Mục lục
Mục lục..........................................................................................................................................................1
mở đầu..........................................................................................................................................................3
Chơng I ........................................................................................................................................................5
Hoạt động cho vay của các NHTM với các Tổng Công Ty...........................................................................5
I - Hoạt động cho vay của các NHTM.......................................................................................................5
1. Khái niệm, vai trò hoạt động cho vay của các NHTM .....................................................................5
1. 1. Khái niệm..................................................................................................................................5
1.2. Vai trò.........................................................................................................................................6
2. Phân loại các khoản cho vay:...........................................................................................................10
2.1. Theo thời hạn cho vay................................................................................................................10
2.2. Theo lĩnh vực đầu t................................................................................................................11
2.3. Theo mức độ đảm bảo.............................................................................................................12
2.4. Theo phơng pháp hoàn trả........................................................................................................13
2.5. Theo thành phần kinh tế.........................................................................................................14
3. Nội dung chủ yếu trong hoạt động cho vay của các NHTM...........................................................15
3.2. Giải ngân, quản lý món vay và thu nợ.....................................................................................22
3.3. Thanh lý hợp đồng tín dụng và lu giữ hồ sơ khách hàng........................................................24
4. Các nhân tố ảnh hởng đến quy mô cho vay của một NHTM........................................................24
II - Tổng Công ty và hoạt động cho vay của NHTM đối với các Tổng Công ty...................................27
1. Tổng Công ty - mô hình DNNN mới ở Việt Nam .........................................................................27
1.1. Hoàn cảnh ra đời của Tổng Công ty ở nớc ta...........................................................................27
1.2. Địa vị pháp lý và tổ chức một Tổng Công ty. .......................................................................31
1.3. Chế độ tài chính Tổng Công ty ...........................................................................................33
2. Hoạt động cho vay các Tổng Công ty của một NHTM...................................................................36
2.1. Các đặc điểm của khách hàng có ảnh hởng tới hoạt động cho vay các Tổng Công ty.........36
2.2. Vai trò hoạt động cho vay các Tổng Công ty của các ngân hàng...........................................37
Chơng II ......................................................................................................................................................41
Thực trạng hoạt động cho vay các Tổng Công ty Nhà nớc tại Sở giao dịch I - Ngân hàng Công thơng...41
I - Khái quát về Sở giao dịch I - Ngân hàng Công thơng Việt Nam ...................................................41
1. Sự ra đời và phát triển của Sở giao dịch........................................................................................41
3. Nâng cao chất lợng thẩm định tín dụng và kiểm soát khoản vay..............................................84
4. Đảm bảo nguồn huy động đáp ứng đợc nhu cầu vay vốn của các Tổng Công ty...........................87
5. Giải quyết hài hoà mối quan hệ giữa Sở giao dịch với các cơ quan, tổ chức...............................88
5.1. Đối với ngân hàng Công thơng Việt Nam và các chi nhánh Ngân hàng Công thơng bạn.....88
5.2. Đối với cá ngân hàng khác trên địa bàn...................................................................................89
5.3. Đối với các cơ quan chức năng....................................................................................................91
III - Kiến nghị........................................................................................................................................92
1. Đối với Ngân hàng Công thơng Việt Nam.....................................................................................93
2. Đối với NHNN Việt Nam.................................................................................................................94
3. Về phía Chính phủ.......................................................................................................................95
Kết luận......................................................................................................................................................96
Tài liệu tham khảo......................................................................................................................................97
2
mở đầu
Mở rộng cho vay, tăng d nợ lành mạnh và nâng cao thu nhập ngân
hàng luôn là một trong những mục tiêu dài hạn của một ngân hàng thơng mại
(NHTM). Để thực hiện điều đó, các ngân hàng đã sử dụng nhiều biện pháp,
nhằm vào nhiều nhóm khách hàng. Sự ra đời và phát triển của các Tổng Công
ty Nhà nớc theo các Quyết định 90/ TTg và 91/TTg ở nớc ta cũng đã đợc các
NHTM tập trung khai thac nhằm vào mục tiêu trên. Là những doanh nghiệp
Nhà nớc (DNNN) quy mô lớn, hoạt động theo mô hình mới, các Tổng Công
ty có những lợi thế căn bản với t cách là khách hàng của một ngân hàng. Mở
rộng cho vay các Tổng Công ty không chỉ có ý nghĩa với việc kinh doanh của
ngân hàng, nó còn giúp các Tổng Công ty mau chóng ổn định, phát triển sản
xuất - kinh doanh, góp phần thực hiện chiến lợc phát triển kinh tế chung. Tuy
vậy, điều này hoàn toàn không đơn giản, bởi ngân hàng phải kết hợp giữa mở
rộng với nâng cao hiệu quả cho vay, trong điều kiện cạnh tranh ngày càng
gay gắt. Hơn nữa các Tổng Công ty đợc thành lập hớng tới mô hình tập đoàn
kinh tế ở nớc ta trong những điều kiện riêng và có những đặc điểm riêng mà
để mở rộng cho vay cần phải có những giải pháp phù hợp.
đặc điểm của hoạt động cho vay các TCT cuả các NHTM. Mục tiêu của ch-
ơng nhằm tạo cơ sở của việc đa ra các giải pháp và kiến nghị nhằm mở rộng
cho vay những khách hàng vay tại Sở giao dịch I - Ngân hàng công thơng
Việt Nam.
I - Hoạt động cho vay của các NHTM
1. Khái niệm, vai trò hoạt động cho vay của các NHTM
1. 1. Khái niệm
Theo nghĩa thông thờng, cho vay là việc chuyển giao một số tiền hay
tài sản nhất định cho ngời khác sử dụng với điều kiện có hoàn trả lại. Khái
niệm phổ biến này đợc dùng rộng rãi trong đời sống thờng ngày, từ những
món tiền hay tài sản có giá trị lớn cho tới những món tiền lớn hay đồ vật có
giá trị nhỏ. Với khái niệm này, hoạt động cho vay hay quan hệ vay mợn nói
chung có 2 đặc điểm chính là:
- Thứ nhất trong quan hệ ấy, chỉ có sự chuyển giao quyền sử dụng
(tiền, tài sản) mà không có sự chuyển giao quyền sở hữu các tài sản hay số
tiền đó.
- Thứ hai, ngời cho vay đợc hoàn trả lại sau một thời gian nhất định
theo sự thoả thuận giữa hai bên ngời cho vay và ngời đi vay.
5
Ngời cho vay có nhận đợc một khoản lãi nào không cũng phụ thuộc
vào sự thoả thuận này, và trong đời sống thờng ngày không phải bao giờ ngời
cho vay cũng lấy lãi.
Còn đối với các NHTM hay là các tổ chức tín dụng (TCTD) nói chung
thì cho vay là một nội dung nghiệp vụ, đó là việc NHTM giao cho khách
hàng một khoản tiền nhất định trong một thời gian nhất định với điều kiện là
họ phải hoàn trả lại cùng với một khoản tiền vợt trội đóng vai trò là tiền lãi.
Nh vậy, ngoài hai đặc điểm vừa nêu đối với cho vay nói chung, hoạt động
cho vay của các NHTM còn có đặc trng thứ ba là ngời cho vay (các NHTM)
luôn đòi hỏi một khoản tiền lãi ngoài khoản tiền gốc mà họ đã cho vay. Với
một khoản vay mợn thông thờng, ngời cho vay có thể không đòi hỏi một
tiến hành cho vay bằng vàng bạc để kiếm lời bởi họ phát hiện ra rằng ở một
thời điểm bất kỳ các biên lai trình để rút vàng chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong
số tiền vàng họ nắm giữ. Nguyên lý này giờ đợc mang tên của chính những
ngời phát hiện ra nó, nguyên lý thợ kim hoàn, và nó còn đợc các chủ ngân
hàng áp dụng. Cho tới ngày nay, dù xã hội đã phát triển với những bớc tiến
nhảy vọt thì cho vay vẫn cứ là một trong ba hoạt động cơ bản chứng tỏ sự tồn
tại của một NHTM, đó là nhận tiền gửi, cho vay và làm dịch vụ thanh toán.
Nếu nh cho vay luôn là hoạt động quan trọng nhất của các NHTM, thì
đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân nó cũng giữ một vị trí thiết yếu không
kém. Cùng với hoạt động nhận tiền gửi, các ngân hàng đã tạo tiền qua
cho vay nền kinh tế. Các lý thuyết đã chỉ ra phần lớn các khoản vay ngân
hàng đều tạo ra các khoản tiền gửi ngân hàng khác, và nh vậy bằng cách cấp
một kho tăng khối tiền tệ ản vay, một khoản tiền gửi mới sẽ đợc tạo ra ở một
ngân hàng nào đó và khối tiền tệ sẽ tăng lên. Quá trình sẽ diễn ra theo chiều
ngợc lại khi ngân hàng thu nợ. Tất nhiên, khả năng tạo tiền của các nớc là
không giống nhau do tỷ lệ dự trữ ở các NHTM từ lợng tiền huy động đợc
(gồm cả dự trữ bắt buộc và dự trữ tự nguyện) và tỷ lệ giữa tiền trong dân là
khác nhau, song trong một trừng mực nào đó thì khả năng ấy cũng phụ thuộc
vào khả năng tăng d nợ cho vay của họ. Mặt khác, hoạt động cho vay còn
7
làm giảm hệ số giữ tiền mặt trong nền kinh tế, bởi các chủ thể có thể dễ dàng
vay ngân hàng cho các nhu cầu chi tiêu, qua đó làm. Các tác động trên của
hoạt động cho vay tới mức cung tiền đợc cho bởi công thức:
MS = m. H
m =
Trong đó: MS là mức cung tiền (M
1
)
H là tiền cơ sở
m là số nhân tiền tệ
kinh doanh. Ta hiểu ngắn gọn cơ cấu vốn tối đa của một công ty là cơ cấu
vốn làm tối đa hoá giá trị thị trờng ( hay giá cả cổ phiếu) của công ty đó, và
với cơ cấu vốn tối u này thì chi phí vốn bình quân đợc cho bởi công thức sau
đây là thấp nhất:
WACC = Wd. Kd (1- t) + Wp + WsKs
Trong đó
- WACC là chi phí vốn bình quân
- Wd, Wp, Ws lần lợt là tỷ trọng của nợ vay, vốn huy động từ cổ phiếu
u đãi và cổ phiếu thờng (hay lợi nhuận giữ lại). Vốn vay có tác dụng khuyếch
đại lợi nhuận qua đòn cân nợ: DFL = . Đòn cân nợ DFL chính là thay đổi của
thu nhập của mỗi cổ phiếu thờng thay đổi 1% của lợi nhuận hoạt động
( EBIT); là lãi suất tiền vay (R) là một loại chi phí hợp lý đợc trừ ra khỏi lợi
nhuận hoạt động khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Do vậy, theo công
thức tính chi phí vốn bình quân, doanh nghiệp chỉ phải thực chịu mức lãi suất
(1 - t), trong đó Kd là lãi suất tiền vay và t là thuế suất thuế thu nhập. Tuy
vậy, không phải doanh nghiệp sẽ dùng toàn bộ vốn vay để tài trợ cho hoạt
động của mình, bởi thờng thì đến một giới hạn nào đó, các ngân hàng sẽ đòi
hỏi lãi suất cao hơn để bù đắp mức rủi ro tăng lên mà họ phải gánh chịu; Hơn
nữa càng sử dụng nhiều nợ vay thì quyền tự chủ kinh doanh của doanh
nghiệp càng bị ảnh hởng. Nh vậy, các doanh nghiệp sẽ cân nhắc một tỷ lệ vốn
vay hợp lý để có một cơ cấu vốn tối u, và các NHTM đã giúp các doanh nghiệp
tìm ra một cơ cấu vốn có chi phí rẻ nhất. Trong điều kiện một nền kinh tế mà hệ
9
thống thị trờng còn cha hoàn chỉnh nh ở Việt Nam ta, việc huy động vốn bằng
phát hành cổ phiếu. trái phiếu rất khó khăn, và hơn nữa phần lớn các doanh
nghiệp nớc ta hiện nay không phải là công ty cổ phần, thì nguồn vốn vay NHTM
lại càng chiếm một tỷ lệ lớn trong tổng nguồn huy động của doanh nghiệp.
Nhng để đợc một ngân hàng cho vay, các doanh nghiệp lại phải có
những điều kiện nhất định. Một điều kiện thờng thấy là các doanh nghiệp
phải giải trình tình hình tài chính đợc thể hiện qua sổ sách kế toán, các báo
dài hạn có thời gian từ 5 năm trở lên nhng không quá thời hạn hoạt động còn
lại theo quyết định thành lập hoặc giấy phép thành lập đối với pháp nhân,
không quá 15 năm với cho vay các dự án phục vụ đời sống. Vậy cũng là một
quy định mới vì trớc đây (trớc khi có quyết định 200/QDNN1 ngày
28/6/2000 ) chúng ta coi cho vay trung hạn có thời hạn từ 1 - 3 năm, và cho
vay dài hạn tới 3- 5 năm. Tất nhiên đây chỉ là sự khác nhau do quy ớc, nhng
nó có tác động lớn tới hoạt động cho vay, bởi vì điều đó đi kèm với sự quản
lý của NHNN.
Phân loại các món vay theo thời hạn là phổ biến của mọi NHTM. Họ
sẽ căn cứ vào đối tợng cho vay mà quyết định loại cho vay cho phù hợp
(thuộc loại ngắn hạn, trung hạn hay dài hạn, và thời hạn cụ thể), từ đó mà áp
dụng các phơng thức kiểm tra, kiểm soát món vay phù hợp. Với cách phân
loại này, các ngân hàng sẽ xây dựng một cơ cấu hợp lý các khoản cho vay
ngắn, trung và dài hạn, từ đó tạo ra cơ cấu kỳ hạn tối u của tài sản, phù hợp
với kỳ hạn của nguồn vốn huy động, kết hợp tốt nhất giữa khả năng sinh lời
và khả năng thanh khoản. Ngợc lại, cũng căn cứ vào nhu cầu vay vốn của
khách hàng về các món vay ngắn hạn, trung hạn hay dài hạn mà ngân hàng
lập kế hoạch huy động sao cho thoả mãn những nhu cầu đó.
2.2. Theo lĩnh vực đầu t
Theo cách phân loại này ta có thể chia các khoản cho vay thành:
11
- Cho vay thơng mại và công nghiệp
- Cho vay bất động sản
- Cho vay nông nghiệp
- Cho vay cá nhân
- Cho vay khác
Tuỳ theo điều kiện và yêu cầu quản lý ta có thể chia nhỏ hơn nữa các
lĩnh vực trên để đợc các loại cho vay với lĩnh vực hẹp hơn. Phân loại các món
vay theo lĩnh vực rất có ý nghĩa trong việc kết hợp giữa đa dạng hoá để giảm
rủi ro với chuyên môn hoá ở mức độ phù hợp. Các NHTM thờng dựa vào các
cầm cố. Tuy vậy cũng cần khẳng định mục đích của các đảm bảo trên là tạo
động lực buộc khách hàng trả nợ chứ chẳng ngân hàng nào muốn thanh lý
những tài sản đảm bảo ấy đẻ bù đắp cho ngững món cho vay không thể thu
hồi.
Trờng hợp khách hàng có tín nhiệm, có tình hình tài chính vững mạnh
và lợi nhuận có đợc từ dự án sẽ cho vay là khả quan thì ngân hàng có thể cho
vay không cần đảm bảo, điều mà các sở Việt Nam ta gọi là cho vay tín chấp.
Điều đó giải thích tại sao nhiều ngân hàng cấp những khoản cho vay lớn nhất
lại không cần đảm bảo. Đó là các khoản cho vay những khách hàng chủ yếu,
những công ty có quan hệ thờng xuyên với ngân hàng, có tình hình tài chính
vững mạnh với lợi nhuận tơng đối ổn định bởi hệ thống quản lý có hiệu quả
và các sản phẩm dịch vụ đợc thị trờng sẵn sàng chấp nhận. Trờng hợp này ít
nhiều tơng tự việc cho vay các tổng công ty ở nớc ta hiện nay. Chúng ta sẽ trở
lại vấn đề này ở các phần sau. Nh vậy, để quyết định món vay là có đảm bảo
hay không có đảm bảo các ngân hàng phải dựa vào những yếu tố nhất định
nh đã phân tích.
2.4. Theo phơng pháp hoàn trả
Các khoản cho vay còn có thể đợc hoàn trả một lần hay trả góp. Cho
vay hoàn trả một lần thì khoản tiền vay đợc hoàn trả toàn bộ một lần vào thời
gian đáo hạn theo hợp đồng tín dụng, lãi suất có thể đợc trả theo những thời
13
hạn nhất định (chẳng hạn theo tháng, theo quý hay năm). Trong khi ấy, cho
vay trả góp đòi hỏi việc hoàn trả theo định kỳ theo nguyên tắc trả dần trong
suốt thời gian thực hiện hợp đồng. các khoản trả nợ có thể bằng nhau (trả
theo niên kim cố định) hoặc không bằng nhau tuỳ theo thoả thuận. Thông th-
ờng các ngân hàng áp dụng phơng thức trả góp với các khoản cho vay trung
dài hạn (TDH) để đâùu t vào các dự án mở rộng sản xuất kinh doanh hay đầu
t mới, hay đầu t vào bất động sản còn các khoản cho vay hoàn trả một lần lại
thờng đợc áp dụng với cho ngắn hạn hơn. theo quy chế cho vay hiện nay, các
khoản cho vay ngắn hạn đợc cấp hai hình thức là cho vay theo món và theo
một chính sách cho vay nằm trong hệ thống chính sách kinh doanh của nó.
Điều này là hết sức cần thiết bởi mặc dù các NHTM hoạt động trong một
hành lang hẹp của các quy định quản lý của NHTW và chính phủ, nhng các
luật lệ và quy định ấy vẫn không đảm bảo chắc chắn rằng hoạt động cho vay
của ngân hàng là an toàn lành mạnh và có lợi cho ngân hàng. Các quy định
ấy cũng không thể chỉ ra các vấn đề cụ thể khi tiến hành cho vay nh số tiền,
kỳ hạn, phơng thức cho vay. . . . mà điều đó đợc quyết định thế nào phải do
chính ngân hàng dựa theo các giới hạn trên. Do vậy cần phải có một chính
sách cho vay rõ ràng để xác định phơng hớng sử dụng vốn đợc hình thành từ
những cổ đông và ngời gửi tiền. Chính sách cho vay của ngân hàng sẽ đóng vai
trò hớng dẫn đối với cán bộ tín dụng (CBTD), đơn giản hoá và thúc đẩy nhanh
quá trình ra quyết định, đồng thời hình thành một mức độ đồng nhất trong hoạt
động cho vay. Để làm đợc điều ấy, chính sách cho vay của ngân hàng sẽ bao
gồm các nội dung từ chiến lợc của ngân hàng trong hoạt động cho vay (mục
tiêu, nguyên tắc u tiên,....); chế độ, thể lệ tín dụng; phơng pháp thẩm định tín
dụng, hồ sơ vay nợ; tổ chức kiểm tra, quản lý việc thực hiện các hợp đồng tín
dụng. Thực tiễn đã chỉ ra rủi ro ngân hàng sẽ tăng lên nếu nó không có chính
sách cho vay, hoặc nếu có nhng không triển khai đến toàn bộ những ngời thực
hiện, hoặc nếu chính sách cho vay ấy không đồng bộ. Việc thực hiện cho vay sẽ
là việc áp dụng chính sách cho vay vào hoạt động thực tiễn. Dới đây là các bớc
15
mà ngân hàng thờng trải qua khi cho vay một khách hàng. (ở đây do yêu cầu
của vấn đề nghiên cứu, ngời viết sẽ nhấn mạnh vào các khách hàng là tổ chức
kinh tế (TCKT) )
3.1 Tìm kiếm và thẩm định
Các ngân hàng có thể có đợc yêu cầu vay vốn do khách hàng đa tới
hoặc chủ động tìm đến với các khách hàng có nhu cầu để đề nghị phục vụ.
Khi đã có yêu cầu xin vay vốn, điều đầu tiên CBTD phải làm là hớng dẫn
khách hàng về thủ tục và điu kiện đợc xin vay vốn. Nếu khách hàng đã nhất
trí với các điều kiện và thủ tục ấy thì CBTD hớng dẫn họ lập hồ sơ vay vốn để
thức rằng không phải bao giờ một khách hàng có uy tín trong việc vay mợn ở
quá khứ cùng chắc chắn thực hiện đầy đủ các hợp đồng tín dụng. Có điều là
trong trờng hợp họ không làm nh vậy, uy tín bao lâu gây dựng của họ sẽ bị
ảnh hởng, và đây cũng là một cái gì đó khách hàng cân nhắc.
Ba là năng lực tài chính của khách hàng: ở đây, các NHTM sẽ xác
định vốn kinh doanh của doanh nghiệp xin vay, và họ sẽ không bao giờ cấp
một món vay nào do doanh nghiệp nếu không đợc đảm bảo bằng vốn kinh
doanh. Vốn kinh doanh là một trong những tiêu chuẩn đo lờng sức mạnh tài
chính của khách hàng, và cũng là một yếu tố quyết định tới khối lợng tín
dụng mà ngân hàng sẵn lòng cung cấp. Các ngân hàng còn phải xem xét khả
năng độc lập, tự chủ tài chính trong kinh doanh, khả năng thanh toán và hoàn
trả nợ của ngời vay. Điều này đợc thực hiện thông qua phân tích các chỉ tiêu
đặc trng tài chính của doanh nghiệp nh tỷ lệ thanh toán nhanh; tỷ lệ thanh
toán hiện hành; vốn lu động thực tế chủ sở hữu; vòng quay vốn lu động; hệ số
tài trợ trong tổng tài sản . . . cũng nhận thấy là năng lực tài chính của doanh
nghiệp, trong đó có yếu tố lợi nhuận, chịu tác động của nhiều yếu tố nội tại
của doanh nghiệp ấy, đó là khả năng quản lý, khả năng kỹ thuật - công nghệ,
sức cạnh tranh. Đây cũng là những đối tợng trong thẩm định của ngân hàng,
và tất nhiên họ sẽ đánh giá cao các doanh nghiệp có hệ thống quản lý có hiệu
lực, cung cấp các sản phẩm, dịch vụ có sức cạnh tranh tốt trên thị trờng.
17
Bốn là thẩm định tài sản thế chấp, cầm cố (nếu có): Về nguyên tắc
những tài sản đem cầm cố, thế chấp phải thực quyền sở hữu của ngời vay, và
ngời vay phải chứng minh đợc điều đó trớc ngân hàng bằng những tài liệu
hợp pháp. Không chỉ nh vậy, CBTD còn phải thẩm định giá trị những tài sản
ấy một cách chính xác theo giá cả thị trờng hiện tại và giá trị thanh lý ( thờng
thấp hơn nhiều giá cả thị trờng hiện tại) nếu ngời vay không trả nợ, sự biến
động về giá cả của những tài sản đó.
Năm là các điều kiện kinh tế: Đây tuy không phải là yếu tố thuộc về
bản thân khách hàng nhng nó lại tác động tới khả năng trả nợ của khách hàng
khách hàng, ngân hàng sẽ rút ra kết luận cho mình về số tiền có thể chấp
nhận cho vay trong tổng doanh thu đó. Một vấn đề có tính nguyên tắc là chỉ
những phơng án với hiệu quả đợc tính trong khoảng thời gian một chu kỳ sản
xuất hoặc năm dơng lịch mới là đối tợng của cho vay vốn lu động.
Đối với các dự án xin vay vốn TDH, thì việc thẩm định sẽ phức tạp
hơn, bởi vì các khoản cho vay này chứa đựng nhiều rủi ro hơn. Các ngân
hàng thờng thẩm định dự án từ nhiều phơng tiện kỹ thuật, thị trờng và tài
chính của dự án, từ đó khẳng định tính khả thi kinh tế - kỹ thuật của dự án,
xác định đợc thời điểm thực hiện dự án, lịch trình giải ngân, trả nợ đợc trù
tính trong dự án, từ đó mà quyết định cho vay hay từ chối. Trớc tiên, ngân
hàng cũng phải thẩm định về thị trờng sản phẩm, dịch vụ và dịch vụ sẽ cung
cấp nh đối với cho vay ngắn hạn. Đó là nhu cầu của thị trờng đối với các loại
sản phẩm dịch vụ đó, và liệu chúng có đáp ứng đợc các nhu cầu đó hay
không? Các sản phẩm dịch vụ ấy sẽ cạnh tranh thế nào trớc các sản phẩm
dịch vụ cạnh tranh hiện hữu và tiềm năng? Sẽ là thuận lợi cho doanh nghiệp
cũng nh ngân hàng nếu nh doanh nghiệp độc quyền cung ứng các sản phẩm
dịch vụ ấy, nhng trong nền kinh tế thị trờng, cạnh tranh thờng diễn ra rất gay
gắt, nó không chỉ là nỗi lo lắng của các giám đốc doanh nghiệp và còn là của
các nhà ngân hàng. Thẩm định kỹ thuật dự án cũng quan hệ chặt chẽ tới ph-
ơng diện thị trờng của dự án. ở đây, ngân hàng quan tâm tới qui mô của dự
án, xem có phù hợp vói khả năng tiêu thụ sản phẩm và khả năng cung cấp
nguyên vật liệu, năng lực quản lý của doanh nghiệp không? Tiếp đó ngân
19
hàng xem xét tới công nghệ và trang thiết bị, xem xem chủ đầu t đã đa ra các
phơng án lựa chọn nào và tại sao lại lựa chọn công nghệ thiết bị hiện tại? Số
lợng, công suất, quy cách, chủng loại danh mục thiết bị, tính đồng bộ của dây
truyền sản xuất, năng lực hiện có của doanh nghiệp so với quy mô của dự án
nh thế nào? Địa điểm xây dựng dự án có phù hợp không? Tất cả các yếu tố
trên sẽ tào ra đặc tính kỹ thuật của sản phẩm thế nào? Đây cũng là căn cứ xác
định chu kỳ sống của sản phẩm, một yếu tố có ý nghĩa khi xem xét đầu t.
Khi thẩm định dự án đầu t để cho vay trung dài hạn, ngân hàng thờng
vận dụng tổng hợp nhiều phơng pháp trong đó coi mỗi chỉ tiêu là
một con số thể hiện một mặt của dự án. Ngời ta còn có thể sử dụng
nhiều chỉ tiêu khác nữa, nh chỉ tiêu tỷ lệ lợi ích trên chi phí (B/C), chỉ số
doanh lợi PI (PI = , PV là thu nhập ròng hiện tại, P là vốn đầu t và PV = NPV
+ P), ... Qua thẩm định tín dụng với dự án xin vay vốn trung dài hạn, ngân
hàng không chỉ xác định tính hiệu quả tài chính của dự án mà còn xác định
khối lợng vốn ngân hàng nên cho vay, thời gian giải ngân thu nợ nếu cho
vay.
Nh vậy, chúng ta đã xem xét các yếu tố mà ngân hàng cần thẩm định
khi quyết định cho vay. Để thẩm định đợc các yếu tố đó (về bản thân khách
hàng và về phơng án/ dự án xin vay vốn) ngân hàng phải có đủ thông tin đợc
thu thập từ các nguồn khác nhau bằng nhiều phơng tiện khác nhau. Thông
qua phỏng vấn trực tiếp ngời xin vay, cán bộ tín dụng có thể đánh giá đợc
phần nào năng lực, t cách đạo đức của khách hàng, cũng nh để giải thích
những điều cha rõ trong hồ sơ tín dụng. Nguồn thứ hai là hệ thống sổ sách
của ngân hàng, với nhiều thông tin tín dụng, thanh toán có giá trị có thể cho
biết về uy tín của khách hàng trong việc hoàn trả các món vay, số d trên các
tài khoản, tình hình thanh toán công nợ... Ba là các nguồn thông tin bên
ngoài, chẳng hạn việc ngân hàng thuê các Công ty chuyên nghiệp điều tra thu
thập thông tin về khách hàng, hay nhờ các ngân hàng bạn hay bạn hàng của
khách hàng để xác định uy tín của anh ta. Một số nớc còn có hệ thống thông
tin tín dụng chung do ngân hàng Trung ơng hay hiệp hội các ngân hàng điều
hành (CIC ở Việt Nam là một ví dụ về hình thức này). Bốn là các chuyến
viếng thăm khách hàng, qua đó CBTD có thể thu thập những thông tin rất
21
khách quan về tình hình hoạt động của họ. Năm là những thông tin do khách
hàng cung cấp từ các hồ sơ vay vốn và sổ sách kế toán. Đây là nguồn thông
tin chính thức mà khách hàng phải trình lên ngân hàng khi xin vay. Trong
nguồn này các báo cáo tài chính giữ một vị trí quan trọng, và ngân hàng th-
khách hàng và tình hình thị trờng giá cả... bằng nhiều nguồn thông tin khác
nhau. Nhiều công việc đã đợc tiến hành trong bớc thẩm định tín dụng, nhng
cùng với thời gian các yếu tố xem xét có thể thay đổi. Phát hiện sớm nhất
những dấu hiệu của khoản cho vay có vấn đề, ngân hàng có thể có biện pháp
thích hợp. Ngân hàng có thể thu hồi khoản vay trớc hạn, nếu khách hàng sử
dụng vốn sai mục đích. Ngân hàng cũng có thể yêu cầu thêm tài sản thế
chấp, cầm cố khi giá trị thị trờng của các tài sản này giảm ngoài dự kiến...
Đối với những khó khăn mang tính khách quan, ngân hàng sẽ cùng khách
hàng cùng nhau tháo gỡ. Cán bộ tín dụng có thể cho doanh nghiệp có lời
khuyên hay cố vấn cho họ về các vấn đề sản xuất kinh doanh; ngân hàng tìm
cách giúp doanh nghiệp thu hồi các hoá đơn chậm trả, thanh toán hàng tồn
kho hay giảm bớt dự trữ quá mức; sắp xếp, cấu trúc lại các khoản vay bằng
định lại kỳ hạn nợ hay rút bớt mức chi trả định kỳ trong một thời gian ...
Để việc thu nợ diễn ra thuận lợi. Cán bộ tín dụng có các biện pháp
nhắc nhở đôn đốc (từ nhẹ tới nặng); định kỳ tổng kết việc thực hiện kế hoạch
trả nợ của khách hàng. Với các khoản nợ có vấn đề, ngân hàng xử lý theo hai
hớng: biện pháp khai thác và biện pháp thanh lý. Bởi nhiều lý do, ngân hàng
thờng thích biện pháp thứ nhất hơn, tất nhiên còn phải dựa vào nhiều yếu tố
nh nguyên nhân của khó khăn trong chi trả, thái độ của ngời vay đối với các
khoản nợ, khả năng chi trả của họ (dù cần phải có thời gian), các chi phí cho
việc thu hồi cùng nh thái độ của các chủ nợ khác. Các việc làm cụ thể của
biện pháp này đã nêu ở trên.
Tóm lại, ngân hàng giải ngân đúng đối tợng và tiến độ sản xuất kinh
doanh, quản lý và giám sát chặt chẽ món vay sẽ tăng hiệu quả hoạt động cho
vay, giảm tới mức thấp nhất rủi ro có thể có với các khoản vay.
23
3.3. Thanh lý hợp đồng tín dụng và lu giữ hồ sơ khách hàng.
Sau khi thu nợ đầy đủ hoặc giải quyết các tồn tại về khoản vay, ngân
hàng và khách hàng tiến hành thanh lý hợp đồng tín dụng. Về phía mình
ngân hàng sẽ tổng kết và đánh giá toàn bộ quá trình cho vay, rút ra kinh
đáp ứng đợc các nhu cầu thanh khoản; với tỷ lệ ký thác trung dài hạn càng
cao, ngân hàng càng có khả năng cho vay trung dài hạn. Vốn tự có cũng là
yếu tố tác động đáng kể, một ngân hàng có vốn tự có lớn có thể cho vay với
kỳ hạn dài hơn, rủi ro cao hơn, bởi vậy quy mô loại này có thể lớn hơn.
Ngoài ra khả năng cho vay của ngân hàng còn chịu sự chi phối của các tỷ lệ
giới hạn (nếu có) của ngân hàng Trung ơng, chẳng hạn theo luật tài chính tín
dụng ở nớc ta, d nợ cao nhất của tài chính tín dụng với một khách hàng
không quá 15% vốn tự có của tài chính tín dụng đó.
Cùng thuộc về các nhân tố nội tại của ngân hàng, đội ngũ nhân viên
tác động mạnh tới quy mô cho vay bởi họ chính là ngời thực hiện hoạt động
cho vay, họ cũng là ngời làm Marketing ngân hàng, tạo ra hình ảnh một ngân
hàng trong tâm trí khách hàng. Tiếp đó, phải kể tới lãi suất, chất lợng và địa
bàn phục vụ. Ngân hàng với lãi suất hấp dẫn so với các đối thủ cạnh tranh có
khả năng mở rộng quy mô cho vay, nâng cao d nợ. Nhng trên thị trờng hiện
nay, giá cả rẻ hay đắt phải đặt trong mối quan hệ với chất lợng hàng hoá dịch
vụ. Bởi vậy để toàn diện ta nói lãi suất cho vay rẻ so với chất lợng phục vụ có
tác dụng tốt với tăng d nợ. Địa bàn của ngân hàng lại ảnh hởng tới quy mô
cho vay trên ký thác cao hơn ở các vùng nông thôn. Nhân tố vị trí cũng gắn
liền với các môi trờng hoạt động khác nhau của các ngân hàng.
Thứ hai là tính cạnh tranh trong môi tr ờng hoạt động của ngân hàng.
Đối với hoạt động cho vay, cạnh tranh diễn ra trên hai giác độ, đó là giữa các
ngân hàng với nhau và giữa ngân hàng với các nguồn thay thế đáp ứng nhu
cầu vốn của doanh nghiệp. Để tăng d nợ trong điều kiện phải cạnh tranh với
nhiều ngân hàng khác là điều không đơn giản, ngợc lại họ rất dễ bị mất
khách hàng do các biện pháp lôi kéo của các đối thủ. Với chính ngân hàng để
mở rộng cho vay, họ phải cung cấp các điều kiện vay vốn hấp dẫn để không
25
Copyright: Tài liệu đại học ©