Đề án môn học Kinh tế Thương mại
LỜI NÓI ĐẦU
Hoạt động sản xuất của bất cứ một doanh nghiệp nào cũng đòi hỏi phải có sức
lao động, vật tư và tiền vốn. Chính vì vậy, để đảm bảo hoạt động sản xuất
kinh doanh của các doanh nghiệp được tiến hành liên tục, đều đặn, phải
thường xuyên đảm bảo các loại vật tư đủ về số lượng, đúng về quy cách, chất
lượng và kịp về thời gian. Do đó, hoạt động đảm bảo vật tư là hết sức quan
trọng. Vì có vật tư mới có thể tạo ra được sản phẩm. Việc thực hiện đảm bảo
vật tư hiệu quả giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất lao động, nâng cao chất
lượng sản phẩm, tăng quy mô sản xuất, nâng cao trình độ công nghệ.
Tóm lại, làm tốt công tác đảm bảo vật tư là một trong những cách thức để
nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh và giúp cho doanh nghiệp nâng cao
năng lực cạnh tranh trên thị trường.
7 năm trở lại đây, hàng thủ công mỹ nghệ (TCMN) được đưa vào danh sách
10 mặt hàng có mức tăng trưởng cao nhất. Nếu như vào năm 1998 hàng
TCMN Việt được bán ở 50 nước thì nay đã có mặt ở 100 nước và vùng lãnh
thổ. Kim nghạch xuất khẩu ở thời điểm năm 1991 là 6,8 triệu USD, năm 2000
là 235 triệu USD thì dến năm 2004, con số đó là 450 triệu USD. Tính đến hết
tháng 7-2005 kim nghạch xuất khẩu hàng TCMN đạt 320 triệu USD tăng
13,8% so với cùng kì năm 2004. Điều đáng nói là dù chưa nhập được vào câu
lạc bộ xuất khẩu trên 1 tỷ USD của Việt Nam, nhưng giá trị thực thu từ việc
xuất khẩu mặt hàng này lại rất cao: Hàng TCMN sản xuất chủ yếu bằng
nguồn nguyên liệu sẵn có trong nước, nguồn phụ liệu nhập ước tính chỉ khấu
hao từ 3-3,5% giá trị xuất khẩu. Vì vậy giá trị thường đạt từ 95-97%. ước tính
với 450 triệu USD xuất khẩu năm 2004 thì giá trị thực thu từ việc xuất khẩu
hàng TCMN tương đương với 1,6 tỷ USD ( Do phải chi phí đầu vào cao ) và
bằng 9,5% tổng kim nghạch xuất khẩu của cả nước. Năm 2006, kim nghạch
xuất khẩu nhóm hàng TCMN của chúng ta đạt 630,4 triệu USD. Mục tiêu
phấn đấu năm 2007, kim nghạch xuất khẩu hàng TCMN đạt 820 triệu USD,
năm 2010 là 1,5 tỷ USD.
Để đạt được những thành tựu như trên có một phần đóng góp không nhỏ của

Tây. Còn hạt cườm và các loại vải chủ yếu phải nhập khẩu từ nước ngoài. Giá
hai nguyên liệu này có xu hướng ngày càng đắt.
Mọi vật tư đều là tư liệu sản xuất. Nhưng không phải mọi tư liệu sản xuất
cũng đều là vật tư. Vật tư là tư liệu sản xuất theo nghĩa hẹp.
Vật tư giống vật phẩm tiêu dùng vì đều là sản phẩm của lao động. Vật tư khác
vật phẩm tiêu dùng ở mục đích sử dụng. vật tư dùng cho sản xuất còn vật
phẩm tiêu dùng để tiêu dùng.
Đảm bảo vật tư cho sản xuất là tất yếu. Vì quá trình sản xuất là quá trình con
người sử dụng tư liệu lao động để tác động vào đối tượng lao động nhằm làm
thay đổi hình dáng, kích thước, tính chất lý, hoá của đối tượng lao động,
nhằm tạo ra các giá trị sử dụng khác nhau. Vật tư là bộ phận chính cấu thành
lên sản phẩm. Để có vật tư cho sản xuất thì phải thông qua vấn đề tổ chức quá
trình đảm bảo vật tư cho sản xuất. Do đó, quá trình đảm bảo vật tư cho sản
xuất của doanh nghiệp là một tất yếu khách quan của mọi nền sản xuất xã hội.
1.2 Vai trò của hoạt động đảm bảo vật tư cho DNSX.
Quá trình sản xuất là quá trình con người sử dụng tư liệu lao động làm thay
đổi hình dáng, kích thước, tính chất lý hoá của đố tượng lao động để tạo ra
2
SV: Dương Quốc Hoàng - Thương mại 46B
Đề án môn học Kinh tế Thương mại
những sản phẩm với chất lượng ngày càng cao, thoả mãn nhu cầu đầy đủ của
con người. Quá trình đó của doanh nghiệp luô đòi hỏi phải có các yếu tố của
sản xuất, trong đó quan trọng là vật tư. Thiếu vật tư thì không thể tiến hành
sản xuất được.
Để thực hiện quá trình sản xuất trơn chu đòi hỏi phải đảm bảo thường xuyên,
liên tục nguyên, nhiên, vật liệu và máy móc thiết bị, ... Chỉ có đảm bảo đủ về
số lượng, đúng về mặt hàng, đúng về chất lượng và kịp thời các loại vật tư thì
quá trình sản xuất mới tiến hành được bình thường và sản xuất kinh doanh
mới có hiệu quả. Những vi phạm, sai sót dù nhỏ trong quá trình đảm bảo vật
tư cũng sẽ dẫn đến gián đoạn trong sản xuất, gây ứ đọng vốn và mất đi cơ hội

Bước này nhằm trả lời những câu hỏi sau: Cần mua những loại vật tư gì? Chất
lượng ra sao? Khối lượng bao nhiêu? Mua lúc nào? Mua ở đâu? Bước này mà
làm tốt sẽ tạo điều kiện cho việc lập kế hoạch mua sắm vật tư được chính xác.
2.1.2 Cơ sở của việc xác định nhu cầu mua sắm vật tư.
Một là, phải dựa vào kế hoạch sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Thông
qua chiến lược kinh doanh, các mục tiêu mà doanh nghiệp đã đặt ra. Đó là,
các chỉ số như khối lượng sản phẩm dự định sản xuất, mức tiêu dùng vật tư
cho một đơn vị sản phẩm, ...Từ đó, xác định được những loại vật tư nào là cần
thiết cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, số lượng cần bao
nhiêu để đáp ứng nhu cầu sản xuất của doanh nghiệp.
Hai là, dự báo nhu cầu của vật tư trên thị trường. Trong tình hình hiện nay
vấn đề dự báo rất quan trọng, do thị trường trong và ngoài nước có nhiều thay
đổi ảnh hưởng đến mặt hàng kinh doanh trong quá trình thực hiện. Doanh
nghiệp cần nắm vững diễn biến của thị trường về mặt hàng mà doanh nghiệp
sẽ kinh doanh, về giá cả, về phí lưu thông, nguồn hàng và sự cạnh tranh của
các đơn vị khác. Để từ đó củng cố thay đổi phương thức kinh doanh của
doanhh nghiệp. Doanh nghiệp cần nghiên cứu nhu cầu tiêu thụ sản phẩm từng
quý tháng, để từ đó biết các vật tư mà doanh nghiệp cần là bao nhiêu, chất
lượng ra sao, số lượng vật tư đó mua ở đâu. Qua dự báo này doanh nghiệp có
thể mở rộng thị trường và bán thêm sản phẩm của mình kinh doanh. Khi đó
lắm được tình hình tiêu thụ sắp tới của doanh nghiệp cũng biết thêm khả năng
cung cấp vật tư trong nước và nước ngoài. Nguồn hàng mà bán với số lượng
giá trị ổn định, thuận tiện để bảo quản vận chuyển đến nơi đơn vị cần mua.
Dự báo nhu cầu vật tư cũng cho doanh nghiệp biết được, những biến đổi của
chất lượng sản phẩm nào doanh nghiệp đã mua hoặc những nguồn hàng mà
doanh nghiệp vừa khai thác, nắm vững được yếu tố này sẽ đáp ứng mọi yêu
cầu của các bộ phận.
Những luận chứng để dự báo nhu cầu vật tư: Diễn biến của thị trường; Nhu
cầu tiêu thụ sản phẩm trong nước; Khả năng cung cấp vật tư trong nước;
Những biến đổi của cơ cấu sản phẩm.

Mtt - Mức tiêu dùng vật tư của sản phẩm tương tự.
K - Hệ số điều chỉnh giữa 2 loại sản phẩm.
* Phương pháp tính theo mức của sản phẩm đại diện: Khi sản phẩm sản xuất
có nhiều kích cỡ khác nhau thì ta dùng phương pháp này. Công thức tính:
Nsx = ∑Qsf.Mdd
Trong đó: Nsx - Nhu cầu vật tư cần cho sản xuất trong kỳ.
Qsf - Số lượng sản phẩm sản xuất trong kỳ.
Mdd - Mức sử dụng vật tư của sản phẩm đại diện.
b. Phương pháp tính dựa trên cơ sở số liệu về thành phần chế tạo sản phẩm:
Phương pháp này được dùng đối với những loại sản phẩm được sản xuất từ
nhiều loại nguyên vật liệu khác nhau. Nhu cầu vật tư cần thiết được xác định
qua 3 bước sau:
* Bước 1: Xác định nhu cầu vật tư dùng đẻ thực hiện kế hoạch tiêu thụ sản
phẩm.
Nt = ∑Qi.Hi
trong đó:
Nt - Nhu cầu vật tư dùng để thực hiện kế hoạch tiêu thụ sản phẩm trong kỳ.
Qi - Khối lượng sản phẩm thứ i theo kế hoạch tiêu thụ trong kỳ.
Hi - Trọng lượng tinh của sản ơphẩm thứ i.
Bước 2: Xác định nhu cầu vật tư cần thiết cho sản xuất sản phẩm có tính đến
tổn thất trong quá trình sử dụng.
Nvt = Nt/K
Trong đó: Nvt - Nhu cầu vật tư để sản xuất sản phẩm trong kỳ kế hoạch.
K - Hệ số thu thành phẩm.
Bước 3: Xác định nhu cầu về từng loại vật tư hàng hoá.
Ni = ∑Nvt.Ti
Trong đó: Ni - Nhu cầu vật tư thứ i.
Ti - tỷ lệ phần trăm của loại vật tư thứ i.
c. Phương pháp tính nhu cầu dựa trên cơ sở thời hạn sử dụng.
5

2.2.2 Trình tự lập kế hoạch mua sắm vật tư.
Trình tự lập kế hoạch mua sắm vật tư gồm có 4 giai đoạn sau:
Thứ nhất, giai đoạn chuẩn bị: Đây là giai đoạn quan trọng quyết định đến
chất lượng và nội dung của kế hoạch vật tư, ở giai đoạn này, cán bộ thương
mại doanh nghiệp phải thực hiện các công việc sau, nghiên cứu và thu nhập
các thông tin về thị trường, các yếu tố sản xuất chuẩn bị các tài liệu về
phường án sản xuất kinh doanh và kế hoạch tiêu thụ sản phẩm, mức tiêu dùng
nguyên vật liệu, yêu cầu của các phân xưởng, tổ đội sản xuất và của doanh
nghiệp.
Thứ hai, Giai đoạn tính toán các loại nhu cầu của doanh nghiệp: Đối với các
doanh nghiệp sản xuất, để có được kế hoạch mua vật tư chính xác và khoa
học, đòi hỏi phải xác định đầy đủ các loại nhu cầu vật tư cho sản xuất. Đây là
căn cứ quan trọng, để xác định lượng vật tư cần mua về cho doanh nghiệp.
Trong đó nền kinh tế thị trường, với cơ chế tự trang chải và có lợi nhuận để
6
SV: Dương Quốc Hoàng - Thương mại 46B
Đề án môn học Kinh tế Thương mại
tồn tại và phát triển, việc xác định đúng đắn các loại nhu cầu có ý nghĩa kinh
tế to lớn.
Thứ ba, Giai đoạn xác định số lượng vật tư tồn kho đầu kỳ và cuối kỳ của
doanh nghiệp. Đối với các doanh nghiệp số lượng vật tư này thường được xác
định theo phương pháp "Uớc tính” và phương pháp "Định mức".
Thứ tư, Giai đoạn kết thúc của công việc lập kế hoạch mua sắm vật tư là xác
định số lượng vật tư hàng hoá cần phải mua về cho doanh nghiệp, nhu cầu
này của doanh nghiệp được xác định theo phương pháp cân đối nghĩa là:
PN
jiji
∑∑
=
,,

phải cân nhắc tính toán cẩn thận khi bỏ ngoại tệ ra mua hàng.
Nguồn nội địa: Nguồn nội địa là toàn bộ khả năng vật tư hàng hoá trong nước
mà doanh nghiệp có thể khai thác được. Nguồn hàng nội địa có thể chia ra
làm hai bộ phận: nguồn từ các đơn vị sản xuất và từ các tổ chức kinh doanh
khác.
7
SV: Dương Quốc Hoàng - Thương mại 46B
Đề án môn học Kinh tế Thương mại
Nguồn thu mua trực tiếp từ các đơn vị sản xuất trong nước có nhiều điểm tích
cực như đảm bảo chất lượng, tính chất thường xuyên và khối lượng lớn, chi
phí lưu thông thấp.
Nhưng bên cạnh đó còn nhiều nhược điểm như là vật tư kinh doanh không
đồng bộ, nhưng thường phải chấp nhận giá cao hơn ở các tổ chức kinh doanh
khác.
Ngoài hai bộ phận trên nguồn nội địa còn có:
Nguồn tồn kho tại các đơn vị phụ thuộc.
Nguồn do doanh nghiệp tự sản xuất lấy: đặc điểm của ngồn hàng này là ít và
không đòi hỏi quy trình sản xuất phức tạp mà các tổ chức lưu thông hàng hoá,
thấy phù hợp với yêu cầu của sản xuất và tự mình có thể sản xuất một vài loại
vật tư hàng hoá không quan trọng để kinh doanh.
Nguồn do doanh nghiệp thuê gia công.
Nguồn do doanh nghiệp liên doanh liên kết: Đó là nguồn hàng mà các tổ chức
kinh doanh hàng hoá có thể liên doanh liên kết, với các đơn vị hoặc cá nhân
sản xuất các loại hàng hoá, phục vụ cho nhu cầu của kinh doanh.
Nguồn do hàng đổi hàng: đây là hình thức tạo nguồn rất phổ biến trong
trường hợp các doanh nghiệp là người cung ứng nguyên liệu, vật tư kỹ thuật
cho sản xuất.
Nguồn do doanh nghiệp bán nghuyên vật liệu mua thành phẩm.
3.1.2 Các phương thức tạo nguồn hàng cho nhu cầu sản xuất của doanh
nghiệp.

hết năm báo cáo.
X - Lượng hàng ước xuất cũng trong thời gian đó.
Khai thác nguồn hàng ứ đọng chậm luân chuyển: Nguồn hàng này thường
phát sinh do yếu tố chủ quan của các tổ chức kinh tế. Xác định nhu cầu về
khối lượng, chủng loại và cơ cấu mặt hàng không chính xác. Cụ thể khi lập kế
hoạch cung ứng và ký kết các hợp đồng mua bán chưa tính đến nhu cầu cung
ứng đồng bộ. Hàng nhập vào không phù hợp với yêu cầu nên sinh ứ đọng.
Yếu tố thứ hai là phải có vật tư hàng hoá dự trữ cho sản xuất kinh doanh. Tuy
nhiên do trình độ quản lý yếu tố đã xuất hiện một lượng vật tư hàng hoá vượt
quá mức dự trữ, hoặc không nằm trong danh mục cần cho dự trữ. Những
lượng vật tư hàng hoá đó cần nhanh chóng huy động vào lưu thông để tiêu
dùng cho sản xuất
Để có nguồn hàng cho hoạt động kinh doanh chúng ta còn nhiều nguồn khác
như:
Nguồn tổ chức sản xuất: Đây là nguồn tự hình thành do các do các tổ chức
lưu thông kinh doanh vật tư tận dụng tiềm năng của mình là lao động, vật tư,
tièn vốn (vật tư ở đây là vật tư ứ đọng chậm luân chuyển, phế liệu, phế phẩm
do thu mua được). Hình thức này có tác dụng giải quyết công ăn việc làm cho
lao động dư thừa và tăng vật tư cho lao động xã hội, thực hiện được tiết kiệm.
Nguồn liên doanh liên kết: Liên doanh là hình thức hợp tác giữa các tổ chức
kinh tế cùng nhau đầu tư về vật tư, tiền vốn lao động và cùng thống nhất với
nhau về quyền lợi lâu dài giữa các bên về lợi nhuận, cùng chia sản phẩm, liên
kết cũng là quá trình hợp tác giữa hai bên hoặc nhiều bên nhưng không chi
phối nhau về sản phẩm.
Nguồn thu tái chế, sử dụng phế thải, phế liệu và phế phẩm: Đây là sản phẩm
sinh ra tất yếu trong quá trình sản xuất cùng với việc đa dạng hoá sử dụng sản
xuất thì nguồn hàng này càng trở nên phong phú và đa dạng. Nguồn này có
thể tiến hành ngay đầu vào cho một số nghành sản xuất nào đó, hoặc thông
qua chế biến thành vật tư cho các nghành sản xuất khác. Để tận dụng được
nguồn này các tổ chức kinh doanh phải tìm hiểu, liên doanh liên kết với sản

thời hạn.
- Xác định hình thức trả tiền.
- Điều kiện giao hàng.
- Thời hạn giao hàng và trách nhiệm khi giao hàng chậm.
3.3.2 Tổ chức kí hợp đồng mua bán vật tư.
Hợp đồng mua bán vật tư là văn bản ký kế giữa đơn vị mua và đơn vị bán.
Hợp đồng mua bán có tính chất pháp lý, người đại diện cho mỗi bên tham gia
ký kết phải là người có tư cách pháp nhân. Vì hợp đồng kinh tế là cơ sở, là
căn cứ của trọng tài kinh tế xét sử khi có những tranh chấp xẩy ra giữa hai bên
ký kết hợp đồng. Hợp đồng mua bán là cơ sở cho việc thực hiện thương mại
phục vụ nhu cầu sản xuất trong những khoảng thời gian nhất định. Hai bên
mua bán có thể gặp nhau bàn bạc thoả thuận và ký kết hợp đồng, thông qua
các văn bản theo quy định của pháp luật.
Nội dung của hợp đồng mua bán phải đầy đủ các diều khoản sau.
1. Ngày, tháng, năm kí kết hợp đồng mua bán, tên, địa chỉ, số tài khoản
và ngân hàng giao dịch của các bên, họ tên người đại diện, người đứng tên
đăng kí kinh doanh.
2. Đối tượng của hợp đồng mua bán tính bằng số lượng, khối lượng hoặc
giá trị quy ước đã thoả thuận.
3. Chất lượng, chủng loại, quy cách, tính đồng bộ của vật tư hoặc các
yêu cầu kĩ thuật.
10
SV: Dương Quốc Hoàng - Thương mại 46B
Đề án môn học Kinh tế Thương mại
4. Giá cả.
5. Bảo hành.
6. Địa điểm và thời gian giao nhận.
7. Phương thức thanh toán.
8. Trách nhiệm do vi phạm hợp đồng.
9. Thời hạn hiệu lực của hợp đồng kinh tế.

+ Tiếp nhận về chất lượng: Người nhận cùng với người giao trực tiếp xác định
chất lượng vật tư hàng hoá trên các mặt. Phẩm cấp chất lượng hàng hoá và tỷ
lệ phẩm cấp trong lô.
+ Xác định về cơ cấu hàng hoá (tính đồng bộ).
+ Mức độ hư hỏng biến chất vật tư hàng hoá.
+ Hình dáng kích thước mầu sắc.
+ Tính chất cơ lý hoá.
11
SV: Dương Quốc Hoàng - Thương mại 46B
Đề án môn học Kinh tế Thương mại
Việc tiếp nhận hàng hoá được tiến hành theo hai phương pháp. Phương pháp
tiết kiệm toàn bộ và phương pháp kiểm tra điển hình, quy trình tiếp nhận phụ
thuộc vào điều kiện kinh tế kỹ thuật, tiêu chuẩn và điều khoản trong hợp đồng
mua bán cũng như các thông lệ hiện hành.
Một số trường hợp cần xử lý khi tiếp nhận vật tư:
- Hàng hoá thừa, thiếu, kém, mất phẩm chất người giao và người nhận cùng
nhau lập biên bản, hàng hoá vật tư được tiếp nhận bình thường ghi chép theo
đúng biểu mẫu.
- Hàng hoá đã về kho nhưng chưa có chứng từ, bộ phận nghiệp vụ tiến hành
kiểm tra toàn bộ các hợp đồng, kinh tế có liên quan để xác định, loại hàng hoá
đó có đúngtrong kế hoạch tiếp nhận hay không. Sau đó tiến hành tiếp nhận
theo đúng nguyên tắc, và ghi vào sổ theo dõi hàng chưa có hoá đơn, khi đã có
hoá đơn chứng từ tiến hành đối chiếu thực nhập với hoá đơn.
- Hàng chưa về kho nhưng đã có chứng từ: Nếu đã chấp nhận thanh toán thì
tiếp nhận toàn bộ các loại hoá đơn chứng từ đó và ghi vào sổ theo dõi hàng
trên đường đi. Nếu chưa chấp nhận thanh toán thì lưu trữ hoá đơn và ghi vào
sổ theo dõi chứng từ chờ khi hàng hoá chuyển đến thì tiếp nhận bình thường.
làm tốt công tác tiếp nhận vật tư sẽ bảo đảm điều kiện, thúc đẩy quá trình tái
sản xuất phát triển giảm chi phí lưu thông, qua việc giải phóng nhanh, ga
cảng, bến bãi, kho tàng, phương tiện bốc xếp vận chuyển, giảm hao hụt mất