nghiªn cøu - trao ®æi
t¹p chÝ luËt häc sè 5/2009 45
Ths. NguyÔn Nh− Quúnh *
1. Hành vi cạnh tranh không lành mạnh
và hành vi hạn chế cạnh tranh liên quan
đến quyền sở hữu công nghiệp
(1)

Nhằm bù đắp cho những nỗ lực sáng tạo
của chủ thể đã tạo ra đối tượng sở hữu công
nghiệp, pháp luật quy định chủ thể sáng tạo
được trao những độc quyền trong thời hạn
nhất định. Tuy nhiên, độc quyền có thể gây
ra những tác động tiêu cực cho khả năng tiếp
cận hàng hoá của người tiêu dùng, cho sự
lưu chuyển bình thường của hàng hoá, dịch
vụ trên thị trường và cho cạnh tranh lành
mạnh. Bởi chủ thể nắm giữ quyền sở hữu
công nghiệp dễ dàng lạm dụng quyền đó để
cản trở hoạt động thương mại, gây tổn hại
cho người tiêu dùng.
(2)
Hơn nữa, xuất phát từ

hữu trí tuệ. Vấn đề này đã được quy định
trong Công ước Paris về bảo hộ quyền sở
hữu công nghiệp năm 1883 (khoản 2, khoản
3 Điều 10bis) và Hiệp định về các khía cạnh
thương mại của quyền sở hữu trí tuệ - TRIPS
năm 1994 (khoản 2 Điều 8 và Điều 40).
Ở Việt Nam, cạnh tranh liên quan đến
quyền sở hữu công nghiệp lần đầu tiên được
quy định tại Nghị định của Chính phủ số
54/2000/NĐ-CP ngày 31/10/2000 về bảo hộ
quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật
kinh doanh, chỉ dẫn địa lí, tên thương mại và
bảo hộ quyền chống cạnh tranh không lành
* Giảng viên Khoa luật dân sự
Trường Đại học Luật Hà Nội nghiªn cøu - trao ®æi
46 t¹p chÝ luËt häc sè 5/2009

mạnh liên quan tới sở hữu công nghiệp. Hiện
nay, vấn đề này được điều chỉnh bởi nhiều
văn bản khác nhau như: Luật cạnh tranh
(LCT) năm 2004; Luật sở hữu trí tuệ năm
2005 (LSHTT); Luật chuyển giao công nghệ
năm 2007; Nghị định của Chính phủ số
116/2005/NĐ-CP ngày 15/9/2005 quy định
chi tiết thi hành một số điều của LCT; Nghị
định của Chính phủ số 106/2006/NĐ-CP
ngày 22/9/2006 quy định về xử phạt vi phạm

ước quốc tế có quy định cấm người đại diện
hoặc đại lí của chủ sở hữu nhãn hiệu sử dụng
nhãn hiệu đó; 4) Hành vi đăng kí, chiếm giữ,
sử dụng tên miền bất hợp pháp. Trong đó,
LCT quy định hành vi 1) và 2) là những
hành vi cạnh tranh không lành mạnh;
LSHTT quy định hành vi 1), 3), 4) là những
hành vi cạnh tranh không lành mạnh, còn
hành vi 2) là hành vi xâm phạm quyền đối
với bí mật kinh doanh.
1.1.1. Hành vi chỉ dẫn thương mại gây
nhầm lẫn
LCT quy định về hành vi chỉ dẫn gây
nhầm lẫn tại Điều 39, Điều 40 và LSHTT
quy định về hành vi sử dụng chỉ dẫn thương
mại gây nhầm lẫn tại Điều 130.
Theo quy định của LCT và LSHTT, chỉ
dẫn gây nhầm lẫn bị coi là hành vi cạnh
tranh không lành mạnh khi: 1) Sử dụng chỉ
dẫn thương mại gây nhầm lẫn về chủ thể
kinh doanh, hoạt động kinh doanh, nguồn
gốc thương mại của hàng hoá, dịch vụ
(khoản 1 Điều 40 LCT và điểm a khoản 1
Điều 130 LSHTT); 2) Sử dụng chỉ dẫn
thương mại gây nhầm lẫn về xuất xứ, cách
sản xuất, tính năng, chất lượng, số lượng
hoặc đặc điểm khác của hàng hoá, dịch vụ,
về điều kiện cung cấp hàng hoá, dịch vụ
(điểm b khoản 1 Điều 130 LCT); 3) Kinh
doanh hàng hoá, dịch vụ có sử dụng chỉ dẫn

các quán cà phê ở những địa điểm cung ứng
cà phê của Trung Nguyên. Biển hiệu của cà
phê Trung Nguyên có những đặc điểm chính
như sau (theo bố cục của biển hiệu từ trên
xuống): dòng chữ “cà phê hàng đầu Buôn
Mê Thuột” màu vàng; dòng chữ “Trung
Nguyên” ở giữa màu trắng; dòng chữ “mang
lại nguồn cảm hứng sáng tạo mới” được thể
hiện theo đường uốn khúc (chữ đỏ trên nền
vàng); góc bên phải có hình mũi tên viền
trắng hướng lên trên; góc bên trái là hình
tách cà phê trên nền các hạt cà phê. Cơ sở cà
phê MêHyCô hoạt động kinh doanh từ năm
1999 có cùng ngành nghề chế biến cà phê
với Trung Nguyên và hoạt động tại địa bàn
tỉnh Đăk Lăk. Cơ sở MêHyCô sử dụng biển
hiệu “MêHyCô - Cho bạn cảm giác sáng tạo
mới” tại một số địa điểm kinh doanh của cơ
sở và tại những địa điểm đã đặt biển hiệu của
xí nghiệp Trung Nguyên. Biển hiệu của cơ
sở MêHyCô có những đặc điểm chính sau
đây: dòng chữ “hãng cà phê hàng đầu Buôn
Mê Thuột” màu vàng ở phía trên; dòng chữ
“Mê Hy Cô” ở giữa màu trắng; dòng chữ
“hương vị cho bạn cảm giác sảng khoái mới”
được thể hiện theo đường uốn khúc (chữ đỏ
trên nền vàng); góc bên phải có hình mũi tên
viền trắng hướng lên trên; góc bên trái là
hình tách cà phê trên nền các hạt cà phê.
Theo quy định của LCT và LSHTT, sử

48 t¹p chÝ luËt häc sè 5/2009

của pháp luật, rất khó xác định khi nào hành
vi sử dụng nhãn hiệu hoặc sử dụng tên
thương mại gây nhầm lẫn là hành vi xâm
phạm quyền sở hữu trí tuệ và khi nào là hành
vi cạnh tranh không lành mạnh.
1.1.2. Hành vi xâm phạm bí mật kinh doanh
Hành vi xâm phạm bí mật kinh doanh
được quy định tại Điều 39 và Điều 41 LCT.
Theo đó, doanh nghiệp bị cấm thực hiện các
hành vi sau đây: 1) Tiếp cận, thu thập thông
tin thuộc bí mật kinh doanh bằng cách chống
lại các biện pháp bảo mật của người sở hữu
hợp pháp bí mật kinh doanh đó; 2) Tiết lộ,
sử dụng thông tin thuộc bí mật kinh doanh
mà không được phép của chủ sở hữu bí mật
kinh doanh; 3) Vi phạm hợp đồng bảo mật
hoặc lừa gạt, lợi dụng lòng tin của người có
nghĩa vụ bảo mật nhằm tiếp cận, thu thập và
làm lộ thông tin thuộc bí mật kinh doanh của
chủ sở hữu bí mật kinh doanh đó; 4) Tiếp
cận, thu thập thông tin thuộc bí mật kinh
doanh của người khác khi người này làm thủ
tục theo quy định của pháp luật liên quan
đến kinh doanh, làm thủ tục lưu hành sản
phẩm hoặc bằng cách chống lại các biện
pháp bảo mật của cơ quan nhà nước hoặc sử
dụng những thông tin đó nhằm mục đích
kinh doanh, xin cấp giấy phép liên quan đến

được bảo hộ tại nước là thành viên của điều
ước quốc tế có quy định cấm người đại diện
hoặc đại lí của chủ sở hữu nhãn hiệu sử dụng
nhãn hiệu đó bị coi là hành vi cạnh tranh
không lành mạnh khi thoả mãn đầy đủ các
điều kiện sau đây: 1) Nhãn hiệu sử dụng
được bảo hộ theo điều ước quốc tế mà Việt
Nam cũng là thành viên; 2) Điều ước quốc
tế có quy định cấm người đại diện hoặc đại
lí của chủ sở hữu nhãn hiệu sử dụng nhãn
hiệu; 3) Người sử dụng nhãn hiệu là người
đại diện hoặc đại lí của chủ sở hữu nhãn
hiệu; 4) Việc sử dụng không được sự đồng
ý của chủ sở hữu nhãn hiệu và không có lí
do chính đáng. nghiªn cøu - trao ®æi
t¹p chÝ luËt häc sè 5/2009 49

1.1.4. Hành vi đăng kí, chiếm giữ, sử
dụng tên miền bất hợp pháp
Tên miền không phải là đối tượng sở hữu
trí tuệ theo quy định của pháp luật Việt Nam.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy rất nhiều doanh
nghiệp đăng kí, sử dụng tên miền trùng với
tên thương mại, nhãn hiệu được bảo hộ mà
họ là chủ sở hữu, hoặc trùng với chỉ dẫn địa
lí mà họ có quyền sử dụng hợp pháp.
Theo quy định tại điểm d khoản 1 Điều

quan đến quyền sở hữu công nghiệp
(6)

Hành vi hạn chế cạnh tranh liên quan
đến quyền sở hữu công nghiệp là hành vi có
những đặc điểm sau đây: do doanh nghiệp
tiến hành; làm giảm, sai lệch, cản trở cạnh
tranh trên thị trường; liên quan đến sử dụng
hoặc chuyển giao quyền sở hữu công
nghiệp.
(7)
Hành vi này thể hiện ở ba dạng:
thoả thuận hạn chế cạnh tranh; lạm dụng vị
trí thống lĩnh thị trường, lạm dụng vị trí độc
quyền và tập trung kinh tế.
Nếu như LSHTT có quy định về hành vi
cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến
quyền sở hữu công nghiệp tại Điều 130 thì
LCT lại không có quy định cụ thể nào về hành
vi hạn chế cạnh tranh liên quan đến quyền sở
hữu công nghiệp. Về nguyên tắc, những thoả
thuận hạn chế cạnh tranh quy định tại Điều 8,
Điều 9 LCT, những hành vi lạm dụng vị trí
thống lĩnh thị trường, lạm dụng vị trí độc
quyền quy định từ Điều 11 đến Điều 14
LCT, những hành vi tập trung kinh tế quy
định từ Điều 16 đến Điều 19 LCT mà liên
quan đến quyền sở hữu công nghiệp đều có
thể bị coi là hành vi hạn chế cạnh tranh liên
quan đến quyền sở hữu công nghiệp.

khụng xut phỏt t quyn ca bờn chuyn
quyn, bao gm: 1) Cm bờn c chuyn
quyn ci tin i tng s hu cụng nghip,
tr nhón hiu; buc bờn c chuyn quyn
phi chuyn giao min phớ cho bờn chuyn
quyn cỏc ci tin i tng s hu cụng
nghip do bờn c chuyn quyn to ra
hoc quyn ng kớ s hu cụng nghip,
quyn s hu cụng nghip i vi cỏc ci
tin ú; 2) Trc tip hoc giỏn tip hn ch
bờn c chuyn quyn xut khu hng
hoỏ, dch v c sn xut hoc cung cp
theo hp ng s dng i tng s hu
cụng nghip sang cỏc vựng lónh th khụng
phi l ni m bờn chuyn quyn nm gi
quyn s hu cụng nghip tng ng hoc
cú c quyn nhp khu hng hoỏ ú; 3)
Buc bờn c chuyn quyn phi mua
ton b hoc mt t l nht nh cỏc nguyờn
liu, linh kin hoc thit b ca bờn chuyn
quyn hoc ca ngi th ba do bờn chuyn
quyn ch nh m khụng nhm mc ớch
bo m cht lng hng húa, dch v do
bờn c chuyn quyn sn xut hoc cung
cp. Bờn cnh ú im e khon 2 iu 20
Lut chuyn giao cụng ngh cng quy nh
rừ: Bờn giao cụng ngh khụng c tho
thun v iu khon hn ch cnh tranh b
cm theo quy nh ca LCT.
2. Mt s lu ý khi xỏc nh hnh vi


mang tính chất phân biệt, không công bằng
đối với đối tác kinh doanh khác đều có thể bị
coi là hành vi cạnh tranh bất hợp pháp liên
quan đến quyền sở hữu trí tuệ.
(9)
Tuy nhiên,
một hành vi chỉ có thể bị coi là xâm phạm
quyền sở hữu công nghiệp hoặc cạnh tranh
bất hợp pháp (có thể là hành vi cạnh tranh
không lành mạnh hoặc hành vi hạn chế cạnh
tranh). Cho nên, không thể áp dụng cả hai
loại chế tài (chế tài theo pháp luật sở hữu trí
tuệ và theo pháp luật cạnh tranh) cho một
hành vi liên quan đến quyền sở hữu công
nghiệp hoặc đối tượng sở hữu công nghiệp
và cản trở hoặc hạn chế cạnh tranh. Bên
cạnh đó, để giải quyết đúng vụ việc cạnh
tranh liên quan đến quyền sở hữu công
nghiệp, cần lưu ý những vấn đề sau:
Thứ nhất, nắm rõ những đặc điểm của
hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên
quan đến quyền sở hữu công nghiệp và hành
vi hạn chế cạnh tranh liên quan đến quyền sở
hữu công nghiệp.
Thứ hai, hành vi xâm phạm quyền đối
với đối tượng sở hữu công nghiệp đã được
cấp văn bằng bảo hộ bị coi là hành vi xâm
phạm quyền sở hữu công nghiệp.
Thứ ba, hành vi xâm phạm quyền đối với

hữu công nghiệp hay cạnh tranh không lành
mạnh hoặc hành vi hạn chế cạnh tranh liên
quan đến quyền sở hữu công nghiệp có ý
nghĩa quan trọng. Bởi vì biện pháp xử lí hai
loại hành vi này khác nhau dẫn đến hệ quả
pháp lí đối với các chủ thể liên quan cũng
khác nhau. Chẳng hạn, mức phạt tiền trong
xử lí vi phạm hành chính đối với hành vi
cạnh tranh không lành mạnh từ năm triệu
đến hai mươi triệu đồng (Điều 30 Nghị định
của Chính phủ số 120/2005/NĐ-CP); trong
khi đó, mức phạt tiền đối với hành vi xâm
phạm quyền sở hữu trí tuệ tối thiểu bằng giá
trị hàng hoá vi phạm đã phát hiện được và
tối đa bằng năm lần giá trị hàng hoá vi
phạm (khoản 4 Điều 214 LSHTT). Khi ban nghiªn cøu - trao ®æi
52 t¹p chÝ luËt häc sè 5/2009

hành văn bản pháp luật, mối quan hệ giữa
pháp luật cạnh tranh và pháp luật sở hữu trí
tuệ đối với quy định về cạnh tranh liên quan
đến quyền sở hữu trí tuệ chưa được giải
quyết thấu đáo. Cho nên, nếu dựa vào các
quy định hiện hành, rất khó để phân định
giữa hành vi xâm phạm quyền sở hữu công
nghiệp và hành vi cạnh tranh bất hợp pháp
liên quan đến quyền sở hữu công nghiệp.

Oxford University Press, 2003, tr. 75.

(3). Mối quan hệ giữa quyền sở hữu trí tuệ và pháp
luật cạnh tranh là vấn đề phức tạp và được xem xét từ
nhiều năm nay tại các diễn đàn pháp lí và kinh tế. Về
mối quan hệ này, xem: Luc Peeperkorn, IP Licences
and Competition Rules: Striking the Right Balance,
26(4) World Competition (2003); Steven D. Anderman,
The Interface Between Intellectual Property Rights
and Competition Policy,
Cambridge University Press, 2007.
(4). Theo quy định của LCT, “hành vi cạnh tranh
không lành mạnh là hành vi của doanh nghiệp trong
qúa trình kinh doanh trái với các chuẩn mực thông
thường về đạo đức kinh doanh, gây thiệt hại hoặc có
thể gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và
lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác hoặc người
tiêu dùng” (khoản 4 Điều 3).
(5). Trong phần viết về ví dụ này, tác giả có tham
khảo nội dung bài viết “Xử lí các tranh chấp về
cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu
công nghiệp” trong cuốn “Tài liệu khoá đào tạo:
Cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến sở hữu
trí tuệ”. Khoá đào tạo này được tổ chức bởi Cục
quản lí cạnh tranh (Bộ công thương) và Cục sở hữu
trí tuệ (Bộ khoa học công nghệ) diễn ra tại Hà Nội
vào tháng 4/2007.
(6). Theo quy định của LCT, “Hành vi hạn chế cạnh
tranh là hành vi của doanh nghiệp làm giảm, sai lệch,
cản trở cạnh tranh trên thị trường, bao gồm hành vi