BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

ĐẶNG CÔNG CƯỜNG

VAI TRÒ CỦA TÒA ÁN TRONG VIỆC BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC
HÀ NỘI- 2013
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu này được thực
hiện bởi bản thân tác giả. Nội dung và các số liệu được sử dụng
trong luận án trung thực. Các luận điểm, nội dung của Luận án
chưa được công bố ở bất kỳ công trình nghiên cứu độc lập nào
khác.
Tác giả luận án

Đặng Công Cường

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
1. Tính cấp thiết của đề tài 1
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 4
3. Phương pháp nghiên cứu 4
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6
5. Những đóng góp mới của Luận án 6
6. Kết cấu của Luận án 7
Chương 1. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI CỦA LUẬN ÁN 8
1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 8
1.2.Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 15
1.3. Đánh giá tình hình nghiên cứu đề tài của luận án 21
1.4. Cơ sở lý luận và giả thuyết nghiên cứu 24
1.5. Hướng nghiên cứu của Luận án 25
Chương 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA TÒA ÁN TRONG VIỆC BẢO VỆ
QUYỀN CON NGƯỜI 26
2.1. Khái niệm, đặc điểm của bảo vệ quyền con người bằng tòa án 26

Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc: VPCULHQ
1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Bảo vệ quyền con người là một trong những trách nhiệm pháp lý quan trọng
của Nhà nước. Trong xu thế hội nhập quốc tế, bảo vệ quyền con người không chỉ là
nghĩa vụ của nhà nước đối với người dân mà còn là nghĩa vụ của một quốc gia trước
cộng đồng quốc tế. Nghĩa vụ pháp lý này được ràng buộc chặt chẽ bởi các công ước
quốc tế về quyền con người mà trực tiếp là quy định của Điều 8 Tuyên ngôn toàn
thế giới về quyền con người: “Mọi người đều có quyền được các toà án quốc gia có
thẩm quyền bảo vệ bằng các biện pháp hữu hiệu để chống lại những hành vi vi phạm
các quyền cơ bản của họ mà đã được hiến pháp hay luật pháp quy định”[34]. Việt
Nam là một trong những quốc gia thành viên của các công ước quốc tế về quyền
con người đồng thời là nhà nước của dân, do dân, vì dân nên bảo vệ quyền con
người trở thành nhiệm vụ chính trị và nhiệm vụ pháp lý đặc biệt quan trọng của các
cơ quan nhà nước.
Nhà nước pháp quyền XHCN là nhà nước mà trong đó mọi hoạt động của nó
phải hướng đến việc bảo đảm quyền con người được tôn trọng và thực thi đầy đủ
trong thực tiễn đời sống xã hội. Chính vì thế, trong các quan điểm của Đảng về
chiến lược xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN đều khẳng định rằng: Đảm bảo
quyền con người là mục tiêu cao nhất của hoạt động tổ chức quyền lực nhà nước.
Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội năm
1991, Đảng đã khẳng định quan điểm cơ bản để xây dựng đất nước là phải hướng
đến xã hội “vì lợi ích chân chính và phẩm giá con người”; đồng thời yêu cầu “Nhà
nước định ra các đạo luật nhằm xác định các quyền công dân và quyền con người,
quyền đi đôi với nghĩa vụ và trách nhiệm”[20]. Tư tưởng xây dựng một nhà nước

thành tựu, việc bảo đảm và bảo vệ quyền con người ở Việt Nam hiện nay vẫn gặp
nhiều thách thức cần được giải quyết trong thời gian tới đặc biệt là vấn đề bảo vệ
quyền con người.
Bảo vệ quyền con người là nghĩa vụ của Nhà nước vì thế hoạt động bảo vệ
quyền con người phụ thuộc vào năng lực bảo vệ quyền con người của các hệ thống
cơ quan nhà nước mà trước hết là Tòa án. Tòa án là hệ thống cơ quan nhà nước
được pháp luật trao quyền nhân danh Nhà nước để áp dụng các biện pháp cưỡng
chế pháp lý nhằm trừng trị hành vi xâm hại quyền con người đã trở thành hệ thống
cơ quan giữ vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo năng lực bảo vệ
quyền con người của Nhà nước. Tòa án bảo vệ quyền con người chủ yếu thông quan
hoạt động xét xử nên chất lượng và hiệu quả của hoạt động này thể hiện rõ ràng
nhất khả năng và hiệu quả bảo vệ quyền con người của TAND. Vì thế, nhằm đảm 3

bảo năng lực bảo vệ quyền con người của TAND thì yếu tố tiên quyết là phải nâng
cao chất lượng hoạt động xét xử, bảo đảm hoạt động xét xử của TAND phải độc
lập, khách quan, đúng người, đúng tội và đúng pháp luật. Trong những năm qua,
TAND đã có những chuyển biến mạnh mẽ về cơ cấu tổ chức, năng lực xét xử, chất
lượng xét xử, đáp ứng được nhu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân
khi có mâu thuẫn, tranh chấp xảy ra cũng như nhu cầu trừng trị các hành vi xâm hại,
tước đoạt các quyền con người, quyền công dân. Vì thế TAND đã tạo được niềm tin
cho người dân về công lý, công bằng và bình đẳng xã hội.
Tuy nhiên, hoạt động xét xử của TAND trong những năm qua vẫn còn nhiều
tồn tại hạn chế, đó là: "Một số Toà án chưa khắc phục triệt để việc để các vụ việc
dân sự quá thời hạn giải quyết theo quy định của pháp luật; tỷ lệ giải quyết các vụ
án hành chính chưa đáp ứng được yêu cầu; tỷ lệ bản án, quyết định hành chính bị
huỷ, sửa còn cao; còn nhiều trường hợp Toà án áp dụng hình phạt tù nhưng cho
hưởng án treo không đúng quy định của pháp luật và hướng dẫn của TAND tối cao;

Luận án phân tích và chứng minh các phương diện lý luận thể hiện vai trò của
Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người. Trên cơ sở lý luận đã được chứng minh,
luận án đánh giá thực trạng bảo vệ quyền con người bằng hoạt động xét xử ở Việt
Nam hiện nay trên cơ sở các tiêu chí nhất định và đề xuất một số giải pháp khoa học
nhằm nâng cao vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người ở Việt Nam.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Phân tích và chứng minh những phương diện cơ bản thể hiện vai trò của Tòa
án trong việc bảo vệ quyền con người;
- Phân tích và làm rõ thực trạng của “bảo vệ quyền con người bằng Tòa án án”
đặc biệt là những tồn tại, hạn chế của hoạt động này;
- Nghiên cứu và làm rõ nguyên nhân ảnh hưởng tiêu cực đến vai trò của Tòa
án trong việc bảo vệ quyền con người ở Việt Nam hiện nay;
- Xây dựng phương hướng và đề xuất giải pháp nâng cao vai trò của Tòa án
Việt Nam trong việc bảo vệ quyền con người.
3. Phương pháp nghiên cứu
(1) Phương pháp nghiên cứu gián tiếp thông qua tổng hợp và phân tích tư liệu,
nhất là các tư liệu sơ cấp, so sánh các vấn đề nghiên cứu giữa các đối tượng được
chọn lựa;
(2) Phương pháp nghiên cứu trực tiếp qua tiếp xúc và trao đổi trực tiếp với các
nhà nghiên cứu, những người phụ trách và nghiên cứu lĩnh vực chính trị và pháp
luật; 5

(3) Sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống, liên ngành khoa học xã hội và
nhân văn đặc biệt chú trọng đến luật học (chủ yếu là phương pháp tiếp cận của
chuyên ngành luật Hiến pháp, Lý luận nhà nước và pháp luật, luật Tố tụng hình sự,
Tố tụng dân sự);
Để giải quyết mục tiêu và các nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài, tác giả sử dụng

4.1. Đối tượng nghiên cứu
Luận án nghiên cứu những vấn đề khoa học liên quan đến vị trí, vai trò của
Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người ở Việt Nam hiện nay trong đó chủ yếu
tập trung nghiên cứu các nội dung cơ bản, như sau:
- Cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý về vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền
con người;
- Thực trạng pháp luật và thực tiễn xét xử của Tòa án ở Việt Nam hiện nay;
- Phương hướng cải cách tư pháp hiện nay và giải pháp nâng cao vai trò của
Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người ở Việt Nam
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi không gian: Lý luận và thực tiễn ở Việt Nam.
- Phạm vi thời gian: Từ năm 1945 đến nay
5. Những đóng góp mới của Luận án
Luận án là công trình nghiên cứu toàn diện về vai trò của Tòa án trong việc
bảo vệ quyền con người trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở
Việt Nam.
Thứ nhất, luận án đã xây dựng được các phương diện lý luận cơ bản bổ sung
vào hệ thống lý luận về vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người, gồm:
- Khái niệm “bảo vệ quyền con người bằng Tòa án”;
- Phân tích và chứng minh những đặc điểm cơ bản của bảo vệ quyền con
người bằng Tòa án;
- Luận chứng các phương diện cơ bản thể hiện vai trò quan trọng của Tòa án
trong việc bảo vệ quyền con người;
- Làm rõ các yếu tố cơ bản bảo đảm vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ
quyền con người trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt
Nam.
Thứ hai, luận án đánh giá một cách toàn diện những hạn chế của Tòa án Việt
Nam trong việc bảo vệ quyền con người trên cơ sở các phương diện thể hiện vai trò
của Tòa án trong lĩnh vực này, dồng thời chỉ ra những nguyên nhân cơ bản của
những bất cập và tồn tại đó.

Chương 2. Cơ sở lý luận về vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con
người;
Chương 3. Đánh giá vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người ở
Việt Nam hiện nay;
Chương 4. Phương hướng và giải pháp nâng cao vai trò của Tòa án trong việc
bảo vệ quyền con người ở Việt Nam;
Kết luận và kiến nghị nghiên cứu tiếp theo. 8

Chương 1
TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI CỦA LUẬN ÁN
1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
Quyền con người là giá trị tinh thần cao quý của xã hội; bảo đảm và thúc đẩy
quyền con người phát triển là mục tiêu và động lực cuối cùng của tiến trình phát
triển của lịch sử xã hội. Vì thế, vấn đề bảo đảm và thúc đẩy quyền con người phát
triển là vấn đề được nhiều ngành khoa học khác nhau quan tâm nghiên cứu trên
nhiều phương diện khác nhau, ở nhiều cấp độ khác nhau.
Trong khoa học pháp lý quốc tế, nghiên cứu quyền con người được nhiều tác
giả ở nhiều quốc gia khác nhau nghiên cứu ở nhiều phương diện, nhiều góc nhìn
khác nhau. Dưới đây là một số công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến quyền
con người và đảm bảo quyền con người mà tác giả tham khảo trong quá trình
nghiên cứu luận án, gồm các tác phẩm và bài viết: "Nhân quyền, bảo vệ nhân quyền
theo Công ước quốc tế về quyền dân sự và chính trị" của Lippman Matther, tạp chí
Quốc tế California, số 10-1980; "Tòa án nhân quyền châu Âu và việc bảo vệ quyền
tự do dân sự - khái quát chung" của Gearty CA, tạp chí Luật Cambridge, số 52-
1993; "Việc áp dụng Hiệp ước châu Âu về nhân quyền của Tòa án Pháp" của
Steiner Eva, tạp chí Luật kings Collages, số 6, 1996; "Nhân quyền và đánh giá tư
pháp tại Đức" của Grimm Dicter; "Các đảm bảo quyền cá nhân theo Hiến pháp Liên

vệ quyền con người. Tùy thuộc vào truyền thống văn hóa pháp lý, những quốc gia,
khu vực khác nhau có sự khác nhau trong việc đánh giá vị trí, vai trò của Tòa án trong
việc bảo vệ quyền con người.
Luận án tiến sĩ luật học "Victim satisfaction: A model of the Crimminal
Justice System" (2003), “Sự bồi thường cho nạn nhân tội phạm: Một mô hình của
hệ thống tư pháp hình sự" của John William Stickels, trường đại học Texas, Hoa
Kỳ. Luận án phân tích quyền và nghĩa vụ của người bị hại khi tham gia giải quyết
vụ án hình sự. Đóng góp lớn nhất của luận án đối với vấn đề bảo vệ quyền con
người là đề xuất mô hình tư pháp hình sự trong đó lấy nạn nhân (người bị hại) là
trung tâm và luận giải sự hợp lý của việc coi mục đích chính của tư pháp hình sự là
cố gắng đạt được sự thỏa mãn của người bị hại trong quá trình truy tố và xét xử tội
phạm.
Nghiên cứu tài liệu này đã giúp cho tác giả có một góc nhìn toàn diện hơn về
vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người ở Hoa Kỳ. Tòa án không chỉ
bảo vệ quyền con người của bị can, bị cáo mà còn bảo vệ quyền con người cho
những người bị hại trong tố tụng hình sự. Tuy nhiên, tác giả không đồng ý với John
Villiam khi quan niệm mục đích của hình phạt là nhằm bồi thường cho người bị hại. 10

Bài viết “The role of constitutional courts and ordinary courts in protection for
the human rights” (Vai trò của Tòa án hiến pháp và Tòa án thường trong việc bảo
vệ quyền con người), reported by Mr Khanlar Hajiyev (Chairman, constitutional
court, Azerbaijan). Trong tác phẩm, tác giả dẫn chứng quy định của hiến pháp một
số nước châu Âu, Đức, Séc, Tây Ban Nha cũng như Hiến pháp của Cộng hòa
Azerbaijan về chức năng bảo vệ hiến pháp của Tòa án hiến pháp. Trên cơ sở nội
dung của Hiến pháp của các nước đó tác giả phân tích bản chất của hiến pháp và
mối quan hệ của các quy định của hiến pháp, hoạt động xét xử của Tòa án hiến pháp
và Tòa án thường với hoạt động bảo vệ quyền con người. Trên cơ sở những thông

Tòa trong mối quan hệ với các tiền đề bảo đảm xã hội phát triển thịnh vượng, như
tiền đề về nhà nước pháp quyền, tiền đề về quyền tự do, dân chủ của cá nhân và các
quyền tự do sáng tạo, lao động của cá nhân cũng như các giá trị về công bằng, bình
đẳng, trong đó tác giả đề cao vai trò quan trọng của Tòa án trong việc xây dựng xã
hội phát triển và thịnh vượng.
Bài viết “Extending the Role of the Courts: The Human Rights Act 1998” (Mở
rộng vai trò của Tòa án: Đạo luật Nhân quyền 1998), David Feldman, Article first
published online: 24 JAN 2011 (© The Parliamentary History Yearbook Trust
2011). Trong tác phẩm này, tác giả đã phân tích và chứng minh những nguyên nhân
đặc biệt là sự ra đời của Bộ luật Nhân quyền 1998 (của Châu Âu) và sự xuất hiện
của Tòa án nhân quyền châu Âu đã khiến cho phạm vi thẩm quyền của các Tòa án
quốc gia (ở châu Âu) ngày càng được mở rộng, như: quyền giải thích luật, Hiến
pháp; thẩm quyền xét xử…vì thế vai trò của Tòa án quốc gia trong đời sống pháp
luật cũng ngày càng phát triển.
Bài viết “The role of the courts in the recognition of the language rights” (Vai
trò của Tòa án trong việc hiện thực hóa các quyền ngôn ngữ), Marie Eve Hudon,
publication 2001-68-E, tháng 6 năm 2011. Trong tác phẩm này, tác giả phân tích
nội hàm của quyền ngôn ngữ trong Bộ luật quyền con người của Canada, những
phương diện thực tiễn thể hiện vai trò của Tòa án trong việc hiện thực quyền ngôn
ngữ của cá nhân. Trong quá trình thực hiện quyền này, hoạt động của Tòa án đặc
biệt là sự giải thích luật, Hiến pháp của Tòa án đóng vai trò quan trọng trong việc
hiện thực hóa quyền này trong thực tiễn xã hội mà trước tiên là trong quá trình Tòa
án giải quyết các vụ án.
Bài viết “The role of indian judiciary in protection of rights of the children”
(Vai trò của Tòa án Ấn Độ trong việc bảo vệ quyền của trẻ em). Trong tác phẩm
này, trên cơ sở những tư tưởng cơ bản của Hiến pháp và pháp luật về vị trí, vai trò 12


nhằm chứng minh vai trò quan trọng, không thể thiếu của Tòa án quốc gia, cũng
như Tòa án khu vực trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người phát triển ở các
quốc gia châu Phi hiện nay.
Bài viết “The protecting human rights by district court in India” (Bảo vệ
quyền con người bằng Tòa án quận ở Ấn Độ), tác giả Chandrashekharayya N., M. 13

Com, LL.B. - Advocate, Raichur. Trong bài báo này, các tác giả đã phân tích những
kỳ vọng tốt đẹp và thuận lợi của hoạt động bảo vệ quyền con người khi quyền xét
xử hành vi vi phạm quyền con người được trao cho Tòa án nhân quyền cấp quận,
đồng thời phân tích những khó khăn, hạn chế của một số quy định trong Luật Nhân
quyền năm 1993 của Cộng hòa liên bang Ấn độ trong đó nhấn mạnh đến những khó
khăn mà Tòa án cấp quận ở Ấn Độ có thể phải đối diện khi tiến hành thụ lý và giải
quyết các vụ việc, hành vi vi phạm nhân quyền theo quy định của pháp luật Ấn Độ.
Bài viết “Health as Human Right - Role of courts in realisation of the rights”
(Sức khỏe là một quyền con người – Vai trò của Tòa án trong việc hiện thực hóa
các quyền) của tác giả Justice R. K. Abichandani. Trong bài báo, tác giả đã phân
tích các phương diện thể hiện yếu tố “sức khỏe” là một quyền con người cơ bản và
là quyền con người mang tính nền tảng không thể thiếu để các cá nhân có thể thực
hiện các quyền con người khác. Ngoài ra, tác giả còn liên hệ sự tương tác giữa cơ sở
lý luận đó với những quyền hiến định cụ thể nhằm bảo đảm sức khỏe của cá nhân,
vai trò của Tòa án Ấn Độ đối với việc thực hiện và thụ hưởng các quyền cụ thể
nhằm bảo đảm sức khỏe của cá nhân. Từ những hoạt động bảo vệ quyền cụ thể
hướng đến mục đích bảo đảm sức khỏe của cá nhân, tác giả khái quát và chứng
minh vai trò quan trọng của Tòa án Ấn Độ trong việc bảo vệ và hiện thực hóa quyền
sức khỏe của cá nhân.
Tác phẩm “The fundamental rights jurisprudence of the european court of
justice: Protection for human rights within the european uinon legal order” (Thẩm

Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ tháng 9/1999. Ấn phẩm này bao gồm nhiều bài viết của
nhiều tác giả về các phương diện cơ bản của hệ thống tư pháp Hoa Kỳ trong đó chủ
yếu đề cập đến lịch sử hình thành và phát triển của nền tư pháp Hoa Kỳ, những
thành tựu của Tòa án Hiến pháp Hoa Kỳ trong việc bảo vệ Hiến pháp và thúc đẩy
quyền con người phát triển (đặc biệt bài viết giới thiệu về quyết định lịch sử của
Tòa án tối cao Hoa Kỳ đối với vụ án Brown kiện Sở Giáo dục Topeka ngày
17/5/1954 đã xóa bỏ hoàn toàn tệ phân biệt chủng tộc trong môi trường giáo dục ở
Hoa Kỳ). Bên cạnh đó, bài viết của Anthony Kennedy về mối quan hệ giữa “đạo
đức tư pháp và pháp quyền” đã cung cấp những kinh nghiệm quý báu trong việc bảo
đảm sự vô tư, khách quan của Thẩm phán bằng hệ thống đạo đức nghề nghiệp
Thẩm phán và phương thức kỷ luật Thẩm phán của hệ thống tư pháp Hoa Kỳ.
Có thể khẳng định, trên thế giới hoạt động nghiên cứu về vai trò của Tòa án
trong việc bảo vệ quyền con người đã diễn ra ở nhiều quốc gia. Các công trình
nghiên cứu đã có những đóng góp đáng kể trong việc làm rõ vị trí, vai trò của Tòa
án trong việc bảo vệ quyền con người và những yếu tố cơ bản bảo đảm địa vị pháp 15

lý này của tòa án. Các kết quả nghiên cứu đó là cơ sở lý luận và thực tiễn quan
trọng làm nền tảng khoa học để tác giả xây dựng cơ sở lý luận và đánh giá vai trò
của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người ở Việt Nam. Trong các giá trị khoa
học được luận án kế thừa thì vấn đề bảo đảm độc lập tư pháp và quyền xét xử hành
vi vi hiến của quyền lực lập pháp và quyền lực hành pháp được đặc biệt quan tâm.
1.2.Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
Đề tài cấp nhà nước “Cải cách cơ quan tư pháp, hoàn thiện hệ thống các thủ
tục tư pháp, nâng cao hiệu lực xét xử của Tòa án trong Nhà nước pháp quyền
XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân” do TS. Uông Chu Lưu làm chủ
nhiệm bảo vệ thành công năm 2006. Công trình đã xây dựng khái niệm quyền tư
pháp trên cơ sở lý luận về nhà nước và pháp luật được thừa nhận phổ biến ở Việt

lực, hiệu quả bảo vệ quyền con người của Tòa án hiện nay.
Bài viết “Cải cách tư pháp ở Canada, Trung Quốc và Nhật Bản” của Ths.
Nguyễn Hải Ninh, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 1 năm 2008. Trong bài báo,
tác giả phân tích, so sánh và đưa ra những mục tiêu, cách thức và nội dung tương
đồng trong quá trình cải cách tư pháp ở các nước Canada, Trung Quốc và Nhật Bản
cũng như những điểm khác biệt do nhu cầu của nền tư pháp mỗi nước, như: đối với
nền tư pháp Canada, nội dung cải cách chú trọng đến việc thực hiện chế độ bổ
nhiệm không thời hạn đối với Thẩm phán; cải cách chế độ lương của Thẩm phán;
bảo đảm việc quản lý hành chính của Tòa án được tách ra khỏi công việc xét xử của
Thẩm phán; Trong khi hoạt động cải cách tư pháp Nhật Bản thì hướng đến tăng
cường các điều kiện để hệ thống tư pháp trở nên dễ tiếp cận, dễ hiểu và dễ sử dụng
đối với công chúng; chú trọng phát triển nguồn nhân lực hỗ trợ cho hệ thống tư
pháp; còn Trung Quốc thì tiếp tục kiện toàn và hoàn thiện thể chế tư pháp theo yêu
cầu của tư pháp công bằng, nghiêm minh và thi hành đúng pháp luật, trong đó chú
trọng cải cách và hoàn thiện chế độ tố tụng, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của cá
nhân và pháp nhân; thực hiện yêu cầu của tư pháp vì dân, giải quyết có hiệu quả vấn
đề quần chúng nhân dân khiếu kiện bức xúc, kéo dài; tăng cường công tác kiểm sát
làm trọng điểm, cải cách và hoàn thiện thể chế kiểm sát tư pháp của viện kiểm sát;
cải cách và hoàn thiện thể chế quản lý cán bộ tư pháp, nâng cao chất lượng của đội
ngũ tư pháp; cải cách và hoàn thiện cơ chế bảo đảm kinh phí tư pháp, tăng cường
bảo đảm tư pháp độc lập.
Trên cơ sở so sánh những định hướng về chiến lược cải cách tư pháp Việt
Nam đến năm 2020, sự tương đồng về mục tiêu cải cách tư pháp của Việt Nam với
mục tiêu cải cách tư pháp của Trung Quốc, Canada, Nhật Bản. Qua những mô tả,
phân tích các chương trình và mục tiêu cải cách tư pháp của các nước Canada, Nhật 17

Bản và Trung Quốc, mục tiêu cải cách tư pháp (ở Trung Quốc), cải cách Tòa án ở
18

bài báo, tác giả giới thiệu về sự ra đời, tồn tại và các nội dung đã được Tòa án
phong tục (thời Pháp thuộc) áp dụng nhằm giải quyết một số tranh chấp mâu thuẫn
trong đời sống xã hội. Trên cơ sở những nội dung đó, tác giả đã phân tích và chỉ ra
những ưu điểm của Tòa án phong tục trong việc áp dụng phong tục tập quán và
những hiệu quả xã hội do cơ chế này mang lại.
Bài viết “Một số vấn đề về xác định thẩm quyền của Tòa án trong tư pháp
quốc tế” của Ths. Đồng Thị Kim Thoa, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 6 năm
2006. Trên cơ sở phân tích các nguyên tắc cơ bản trong pháp luật quốc tế, pháp luật
quốc gia về xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong tư pháp quốc tế và một
số phương pháp, tiêu chí xác định thẩm quyền của Tòa án theo Công ước Lahaye
năm 2005, như: cơ chế xác định thẩm quyền trong thỏa thuận chọn Tòa án riêng
biệt, thẩm quyền công nhận, thi hành phán quyết của Tòa án trong thỏa thuận chọn
Tòa án riêng biệt, tác giả đã gợi mở một số yếu tố về lý luận nhằm xây dựng cơ chế
xác định thẩm quyền xét xử quốc tế của Tòa án ở Việt Nam.
Bài viết “Tiếp cận quyền lực tư pháp và việc áp dụng pháp luật hình sự của
Tòa án từ góc độ lịch sử” của Ths. Chu Thị Trang Vân đăng trên Tạp chí Nhà nước
và Pháp luật, số 10 năm 2006. Trong bài nghiên cứu, tác giả phân tích ngữ nghĩa,
nội hàm của khái niệm quyền tư pháp và lịch sử phát triển của khái niệm này. Đặc
biệt, tác giả nhấn mạnh đến vị trí, vai trò trung tâm của hoạt động xét xử trong tiến
trình thực hiện quyền tư pháp. Tác giả cho rằng, hoạt động xét xử không chỉ là hoạt
động cơ bản của quá trình tố tụng tư pháp mà còn là hoạt động đảm bảo cho sự
thống nhất, liên tục của quyền lực tư pháp.
Tác phẩm “Cải cách tư pháp ở Việt Nam trong giai đoạn xây dựng Nhà nước
pháp quyền” của GS.TSKH. Lê Cảm và PGS.TS. Nguyễn Ngọc Chí, Nxb. Đại học
quốc gia Hà Nội, năm 2004. Trong tác phẩm, các tác giả trình bày những vấn đề cơ
bản cần đặt ra trong quá trình cải cách tư pháp trong mối quan hệ với những yêu cầu

Thế Hưng được trình bày tại Hội thảo cơ chế bảo đảm và bảo vệ quyền con người
trong khuôn khổ Dự án: Diễn đàn giáo dục về quyền con người ở bậc đại học và
sau đại học thuộc Chương trình Quản trị công và Cải cách hành chính theo Hiệp
định tài trợ giữa Chính phủ Đan Mạch và Chính phủ Việt Nam do VKHXH Việt
Nam tổ chức ngày 26- 27/11/2010. Trong bài báo cáo này, tác giả đã phân tích
những đặc điểm của cơ chế bảo vệ quyền con người bằng Tòa án, thực trạng và
những yếu tố tác động tiêu cực đến hiệu quả bảo vệ quyền con người bằng Tòa án,
như: Tòa án chưa thực sự độc lập, thẩm quyền của Tòa án bị hạn chế, thủ tục tố
tụng chưa rõ ràng, phức tạp.
Bài viết “Thực hiện chế độ hai cấp xét xử - cơ chế bảo vệ quyền con người
trong tố tụng dân sự” của TS. Nguyễn Quang Hiền, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp,
số 169 tháng 4 -2010. Trong bài viết, tác giả đã phân tích các quy định của pháp 20

luật hiện hành về thẩm quyền xét xử của các cấp xét xử và hoạt động xem xét lại
bản án và cách hiểu, tâm lý và nhận thức của các chủ thể pháp luật khi tham gia vào
quá trình tố tụng dân sự. Tác giả đã chỉ ra những hạn chế của pháp luật, sự nhìn
nhận chưa đúng đắn của các chủ thể pháp luật về bản án sơ thẩm dẫn đến nhiều vụ
án phải xét xử nhiều lần, khiến cho việc bảo vệ quyền con người bằng hoạt động tố
tụng dân sự chưa đáp ứng yêu cầu của xã hội. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất một số
định hướng nhằm bảo đảm và phát huy hiệu quả xã hội của hoạt động xét xử dân sự
của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người.
Bài viết “Bảo đảm quyền con người của người bị tình nghi phạm tội trong các
vụ án áp dụng thủ tục rút gọn” của Ths. Nguyễn Sơn Hà được đăng trên Tạp chí
Nghiên cứu lập pháp. Trên cơ sở phân tích thực tiễn áp dụng thủ tục rút gọn trong
quá trình xét xử vụ án hình sự ở một số Tòa án địa phương, tác giả đã phân tích
những bất cập của pháp luật về thủ tục xét xử rút gọn và đề xuất một số định hướng
hoàn thiện pháp luật nhằm hạn chế nguy cơ một số Tòa án sử dụng thủ tục xét xử