nghiên cứu - trao đổi
28Tạp chí luật học số 6/2005

ThS. Hoàng Quốc Hồng *
uyt nh hnh chớnh, hnh vi hnh
chớnh l nhng thut ng c dựng ph
bin trong lnh vc qun lớ, tuy vy hin nay
quan nim v quyt nh hnh chớnh, hnh vi
hnh chớnh cũn c hiu theo cỏc ngha
rng, hp khỏc nhau. Ngay c trong cỏc vn
bn phỏp lut hin hnh, vic quy nh quyt
nh hnh chớnh, hnh vi hnh chớnh cng
cha c thng nht, phm vi nhng quyt
nh hnh chớnh, hnh vi hnh chớnh no l
i tng xột x ca to hnh chớnh cũn cú
nhiu trng hp khụng c th. iu ny
gõy khú khn cho cỏc cỏ nhõn, t chc khi
kin bo v quyn li ớch hp phỏp ca
mỡnh v hot ng ca to ỏn nhõn dõn
trong vic bo v quyn, li ớch hp phỏp
ca cỏ nhõn, t chc. Trong bi vit ny, tỏc
gi bn v cỏc quyt nh hnh chớnh, hnh
vi hnh chớnh thuc i tng xột x ca

Trong quỏ trỡnh thc hin hot ng
qun lớ hnh chớnh, ch th qun lớ hnh
chớnh th hin ý chớ ca mỡnh thụng qua
nhiu hỡnh thc m mt trong nhng hỡnh
thc quan trng v ph bin nht l ban hnh
quyt nh hnh chớnh cỏ bit nhm gii
quyt nhng vn phỏt sinh trong lnh vc
hnh chớnh nh: Tuyn dng, b nhim,
Q

* Ging viờn chớnh Khoa hnh chớnh - nh nc
Trng i hc Lut H Ni nghiªn cøu - trao ®æi
T¹p chÝ luËt häc sè 6/2005

29

miễn nhiệm, biệt phái, nâng lương, cấp nhà,
quyết định thu hồi đất, xử lí kỉ luật lao động,
quyết định phân bổ ngân sách, quyết định xử
phạt vi phạm hành chính. Ngoài các loại
quyết định đó, cơ quan hành chính còn ban
hành các quyết định hành chính cá biệt liên
quan đến lĩnh vực an ninh, quốc phòng, đối
ngoại Quyết định hành chính cá biệt còn
được thể hiện bằng nhiều hình thức khác
nhau như văn bản, công điện, điện báo,
FAX, khẩu lệnh thậm chí còn tồn tại dưới

chính nhà nước ban hành. Ngoài những đặc
điểm chung thì quyết định hành chính cá biệt
thuộc đối tượng xét xử của toà hành chính
còn phải hội đủ các dấu hiệu sau:
- Gây thiệt hại trực tiếp cho các đương
sự, bị chính đương sự hoặc người do đương
sự uỷ quyền (theo luật định) khởi kiện mới
thuộc thẩm quyền của toà hành chính;
- Phải được thể hiện bằng hình thức văn
bản (tiêu đề tên văn bản) với tên gọi do pháp
luật quy định như quyết định xử phạt, quyết
định thu hồi đất, quyết định thu phí, lệ phí,
quyết định cấp đất ;
- Là quyết định hành chính lần đầu và
phải thuộc loại quyết định được quy định
trong Pháp lệnh thủ tục giải quyết vụ án hành
chính và các văn bản pháp luật hiện hành;
- Quyết định hành chính cá biệt là đối
tượng khởi kiện luôn gắn với quyền lực nhà
nước (lợi ích chung của Nhà nước, xã hội).
Đây là điểm khác biệt với một số quyết định
hành chính nội bộ được ban hành (hành
chính quản trị) trong nội bộ cơ quan hành
chính, đơn vị sự nghiệp, tổ chức kinh tế
nhằm giải quyết những vấn đề nội bộ và lợi
ích của chính tổ chức đó.
Chủ thể ban hành quyết định hành chính
cá biệt thuộc đối tượng xét xử của toà hành
chính bao gồm:
- Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc

điều của Pháp lệnh thủ tục giải quyết vụ án
hành chính (năm 1998),
(6)
còn những cơ quan
chức năng được đề cập tại Điều 12 Pháp lệnh
này được xác định căn cứ vào các văn bản
pháp luật sau:
Theo Luật tổ chức Chính phủ và Nghị
định của Chính phủ số 86/2002/NĐ-CP ngày
05/11/2002 quy định chức năng, nhiệm vụ,
quyền hạn và cơ cấu tổ chức của bộ, cơ quan
ngang bộ thì các cơ quan chức năng trực thuộc
các cơ quan này được xác định bao gồm các
đơn vị như: Tổng cục, vụ, viện, thanh tra bộ,
văn phòng bộ, các trường đào tạo trực thuộc
bộ, các tổ chức sự nghiệp trực thuộc bộ.
Ví dụ: Cục quản lí nhà - Bộ xây dựng;
Cục đường bộ Việt Nam - Bộ giao thông vận
tải; Trường Đại học Luật Hà Nội - Bộ tư
pháp; các trường đại học trực thuộc Bộ giáo
dục và đào tạo Toà phúc thẩm Toà án nhân
dân tối cao tại thành phố Hồ Chí Minh, Đà
Nẵng, Hà Nội là các đơn vị chức năng thuộc
Toà án nhân dân tối cao; Viện kiểm sát phúc
thẩm Viện kiểm sát nhân dân tối cao tại
thành phố Hồ Chí Minh là đơn vị chức năng
thuộc Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
- Các cơ quan nhà nước ở địa phương:
Các toà án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân
địa phương được tổ chức theo cấp tỉnh,
nghiªn cøu - trao ®æi
T¹p chÝ luËt häc sè 6/2005

31

tại xã phường thị trấn; đưa vào trường giáo
dưỡng; đưa vào cơ sở giáo dục; đưa vào cơ
sở chữa bệnh; quản chế hành chính;
- Quyết định kỉ luật buộc thôi việc cán
bộ công chức giữ chức vụ từ vụ trưởng và
tương đương trở xuống;
- Quyết định hành chính trong lĩnh vực
quản lí đất đai;
- Quyết định hành chính trong việc cấp
giấy phép thu hồi giấy phép về xây dựng cơ
bản sản xuất kinh doanh;
- Quyết định hành chính trong việc
trưng dụng, trưng mua, tịch thu tài sản;
- Quyết định hành chính trong việc thu
thuế, truy thu thuế;
- Quyết định hành chính trong trong
việc thu phí, lệ phí.
(7)

Như vậy, nếu việc xác định quyết định
hành chính đối tượng xét xử của toà hành
chính chỉ căn cứ vào sự liệt kê trong Điều 11
Pháp lệnh thủ tục giải quyết vụ án hành chính

nhà nước hoặc nhân danh nhà nước) do các
công chức, viên chức nhà nước tiến hành theo
quy định của pháp luật nhằm thực hiện chức
năng, nhiệm vụ của nhà nước, phục vụ lợi ích
nhà nước và xã hội”.
(9)

Hành vi công vụ có một số đặc trưng cơ
bản sau:
- Hành vi công vụ chủ yếu do đội ngũ cán
bộ, công chức trong cơ quan nhà nước thực hiện;
- Hành vi công vụ là những hoạt động
đặc thù, được tiến hành thường xuyên với
mục đích quản lí, bảo vệ trật tự xã hội, hỗ trợ
cho các hoạt động xã hội và phục vụ con người;
- Hành vi công vụ được đảm bảo thực
hiện bằng quyền lực nhà nước.
Công vụ xét trong quan hệ với hệ thống
hành pháp là những hoạt động do đội ngũ
cán bộ, công chức trong cơ quan hành chính
tiến hành nhằm thực hiện chức năng quản lí
nhà nước trên các mặt khác nhau của đời
sống xã hội Ngoài các dấu hiệu chung như
các hành vi công vụ khác, hành vi hành chính
còn có đặc điểm sau:
- Hành vi hành chính do cơ quan hành nghiªn cøu - trao ®æi
32

của toà hành chính được xác định theo dấu
hiệu chủ thể gồm:
- Hành vi của cơ quan nhà nước, cơ quan
hành chính nhà nước.
- Hành vi của người có thẩm quyền (cán
bộ, công chức) trong cơ quan nhà nước, cơ
quan hành chính nhà nước.
Ở đây ta chỉ xem xét đến những hành vi
bất hợp pháp ảnh hưởng trực tiếp đến quyền,
lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức. Đó
là những hành vi lạm quyền làm ảnh hưởng
trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của cá
nhân, tổ chức hoặc cơ quan nhà nước, người
có thẩm quyền không thực hiện nghĩa vụ
(những việc) mà luật pháp yêu cầu phải làm
để thoả mãn yêu cầu hợp pháp của các các
nhân, tổ chức. Căn cứ vào pháp luật tố tụng
hành chính, hành vi hành chính được đề cập
ở đây là hành vi của các chủ thể sau:
- Uỷ ban nhân dân tỉnh, huyện, xã, cán
bộ, công chức của các cơ quan nhà nước đó.
- Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc
Chính phủ, Văn phòng Chủ tịch nước, Văn
phòng Quốc hội, Toà án nhân dân tối cao,
Viện kiểm sát nhân dân tối cao; hành vi hành
chính của thủ trưởng các cơ quan đó.
- Cơ quan chức năng thuộc bộ, cơ quan
ngang bộ, Toà án nhân dân tối cao, Viện
kiểm sát nhân dân tối cao
Như vậy, toà hành chính chỉ xét xử

- Hnh vi hnh chớnh trong lnh vc
qun lớ t ai;
- Hnh vi hnh chớnh trong vic trng
dng, trng mua, tch thu ti sn;
- Hnh vi hnh chớnh trong vic thu phớ,
l phớ;
- Hnh vi hnh chớnh trong vic thu thu,
truy thu thu;
V cỏc khiu kin i vi hnh vi hnh
chớnh trong cỏc lnh vc khỏc theo quy nh
ca phỏp lut.
Nhỡn chung, phỏp lut t tng hnh
chớnh ca nc ta ang trong quỏ trỡnh xõy
dng hon thin thớch ng vi nhng thay
i ang din ra trong i sng xó hi. Vỡ
vy khụng trỏnh khi tỡnh trng cỏc quy
phm phỏp lut t tng hnh chớnh xõy dng
cha chun, cha sỏt vi tỡnh hỡnh thc t,
thm chớ cũn mõu thun vi nhau, gõy ra
cỏch hiu khụng ỳng, trong khi ú vic gii
thớch ca c quan cú thm quyn khụng kp
thi, dn n khú khn cho cỏc ch th khi
thc hin quyn v ngha v t tng ca
mỡnh. Ngay c nhng quy nh v i tng
khi kin, ch th b khi kin cũn nhiu
im cha thng nht. to iu kin
thun li cho cỏc ng s khi kin v to
ỏn th lớ cỏc v vic thuc thm quyn, phi
sm r soỏt, loi b mõu thun, chng chộo
gia cỏc vn bn quy phm phỏp lut t tng

sa i, b sung mt s iu ca Phỏp lnh th tc
gii quyt v ỏn hnh chớnh (nm 1998).
(7).Xem: iu 11 Phỏp lnh sa i, b sung mt s
iu ca Phỏp lnh th tc gii quyt v ỏn hnh
chớnh (nm 1998).
(8).Xem: Trng i hc Lut H Ni, T in gii
thớch thut ng lut hc - Lut hnh chớnh, lut t tng
hnh chớnh, lut quc t, Nxb. Cụng an nhõn dõn, H
Ni 1999, tr. 39.
(9). B ni v - Hc vin hnh chớnh quc gia - Vin
nghiờn cu hnh chớnh, Thut ng hnh chớnh.
(10). Xem: Vin nghiờn cu nh nc v phỏp lut,
Nhng vn c bn v nh nc v phỏp lut,
Nxb. Chớnh tr quc gia, H Ni 1995; tr. 265.