrogen chiếm
1 phần khối lượng thì khí metan chiếm 8 phần khối lượng.

Trung bình 1 mol không khí có khối lượng 29 gam, nên tỉ khối hơi của chất A so với
không khí được tính nhu sau:
dA/KK = M
A
/M
KK
= M
A
/29

Thí dụ: Tỉ khối của khí axetien (C
2
H
2
) so với không khí
dC
2
H
2
/KK = MC
2
H
2

2
/MKK = 2/29 dhơi nước = dH
2
O/KK = MH
2
O/MKK = 18/29 =
0,62

Hơi nước nhẹ hơn không khí. Hai thể tích bằng nhau của không khí và hơi nước, không khí
chiếm 1 phần khối lượng thì hơi nước chiếm 0,62 phần khối lượng.

Khi nói tỉ khối hơi của A so với B thì A, B có thể không phải là dạng khí ở điều kiện thường
(25ºC, 1atm) mà có thể là dạng lỏng hay dạng rắn, tuy nhiên ta lấy dạng hơi (khí) của nó
để so sánh khối lượng với nhau.
Vietsciences; Võ Hồng Thai ; Vo Hong Thai ; MỘT SỐ KHÁI NIỆM VÀ

12 trong 15
16/12/2012 7:59 AM

Thí dụ:
dH
2
O /He = MH
2
O /MHe = 18 /4 = 4,5 => hơi nước nặng hơn khí heli 4,5 lần
dHg/CH
4
= MHg/MCH
4
= 200,6/16 = 12,5375 => hơi thủy nặng hơn khí metan 12,5375 lần

= MA/MH
2
= MA/2 = 15 => MA = 15.2 = 30 (30 đvC, 30 u, 30 g/mol)
Từ dữ kiện tỉ khối hơi của hỗn hợp A so với B, giúp ta tính được khối lượng phân tử trung bình
của hỗn hợp A
dhhA/B = MtbhhA/MB => MtbhhA = (dhhA/B).MB
Thí dụ: Tỉ khối hơi của hỗn hợp A gồm hai hydrogencacbon đồng đẳng liên tiếp so với heli bằng
6,45 (hỗn hợp hơi A nặng hơn khí heli 6,45 lần). Hãy cho biết công thức của mỗi chất
trong hỗn hợp A.
(C = 12; H = 1; He = 4)
dhhA/He = MtbhhA/MHe = MtbhhA/4 = 6,45 => MtbhhA = 6,45.4 = 25,8
MtbhhA: khối lượng phân tử trung bình của hỗn hợp A

1 mol hỗn hợp A có khối lượng phân tử trung bình bằng 25,8 đvC (hay 1 mol hỗn hợp
A có khối lượng 25,8 gam).
Mà ba hydrogencacbon có khối lượng phân tử nhỏ nhất được biết là: CH
4
(M = 16);
C
2
H
2
(M = 26); C
2
H
4
(M = 28). Hỗn hợp hydrogencacbon A có khối lượng phân tử trung
bình bằng 25,6 như vậy trong hỗn hợp A phải có ít nhất một chất có M < M
tbhhA
= 25,8.


Tỉ khối hiểu là nặng hay nhẹ hơn bao nhiêu lần nên không có đơn vị. Còn khối lượng riêng
là khối lượng của một vị thể tích, nên có đơn vị, như g/mL, kg/L, g/cm
3
, kg/dm
3
Do
nước dạng lỏng có khối lượng riêng 1g/mL (hay 1g/cm
3
hay 1 kg/L, 1kg/dm
3
, nghĩa là 1 mL
nước có khối lượng 1 gam hay 1 lít nước có khối lượng 1 kg), nên từ tỉ khối của chất rắn,
chất lỏng hay dung dịch (không có đơn vị) ta thêm vào đơn vị g/mL hay g/cm
3
thì sẽ có trị
số khối lượng riêng của chất rắn, chất lỏng hay dung dịch đó.

Thí dụ: Kim loại đồng (Cu) có tỉ khối bằng 8,93 thì hiểu là hai thể tích bằng nhau của đồng
(rắn) và nước (lỏng), nước chiếm 1 phần khối lượng thì đồng chiếm 8,93 phần khối
lượng, hay đồng nặng hơn nước 8,93 lần. Do 1 mL nước có khối lượng 1 gam nên 1 mL
đồng có khối lượng 8,93 gam. Như vậy đồng có khối lượng riêng là 8,93 g/mL (hay 8,93
g/cm
3
hay 8,93 kg/dm
3
)

Thủy ngân (Hg, lỏng) có tỉ khối 13,55 thì hiểu là thủy ngân nặng hơn nước 13,55 lần.
Hai thể tích bằng nhau của thủy ngân và nước, nước chiếm 1 phần khối lượng thì thủy

3
COOH(l) Glixerin(l)
n-Hexan(l) Toluen
0,879 0,791 0,714 1,022 1,049 1,26
0,659 0,867

Chú ý: - Tỉ khối của chất khí hay hơi là so sánh khối lượng khí, hơi với không khí
- Tỉ khối của chất rắn, chất lỏng là so sánh khối lượng chất rắn, chất lỏng với nước dạng
lỏng
Vietsciences; Võ Hồng Thai ; Vo Hong Thai ; MỘT SỐ KHÁI NIỆM VÀ

14 trong 15
16/12/2012 7:59 AM
- Tỉ khối không có đơn vị, còn khối lượng riêng thì có đơn vị
- Với chất rắn, chất lỏng, khi biết tỉ khối, ta thêm đơn vị g/mL thì được trị số khối lượng
riêng của chất rắn hay chất lỏng đó
- Còn với chất khí, từ tỉ khối của nó không thể thêm g/mL để có trị số khối lượng riêng
đuợc. Mà ta phải tính, đặc biệt thể tích chất khí ảnh hưởng rất lớn bởi yếu tố nhiệt độ
T, áp suất p, nên khối lượng riêng của chất khí phải cho biết rõ ở điều kiện nhiệt độ,
áp suất nào.

Thí dụ: Hãy cho biết: Tỉ khối của khí hydrogen; Khối lượng riêng của khí hydrogen ở đktc; Khối
lượng riêng của hydrogen ở 27,3ºC; 1,4 atm
(H = 1)

dH
2
= dH
2
/KK = MH

ở 27,3ºC; 1,4 atm có thể tích 17,6 lít, do đó
khối lượng riêng của H
2
ở 27,3ºC; 1,4 atm là:
2g/17,6L = 0,1136 g/L

(còn tiếp) © và Võ Hồng Thái
Vietsciences; Võ Hồng Thai ; Vo Hong Thai ; MỘT SỐ KHÁI NIỆM VÀ

15 trong 15
16/12/2012 7:59 AM