Đề cương bài giảng tại Học viện Tư pháp:
KỸ NĂNG NGHIÊN CỨU HỒ SƠ VỤ ÁN HÌNH SỰ
*
TS.LS PHAN TRUNG HOÀI
1 Tổng quan về kỹ năng nghiên cứu hồ sơ VAHS:
- Là một kỹ năng đặc biệt quan trọng của luật sư sau
khi kết thúc điều tra vụ án, là cơ sở cho việc hình
thành quan điểm bào chữa.
- Thể hiện khả năng nhận diện bản chất vụ án, nghiên
cứu, đánh giá tổng hợp vấn đề.
- Rèn luyện tác phong nghiêm túc, kỹ lưỡng, phương
pháp làm việc khoa học, thái độ đối với công việc và
đối với khách hàng.

2 Đặc điểm hồ sơ vụ án hình sự:
- Phân loại hồ sơ vụ án hình sự tùy theo thẩm quyền
của các cơ quan điều tra
- Cách thức sắp xếp tài liệu trong hồ sơ vụ án hình sư:
+ Tập hồ sơ về thủ tục tố tụng chung của vụ án;
+ Tập hồ sơ thủ tục tố tụng của cá nhân từng bò can;
+ Tập lời khai của các bò can, nhân chứng, người liên
quan;
+ Tập biên bản xác minh, biên bản khám nghiệm
hiện trường, biên bản khám nghiệm tử thi, các chứng từ,
tài liệu, vật chứng, kê biên tài sản…;
1
+ Các tài liệu liên quan đến trưng cầu và kết quả
giám đònh;
+ Tập các văn bản pháp quy điều chỉnh đến những
phạm vi và vấn đề liên quan đến vụ án;
+ Các tài liệu liên quan đến nhân thân, các đơn từ

chứng đó cho chủ sở hữu, người quản lý hợp pháp đồ vật, tài
sản hoặc người thân thích của họ hoặc chính quyền đòa
phương, cơ quan, tổ chức nơi có vật chứng bảo quản.
(d) Đối với vật chứng là hàng hoá mau hỏng hoặc khó
bảo quản, nếu không thuộc trường hợp quy đònh tại khoản 3
điều 76 của Bộ luật này thì cơ quan có thẩm quyền quy đònh
tại khoản 1 điều 76 của Bộ luật này trong phạm vi quyền hạn
của mình, quyết đònh bán theo quy đònh của pháp luật và
chuyển tiền đến tài khoản tạm giữ của cơ quan có thẩm quyền
tại kho bạc Nhà nước để quản lý.
- Tiếp nhận và giao trả hồ sơ vụ án hình sự
3 Phạm vi nghiên cứu hồ sơ vụ án hình sự:
- Nghiên cứu các vấn đề về tố tụng:
+ Quyết đònh khởi tố vụ án, khởi tố bò can, tách nhập
vụ án hình sự
+ Quyết đònh trưng cầu giám đònh và kết luận giám
đònh
+ Thủ tục đối chất, nhận dạng
+ Thủ tục thu giữ đồ vật, tài liệu, vật chứng
+ Vấn đề thời hạn điều tra, thời hạn tạm giam và gia
hạn tạm giam
3
+ Thủ tục ủy thác tư pháp…
- Nghiên cứu các chứng cứ, tài liệu thu thập được gắn
liền với việc quy buộc tội danh đối với bò can, bò cáo.
+ Kiểm tra, đối chiếu lại về nội dung giữa Cáo trạng
và Kết luận điều tra, Kết luận điều tra bổ sung; xác đònh
bò can, đương sự mà Luật sư nhận trách nhiệm bào chữa
bò đề nghò truy tố về tội danh gì, các hành vi bò coi là tội
phạm, khung hình phạt…

+ Thứ nhất, các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế
nảy sinh trong điều kiện phát triển còn nhiều bất cập
và mặt trái của nền kinh tế thò trường, khung pháp
luật về quản lý kinh tế chưa được đònh hình rõ nét và
thiếu tính khả thi, thậm chí còn nhiều sơ hở, thiếu sót.
+ Thứ hai, quy mô, tính chất nghiêm trọng của các vụ
án ngày càng tăng, thiệt hại kinh tế đặc biệt lớn.
+ Thứ ba, các đối tượng là chủ thể của tội phạm rất đa
dạng, từ người có chức vụ quyền hạn của doanh
nghiệp Nhà nước, đến chủ doanh nghiệp tư nhân,
người buôn bán nhỏ; nhận thức và hiểu biết về pháp
luật còn hạn chế.
5
+ Thứ tư, tính chất và số lượng vụ án loại này gia tăng
tùy thuộc vào sự thay đổi của các chính sách và pháp
luật về quản lý kinh tế.
- Nghiên cứu, thu thập hồ sơ, tài liệu trong vụ án:
+ Việc đầu tiên khi nghiên cứu hồ sơ Luật sư cần làm
là phải kiểm tra tính hợp pháp của các biện pháp và
thủ tục tố tụng do cơ quan tiến hành tố tụng đã tiến
hành.
+ Cần nghiên cứu về quá trình hình thành và phát
triển của doanh nghiệp trước thời điểm xảy ra vụ án,
bao gồm các hồ sơ pháp nhân (quyết đònh, giấy phép
thành lập, Điều lệ, quy chế) và những yếu tố, tác
động đến hoạt động của doanh nghiệp về mặt khách
quan và chủ quan…
+ Cần nghiên cúu một cách kỹ lưỡng hệ thống các
văn bản pháp luật điều chỉnh lónh vực hoạt động mà
vụ án đã xảy ra.

là công dân mang quốc tòch Cộng hòa Pháp).
• Phạm vi nghiên cứu về nội dung:
- Xác đònh tổng quát phạm vi những vấn đề cần làm rõ
liên quan 3 tội danh đã bò khởi tố là tội ”buôn lậu”,
”trốn thuế”, ”vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên
giới”.
- Quá trình hình thành và phát triển của Công ty Đ.N.,
các thủ tục liên quan việc đăng ký kinh doanh, bổ
sung tăng vốn và những người tham gia góp vốn; hệ
thống cái gọi là các Công ty ”con” của Công ty Đ.N;
mối quan hệ giữa Công ty Đ.N. với Công ty mẹ ở
Hong Kong.
7
- Bản chất phương thức hoạt động kinh doanh và đặc
điểm ngành hàng của Công ty liên quan đến mặt hàng
điện thoại di động và cách thức quản lý đặc thù của
Công ty Đ.N.; làm rõ khái niệm Công ty Đ.N. là “”nhà
phân phối duy nhất và chính thức”” của một số hãng
điện thoại lớn trên thế giới; tỷ phần chiếm lónh thò
trường của Công ty Đ.N để xác đònh có phải Công ty
thao túng thò trường không…
- Khái niệm “bảo lãnh công nợ” về bản chất là gì ?
Phân biệt giá đại lý và giá F.O.B nhập khẩu ?
- Phương pháp quản lý của Công ty Đ.N. đối với các
Công ty ”con” và các đại lý (nhập khống, xuất khống
trên máy vi tính), cách thức điều chỉnh và hạch toán.
Hiểu thật rõ về bản chất tài khoản 64171 theo dõi
công nợ.
- Làm rõ về bản chất và số liệu thuế nhập khẩu, thuế
giá trò gia tăng nhập khẩu, thuế thu nhập doanh

được hiểu là “lợi dụng quyền hành để tham ô và hạch
sách, nhũng nhiễu dân”
1
, khác với các khái niệm như
tham ô lãng phí, tham quan ô lại, tham quyền cố vò…
Đến Bộ luật hình sự năm 1999, trong nhóm tội phạm
về chức vụ đã phân biệt thành hai mục: Mục A là các
tội phạm về tham nhũng và mục B là các tội phạm
khác về chức vụ.
- Điểm chung nhất của loại tội tham nhũng là do các
chủ thể là người có chức vụ quyền hạn thực hiện, có
hành vi tham ô, hối lộ hoặc cố ý làm trái pháp luật vì
động cơ vụ lợi, gây thiệt hại cho tài sản của Nhà
nước, tập thể và cá nhân, xâm phạm hoạt động đúng
đắn của các cơ quan, tổ chức.
- Đặc điểm của một số vụ án tham nhũng lớn trong
những năm vừa qua có thể được đúc kết như sau:
+ Một là, án tham nhũng xảy ra thường có các nguyên
nhân sơ hở về pháp luật, việc quản lý, kiểm tra, giám
1
Nguyễn Như Ý (chủ biên): Đại từ điển tiếng Việt, Nxb. Văn hoá
thông tin, Hà Nội, 1999, tr. 1524.
9
sát bò buông lỏng, sự yếu kém về năng lực, trình độ và
phẩm chất của người có chức vụ, quyền hạn được giao
trách nhiệm quản lý tài sản; thường gắn với các hành vi
vi phạm khác như cố ý làm trái, buôn lậu…
+ Hai là, tính chất của các vụ án tham nhũng ngày
càng nghiêm trọng, thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi,
xảo quyệt, hình thành có tổ chức, đường dây, dùng cả

tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Ví dụ, trong tội “tham ô tài
sản” quy đònh khung hình phạt có 3 mức khác nhau, để áp
dụng thống nhất pháp luật, Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân
dân tối cao đã ban hành Nghò quyết số 01/2001/NQ-HĐTP
ngày 15-3-2001 đã hướng dẫn cụ thể các trường hợp không có
tình tiết tăng nặng và không có tình tiết giảm nhẹ; vừa có tình
tiết tăng nặng, vừa có tình tiết giảm nhẹ; có nhiều tình tiết
giảm nhẹ mà không có tình tiết tăng nặng hoặc có ít tình tiết
tăng nặng hơn; có nhiều tình tiết tăng nặng mà không có tình
tiết giảm nhẹ hoặc có ít tình tiết giảm nhẹ hơn…
• Về nhóm tội phạm liên quan đến ma tuý:
- Khái niệm về ma túy được quy đònh trong nhiều văn
bản pháp quy khác nhau. Bộ luật hình sự năm 1999 xác đònh
ma tuý bao gồm nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa, cao côca; là,
hoa, quả cây cần sa, lá cây côca; quả thuốc phiện khô; quả
thuốc phiện tươi; hêrôin; côcain; các chất ma túy khác ở thể
lỏng; các chất ma túy khác ở thể rắn… Điều 2 Luật phòng,
chống ma túy quy đònh chất ma túy là các chất gây nghiện,
chất hướng thần quy đònh trong các danh mục do Chính phủ
ban hành:
+ Chất gây nghiện là chất kích thích hoặc ức chế thần
kinh, dễ gây tình trạng nghiện đối với người sử dụng; và
11
+ Chất hướng thần là chất kích thích, ức chế thần kinh
hoặc gây ảo giác, nếu sử dụng nhiều lần có thể dẫn tới tình
trạng nghiện đối với người sử dụng.
- Một điều đáng lưu ý trong một số vụ án ma túy được
phát hiện thời gian qua, số lượng và trọng lượng các chất ma
túy được quy đổi từ trọng lượng của các loại thuốc lắc chủ
yếu từ lời khai của các bò can và những người liên quan, không