nghiên cứu - trao đổi
38
Tạp chí luật học số 6/2005 ThS. Lý Văn Quyền *
1. Phũng nga ti phm l vic ỏp dng
ng b cỏc bin phỏp kinh t, chớnh tr, t
tng, vn hoỏ, giỏo dc, phỏp lut do cỏc
c quan, cỏc t chc v mi cụng dõn tin
hnh di s lónh o ca ng nhm hn
ch, tin ti xoỏ b hon ton nhng nguyờn
nhõn v iu kin phm ti khụng cho ti
phm xy ra, lm gim ti phm v loi tr
hon ton ti phm ra khi i sng xó hi.
Nh vy, phũng nga ti phm l trỏch
nhim ca ton xó hi, ca ton dõn, trong
ú cỏc c quan tin hnh t tng (c quan
iu tra, vin kim sỏt, to ỏn) gi vai trũ
ch o. iu 27 B lut t tng hỡnh s quy
nh: Trong quỏ trỡnh tin hnh t tng
hỡnh s, c quan iu tra, vin kim sỏt v
to ỏn cú nhim v tỡm ra nhng nguyờn
nhõn v iu kin phm ti, yờu cu cỏc c
quan, t chc hu quan ỏp dng cỏc bin
phỏp khỏc phc v ngn nga.
Cỏc c quan, t chc hu quan phi tr
li v vic thc hin yờu cu ca c quan
iu tra, vin kim sỏt v to ỏn.

chc nng ca to ỏn l xột x nhng v ỏn
hỡnh s (nhng ti phm ó xy ra) v khụng
cũn gỡ phũng nga na? Vn ny, cng
cha c gii quyt mt cỏch tho ỏng
trong ti phm hc. Do ú, mt s ngi cho
rng vic xột x ca to ỏn gii lm cng ch
theo kp tỡnh hỡnh ti phm, núi gỡ n vic
phũng nga ti phm. Thm chớ, cú ngi
cũn cho rng gia hot ng xột x ca to
ỏn v vic phũng nga ti phm khụng cú
* Giảng viên chính Khoa luật hình sự
Trờng Đại học Luật Hà Nội nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 6/2005 39

mi liờn quan no c. Thc ra vai trũ phũng
nga ti phm ca to ỏn rt ln, bi l, khi
thc hin chc nng xột x, to ỏn cú c hi
nm vng nhiu loi thụng tin v v ỏn, v
ngi phm ti hay núi cỏch khỏc to ỏn
nm c khỏ chớnh xỏc thc trng ca tỡnh
hỡnh ti phm. Trong hot ng xột x,
ngoi vic thc hin nhim v xỏc nh s
tht ca v ỏn gii quyt ỳng n v kp
thi v ỏn hỡnh s, to ỏn ng thi thc
hin nhim v phỏt hin nguyờn nhõn ca ti
phm v cỏc iu kin thỳc y lm phỏt
sinh ti phm ra bin phỏp phũng

dng hỡnh pht i vi ngi phm ti.
Ngoi to ỏn khụng cú c quan no khỏc cú
quyn quyt nh hỡnh pht. Hỡnh pht l
bin phỏp cng ch nghiờm khc nht ca
Nh nc. Tớnh nghiờm khc ca hỡnh pht
th hin ch nú tc b, hn ch nhng
quyn v li ớch hp phỏp ca ngi phm
ti. Mc ca s tc b, hn ch quyn
v li ớch ca ngi phm ti ph thuc vo
ti phm m h ó thc hin. Ti phm cú
tớnh cht, mc nguy him cho xó hi rt
khỏc nhau. T ti phm ớt nghiờm trng cú
tớnh gõy nguy hi khụng ln cho xó hi nh
ti gi mo chc v cp bc (iu 265
BLHS) n ti phm c bit nghiờm trng
cú tớnh gõy nguy hi c bit ln cho xó hi
nh ti phn bi t quc (iu 78 BLHS).
Tng ng vi tớnh cht mc nguy him
cho xó hi ca ti phm, hỡnh pht c quy
nh t hỡnh pht nh nht l cnh cỏo n
hỡnh pht nng nht l t hỡnh. Hỡnh pht
khụng ch nhm trng tr ngi phm ti m
cũn giỏo dc h tr thnh ngi cú ớch cho
xó hi, cú ý thc tuõn theo phỏp lut v cỏc
quy tc ca cuc sng xó hi ch ngha,
ngn nga h phm ti mi. Hỡnh pht cũn
nhm giỏo dc ngi khỏc tụn trng phỏp
lut, u tranh phũng nga v chng ti
phm (iu 27 BLHS). T quy nh ny,
chỳng ta cú th rỳt ra kt lun hỡnh pht cú

khung, cỏc tỡnh tit tng nng v gim nh
trỏch nhim hỡnh s. Sau cựng, thm phỏn v
hi thm so sỏnh, i chiu xem hnh vi ca
b cỏo tho món cu thnh ti phm no
trong cỏc cấu thnh ti phm ó c quy
nh trong B lut hỡnh s. Nu cỏc tỡnh tit
ca hnh vi nguy him cho xó hi m b cỏo
thc hin phự hp vi cỏc du hiu ca cấu
thnh tội phạm c th c quy nh trong
phn cỏc ti phm ca B lut hỡnh s thỡ kt
ti b cỏo theo ti danh ca cu thnh ti
phm ú. Nu cỏc tỡnh tit ca hnh vi c th
ó c thc hin trong thc t khỏch quan
khụng phự hp vi mt trong cỏc cu thnh
ti phm ó c quy nh trong B lut
hỡnh s thỡ kt lut b cỏo khụng cú ti. Nh
vy, nh ti danh ca to ỏn là quỏ trỡnh xỏc
nh b cỏo cú ti khụng v ti ú l ti gỡ,
theo iu lut no ca B lut hỡnh s. Vic
nh ti danh ỳng l c s cho vic nh
khung hỡnh pht v quyt nh hỡnh pht
c chớnh xỏc.
Yu t th hai ph thuc vo vic quyt
nh hỡnh pht của to ỏn. To ỏn khi quyt
nh hỡnh pht phi cn c vo quy nh ca
B lut hỡnh s, cõn nhc tớnh cht v mc
nguy him cho xó hi ca hnh vi phm
ti, nhõn thõn ngi phm ti, cỏc tỡnh tit
gim nh v tng nng trỏch nhim hỡnh s
(iu 45 BLHS). Trờn c s ú to ỏn s la

nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 6/2005 41

cú tỏc dng phũng nga ti phm, ỳng nh
V.I. Lờnin ó ch rừ: Tỏc dng ngn nga
ca hỡnh pht hon ton khụng phi ch
hỡnh pht ú phi nng m ch ó phm
ti thỡ khụng thoỏt khi b trng pht. iu
quan trng khụng phi ch ó phm ti thỡ
phi trng pht nng, m l ch khụng ti
phm no khụng b phỏt hin.
(1)

- Th hai, thc hin nguyờn tc xột x
cụng khai (iu 18 BLTTHS). Nguyờn tc
xột x cụng khai mt mt bo m qun
chỳng nhõn dõn thc hin quyn kim tra,
giỏm sỏt i vi hot ng xột x ca to ỏn;
mt khỏc phỏt huy c tỏc dng giỏo dc
v phũng nga ca phiờn to i vi nhng
ngi tham d núi riờng v nhõn dõn núi
chung. Do ú, nguyờn tc ny thu hỳt ụng
o qun chỳng nhõn dõn tham gia u tranh
phũng, chng ti phm;
Vic xột x cụng khai ca to ỏn nhõn
dõn thng c tin hnh bng phiờn to
ti phũng x ỏn tr s ca to ỏn. Ngoi ra,
vic xột x cụng khai ca to ỏn cú th c
tin hnh bng phiờn to lu ng. V mt
th tc t tng thỡ phiờn to lu ng khụng

+ gi bớ mt ca ng s theo yờu
cu chớnh ỏng ca h.
Trong nhng trng hp ny to ỏn cú
th quyt nh xột x kớn nhng phi tuyờn
ỏn cụng khai.
í ngha phũng nga ca cụng tỏc xột x
cũn c th hin trong trỡnh xột x v
vn hoỏ phiờn to. Vn hoỏ ca phiờn to l
mt phm trự rng. Nú bao gm cụng vic t
chc phiờn to, hỡnh thc thm m ca phiờn
to, trỡnh xột x ca thm phỏn v hi
thm, cng nh kinh nghim ca thm phỏn
ch to phiờn to iu kin vic xột x ti
phiờn to v gi k lut phiờn to.
- Th ba, kin ngh sa cha nhng
khuyt im trong cụng tỏc qun lớ.
iu 225 BLTTHS nm 2003 quy nh:
1. Cựng vi vic ra bn ỏn, to ỏn ra
kin ngh c quan, t chc hu quan ỏp
dng nhng bin phỏp cn thit khc
phc nhng nguyờn nhõn v iu kin phỏt
sinh ti phm ti cỏc c quan, t chc ú.
Trong thi hn ba mi ngy, k t ngy nghiªn cøu - trao ®æi
42
T¹p chÝ luËt häc sè 6/2005
nhận được kiến nghị của toà án, cơ quan, tổ
chức đó phải thông báo bằng văn bản cho

ích, hứng thú, thói quen, quan điểm, hệ
thống định hướng giá trị và động cơ, mục
đích phạm tội. Mặt khác, thể hiện ở tổng thể
các nhân tố, các hoàn cảnh bên ngoài quyết
định sự hình thành động cơ và quyết tâm
thực hiện tội phạm. Để tìm thấy nguyên nhân
và điều kiện của hành vi phạm tội, toà án
phải thông qua việc xét xử từng vụ án cụ thể.
Trước tiên, toà án phải xác định động cơ
phạm tội của bị cáo là động cơ nào trong các
động cơ phạm tội sau:
+ Động cơ chính trị - tư tưởng như sự
thù hằn giai cấp, chủng tộc, tôn giáo;
+ Động cơ vụ lợi;
+ Động cơ cá nhân nảy sinh từ mâu
thuẫn giữa bị cáo với người bị hại như sự thù
hằn, sự xúc phạm, sự ghen tuông;
+ Động cơ khác là các dạng động cơ thể
hiện thái độ coi thường đối với việc thực hiện
những nghĩa vụ công dân, nghề nghiệp, gia đình.
Xác định được động cơ phạm tội của bị
cáo không chỉ có ý nghĩa trong việc tìm
nguyên nhân chủ quan trực tiếp của tội phạm
mà còn có ý nghĩa trong việc xác định sự
thật của vụ án. Chẳng hạn, trong vụ án giết
người, nếu thẩm phán, hội phẩm khi xét xử
xác định rõ động cơ bị cáo giết nạn nhân là
do ghen tuông, do thù hận, để che giấu tội
phạm… thì bị cáo có thể là hung thủ giết
người còn không rõ động cơ giết người thì

chc hu quan ỏp dng cỏc bin phỏp khc
phc nguyờn nhõn, iu kin phỏt sinh ti
phm hoc vi phm phỏp lut ti c quan t
chc ú. Trong vn bn kin ngh hi ng
xột x phi nờu rừ nhng nguyờn nhõn, iu
kin phỏt sinh ti phm ti c quan, t chc
c kin ngh ó tỏc ng dn n b cỏo
thc hin ti phm v yờu cu khc phc cỏc
nguyờn nhõn, iu kin ú.
Tu theo cỏc trng hp kin ngh ca
to ỏn cú th c c ti phiờn to sau khi
tuyờn ỏn hoc ch gi riờng cho c quan, t
chc hu quan. iu lut khụng quy nh c
th trng hp no, to ỏn cú th c kin
ngh v trng hp no thỡ gi riờng cho c
quan, t chc hu quan. Do vy, vn ny
hon ton do to quyt nh. Thc t cho
thy, to ỏn ch gi vn bn kin ngh riờng
cho c quan, t chc hu quan trong cỏc
trng hp kin ngh ú cú th nh hng
n uy tớn; liờn quan n bớ mt cụng tỏc; bớ
mt kinh doanh hoc ngi i din khụng
cú mt ti phiờn to.
Cỏc c quan, t chc nhn c kin
ngh cú trỏch nhim thc hin v trong thi
hn ba mi ngy, k t ngy nhn c
kin ngh ca to ỏn phi tr li bng vn
bn cho to ỏn bit nhng bin phỏp c ỏp
dng. Trong trng hp khụng thc hin
c yờu cu ca c quan to ỏn, cơ quan, t

Ngoi ra, to ỏn phi hp vi cỏc c quan
nh nc, cỏc t chc on th phỏt huy tỏc
dng giỏo dc ca phiờn to v to iu kin
thun li cho vic thi hnh bn ỏn, quyt
nh ca to ỏn./.

(1).Xem: Lờnin ton tp, tp 4, Nxb. S tht, H. 1980,
tr. 508.