Phân tích những Xung Đột Nội Tâm của
nhân vật Ra-ma khi gặp lại vợ
Có lẽ tạo hoá biết mình đã lỡ tay ban phát cho con người một trái tim - một trái
tim biết yêu thương và giận dỗi cho nên lại trao tặng cho con người danh dự và lòng vị
tha. Chính tình yêu và danh dự có lúc đã đẩy con người đến với tội lỗi, nhưng cũng
đem lại hạnh phúc cho mỗi con người. Chàng Ra-ma, người anh hùng trong sử thi Ấn
Độ Ra-ma-ya-na cũng không ngoại lệ. Chàng đau đớn giằng xé giữa tình yêu và danh
dự ngay trong ngày chiến thắng, cứu được người vợ yêu quý, tình yêu của chàng khỏi
bàn tay quỷ dữ. Vì trong chàng tồn tại hai tính cách mâu thuẫn nhau xuất phát từ hai
tư cách khác nhau. Tư cách của một đức vua đòi hỏi phải tuân thủ mọi qui ước của
cộng đồng, đặc biệt là qui ước về danh dự cá nhân cũng là danh dự cộng đồng và tư
cách người chồng, nghi ngờ vợ trong vòng tay kẻ khác nên ghen tuông dữ dội.
Trước tiên, ta hãy xét đến thái độ của Ra-ma đối với vợ, nàng Xi-ta. Như ta đã
biết đời sống cổ đại mang tính cộng đồng rất cao, cho nên vua phải tuân thủ đạo đức
cộng đồng, đặc biệt quan niệm về danh dự. Danh dự đó là mạng sống, mất danh dự
nghĩa là mất tất cả và không gì có thể lấy lại được. Muốn sống, mỗi người phải giữ lấy
cho mình danh dự cá nhân, danh dự của một con người chân chính - một người anh
hùng. Ra-ma không phải là người bình thường như bao người khác. Chàng là một vị
vua - thủ lĩnh bộ tộc, đại diện cho cộng đồng. Danh dự của chàng gắn liền với cộng
đồng, gắn liền với sự sống và chàng phải có trách nhiệm với nó.
Sau khi chiến thắng quỷ vương Ra-va-na, cứu được Xi-ta chàng đã khẳng định
chiến thắng và tài nghệ của mình, đồng thời nhấn mạnh sự giúp đỡ của những người
bạn hảo hán như tướng khỉ Ha-nu-man, Vi-phi-a-na Ra-ma đã bộc lộ rõ lí tưởng
chiến đấu và sức mạnh cộng đồng. Việc cứa Xi-ta khỏi bàn tay Ra-va-na không những
xuất phát từ tình yêu mà còn là danh dự, gắn chặt với trách nhiệm. Chính thế, với
chàng “kẻ nào bị quân thù lăng nhục mà không đem tài nghệ của mình ra để trả thù đó
là kẻ tầm thường”. Trách nhiệm bảo vệ danh dự của Ra-ma không chỉ với cá nhân,
còn là trách nhiệm của một vị vua đại diện cho cả cộng đồng. Việc Ra-ma tiêu diệt

Việc chối bỏ người vợ thảo hiền của Ra-ma mang tính công khai, minh bạch.
Chàng đau đớn caogiọng trước toàn dân chúng, trong không gian cộng đồng đậm chất
sử thi. Ra-ma sinh trưởng trong một gia đình đại quí tộc đã dám hi sinh tình yêu vì
bổn phận người anh hùng, đạo đức của một vị vua mẫu mực. Ra-ma ruồng rẫy Xi-ta
trước hết vì danh dự dòng họ sau cũng vì ghen tuông. Chàng yêu hết mình nhưng cũng
ích kỉ, ghen tuông cực độ, có lúc cương quyết cứng rắn nhưng cũng có lúc mềm yếu.
Bản chất cái tôi có lúc sáng - tối, tốt - xấu, thiện - ác luôn luôn tương phản trong Ra-
ma.
Ra-ma buộc tội là chương đặc sắc trong sử thi Ra-ma-ya-na, nếu chỉ dừng lại ở
việc cứu Xi-ta thì sử thi chỉ là bản anh hùng ca bình thường. Cái hay chính ở chỗ tác
giả đã tạo ra bước ngoặt lớn trong quá trình diễn biến cốt truyện ở sự kiện này. Tác
giả đã miêu tả xung đột tâm lý của Ra-ma và Xi-ta trong cuộc gặp lại đầy thử thách và
éo le. Tâm trạng hai người cứ biến đổi theo nhịp điệu đối thoại. Điều đó khẳng định
nghệ thuật thể hiện tâm lý nhân vật bậc thầy của tác giả mà “Ngay cả đến Sếch-xpia
cũng không thể diễn tả được sự thôi thức của những tâm tình cuồng nhiệt trong lòng
người một cách sống động, chân thực và mạnh mẽ ghê ghớm như đã thấy trong
Ramayana” (Lưu Đức Trung).