Nét mới lạ về hình tượng người lính qua
bài Tây Tiến của Quang Dũng

MỘT SỐ GỢI Ý CHO BÀI LÀM
1. Vài nét về hình tượng người lính trong thơ ca Việt nam.
+ Dân tộc Việt Nam - một dân tộc luôn phải đương đầu với các cuộc chiến
tranh xâm lược. Lịch sử 4000 năm của dân tộc, về cơ bản là lịch sử chiến tranh vệ
quốc. Vì vậy, hình tượng người lính luôn là hình tượng trung tâm trong đời sống xã
hội cũng như trong văn học nghệ thuật.
+ Hình tượng người lính đã từng xuất hiện trong ca dao, cổ tích, trong văn học
Trung đại ( thơ văn Nguyễn Trãi, trong Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc
+Từ sau Cách mạng Tháng Tám, hình tượng người lính đã trở thành hình tượng
trung tâm của văn học cách mạng.
2. Hoàn cảnh ra đời và cảm hứng sáng tạo bài thơ Tây Tiến
- Bài thơ Tây Tiến ra đời năm 1948, sau một thời gian, Quang Dũng xa Tây
Tiến vì vậy cảm xúc bao trùm trong bài thơ là cảm xúc hoài niệm. Đây là điểm khác
biệt so với hoàn cảnh ra đời của các bài thơ viết về người lính trong những năm đầu
kháng chiến chống Pháp như: Đồng chí của Chính Hữu, Nhớ của Hồng Nguyên
- Cảm hứng bao trùm của bài thơ là nỗi nhớ: nhớ thiên nhiên Tây Bắc hoang sơ
kỳ vĩ và thơ mộng; nhớ về tình quân dân ấm áp và bao trùm lên cả là nỗi nhớ về
những đồng đội, những người đã cùng Quang Dũng trải qua những ngày tháng gian
khổ ở Tây Tiến .
- Khắc hoạ hình tượng người lính, Quang Dũng không nhằm khắc hoạ, thể hiện
một con người cụ thể, riêng biệt, mà tạo dựng hình ảnh người lính Tây Tiến được hun
đúc từ những phẩm chất tinh thần đẹp đẽ của muôn ngàn người lính nơi miền Tây.
Với Quang Dũng, người lính Tây Tiến trở thành niềm kiêu hãnh. Quang Dũng như
tìm thấy bóng dáng của mình trong chân dung của đồng đội.
3. Những nét mới trong cách cảm nhận và khắc hoạ hình tượng người lính
của Quang Dũng trong bài thơ Tây Tiến.
a. Nét mới trong cách cảm nhận về vẻ đẹp người lính:
+ Vẻ đẹp hào hoa

- Viết về người lính trong những năm thăng kháng chiến gian khổ, Quang
Dũng không né tránh sự mất mát, đau thương. Vẻ đẹp của người lính không tách rời
nỗi đau của chiến tranh ác liệt. Sự hi sinh của những người lính đã được biểu hiện
bằng những hình ảnh bi thương, nhưng không bi luỵ. Cái chết đồng hành với mỗi
bước chân trên con đường chiến trận. Người lính có thể gục xuống, ngã xuống vì bom
đạn vì sốt rét, vì đói khổ, nhưng đó không phải là sự gục ngã: Trong cái bi (nỗi đau
mất mát, chiến tranh tàn khốc) vẫn tiềm tàng một sức mạnh bất khuất: "Anh bạn dãi
dầu không bước nữa - Gục lên súng mũ bỏ quên đời" ; "Rải rác biên cương mồ viễn
xứ - Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh - áo bào thay chiếu anh về đất - Sông Mã
gầm lên khúc độc hành"
+Tâm hồn lạc quan, lãng mạn
- Tâm hồn lạc quan, lãng mạn vốn là phẩm chất tinh thần nổi bật của người
lính. Nhiều tác giả đã viết về điều đó , song ở Tây Tiến, tâm hồn lạc quan, mơ mộng
của những chàng trai Hà Nội không giống với cái hồn nhiên chân chất của những
người lính xuất thân từ từ gốc rạ bờ tre, từ cây đa, giếng nước. ( Giếng nước gốc
đa Đằng nớ vợ chưa đằng nớ Lũ chúng tôi ). Đã có một thời người ta phê phán câu
thơ Đêm mơ Hà Nội dáng Kiều thơm- cho rằng Quang Dũng mộng mơ quá, nhưng
suy cho cùng, điều đó lại rất cần thiết. Đặc biệt, đối với những người lính phải chiến
đấu trong một hoàn cảnh khắc nghiệt , nếu không có niềm lạc quan, mộng mơ thì họ
sẽ chết vì nỗi buồn trước khi chết vì bom đạn của kẻ thù (nhất lại là đối với những
chàng trai Hà Nội ). Từng là một người lính nên Quang Dũng hiểu rõ điều đó.
-Vẻ đẹp lãng mạn của người lính Tây Tiến được bộc lộ không phải chỉ ở dáng
vẻ oai hùm, phóng túng, mà luôn thăng hoa trong chất tâm hồn, trong từng giai điệu
cảm xúc của người lính giữa cảnh tàn khốc của chiến tranh. Cái nhìn của nhà thơ cũng
là cái nhìn từ đôi mắt mộng mơ của người lính. Đôi mắt ấy đã cảm nhận được về đẹp
đầy chất thơ của thiên nhiên, con người, cuộc sống miền Tây Tổ quốc: "Người đi
Châu Mộc chiều sương ấy - Có thấy hồn lau nẻo bến bờ - Có nhớ dáng người trên độc
mộc - Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa". Cũng từ cái nhìn ấy, thế giới của cái đẹp, của
thi ca, nhạc hoạ, của tình yêu và tình người luôn hiện hữu, bất chấp thực tại đầy gian
nan, khắc nghiệt, bất chấp cái chết luôn đồng hành: "Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa