BỘ TÀI CHÍNH
HỌC VIỆN TÀI CHÍNH
ĐỀ CƯƠNG BÀI GIẢNG
Môn học
TÀI CHÍNH TIỀN TỆ
TCTT. 512
CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO THẠC SĨ
1. KINH TẾ TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG. MÃ SỐ: 60.31.12
2. TÀI CHÍNH VÀ NGÂN HÀNG. MÃ SỐ: 60.34.20
Người biên soạn: PGS. TS Phạm Ngọc Ánh
Hà Nội – 2009
2
CHUYÊN ĐỀ 1
NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TÀI CHÍNH TIỀN TỆ
1. Số tiết của Chuyên đề: 8 tiết
Trong đó: 5 tiết lý thuyết
3 tiết thảo luận/tự học
2. Mục tiêu, yêu cầu:
- Cung cấp cho học viên cao học những kiến thức cơ bản về tài
chính- tiền tệ có mở rộng, nâng cao và cập nhật những vấn đề lý luận về tài
chính (quan niệm, chức năng); về tiền tệ (các học thuyết về tiền tệ; cung -
cầu tiền tệ).
- Tiếp cận vấn đề phát triển tài chính và ổn định tiền tệ đối với tăng
trưởng kinh tế.
3. Nội dung của Chuyên đề 1:
NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TÀI CHÍNH – TIỀN TỆ
1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TÀI CHÍNH
1.1.1. Quan niệm về tài chính trong nền kinh tế thị trường (KTTT)
1.1.1.1. Các trường phái khác nhau trong quan niệm về tài chính
a. Quan niệm về tài chính ở các nền KTTT phát triển
(Chủ yếu là của các học giả Anh - Mỹ - Pháp…)

+ Tài chính là một phạm trù phân phối, phân phối mang tính tập
trung của Nhà nước.
+ Khái niệm tài chính của phái chính thống.
4
d. Quan niệm về tài chính hiện đang được giảng dạy ở một số trường
đại học nước ta.
- Đều đề cập đến nguồn tài chính.
- Vẫn chịu ảnh hưởng lý luận tài chính Xô Viết nên cơ bản quan
niệm về tài chính không thay đổi nhiều.
- Khái niệm phổ biến: Tài chính là quan hệ phân phối dưới hình thức
giá trị gắn liền với việc tạo lập, sử dụng các quỹ tiền tệ đáp ứng các nhu
cầu của các chủ thể trong xã hội.
- Nhận xét:
+ Chưa thoát được tư duy lý luận cũ.
+ Chưa chú ý đến tính khoa học ứng dụng.
+ Còn có khoảng cách so yêu cầu phát triển của nền kinh tế trong bối
cảnh toàn cầu hoá.
1.1.1.2. Quan niệm về tài chính trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam
a. Đặc điểm và phạm vi hoạt động của tài chính trong nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
- Đặc điểm của nền kinh tế và cơ chế quản lý kinh tế.
- Đặc điểm và phạm vi hoạt động của tài chính.
b. Quan niệm về tài chính trong nền kinh tế thị trường Việt Nam
- Nguồn lực tài chính.
- Phương thức tạo lập - sử dụng các nguồn lực tài chính nhằm đạt tới
tính hiệu quả trong quá trình huy động – phân bổ - sử dụng nguồn lực và
phân phối kết quả đạt được.
- Khái niệm: Tài chính là phương thức huy động, phân bổ, sử dụng
các nguồn lực tài chính nhằm tối ưu hoá các mục tiêu đặt ra của mỗi chủ
thể trong xã hội.

- Quan hệ giữa phát triển tài chính và tăng trưởng kinh tế.
(Lưu ý đến rủi ro tiềm tàng của phát triển tài chính).
1.2. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TIỀN TỆ
1.2.1. Sự phát triển của tiền tệ trong nền kinh tế thị trường
1.2.1.1. Các yếu tố tác động đến sự phát triển của tiền tệ
- Sự phát triển của sản xuất và trao đổi hàng hoá.
- Sự phát triển của các định chế tín dụng
- Sự phát triển của khoa học công nghệ và mức độ ứng dụng trong
các TCTDg.
1.2.1.2. Quá trình phát triển của tiền tệ
- Tiền là hàng hoá thông thường.
- Tiền đúc kém giá trị (kẽm, đồng).
- Tiền đúc có giá trị (bạc, vàng).
- Tiền dấu hiệu (dấu hiệu thông thường, dấu hiệu giá trị hiện đại).
1.2.1.3. Khái niệm tiền tệ theo quan điểm hiện đại.
1.2.1.4. Xu hướng phát triển của các loại tiền trong kinh tế thị trường
- Tiền vàng dần ra khỏi lưu thông.
- Tiền chuyển khoản và các phương tiện chi trả khác tăng lên.
- Tiền mặt ngày càng giảm.
- Xu hướng sử dụng các đồng tiền chung.
1.2.2. Các học thuyết về tiền tệ
1.2.2.1. Học thuyết của Karl Marx
1.2.2.2. Học thuyết số lượng tiền tệ thô sơ (Irving Fisher)
7
1.2.2.3. Học thuyết của Keynes
1.2.2.4. Học thuyết số lượng tiền tệ hiện đại của Friedmen.
1.2.3. Cung và cầu tiền tệ
1.2.3.1. Cung tiền tệ
- Khái niệm về mức cung tiền tệ.
- Khối tiền trong lưu thông.

Chương 1. Tiền và cung cầu tiền
+ Bài 1.2. Phát triển tài chính với tăng trưởng và phát triển kinh tế.
Tập bài giảng của Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright, niên khoá
2005 – 2006.
5. Câu hỏi:
1. Phân tích mối quan hệ giữa các chức năng của phạm trù tài chính.
2. Vai trò của tài chính đối với tăng trưởng kinh tế.
3. Vấn đề ổn định tiền tệ với tăng trưởng kinh tế.
9
CHUYÊN ĐỀ 2
HỆ THỐNG TÀI CHÍNH TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
1. Số tiết của Chuyên đề: 5 tiết
Trong đó: 3,5 tiết lý thuyết
1,5 tiết thảo luận/tự học
2. Mục tiêu, yêu cầu:
- Giúp cho học viên thấy được sự phát triển trong nhận thức quan
niệm về hệ thống tài chính, cấu trúc, chức năng và vai trò của nó trong nền
kinh tế thị trường.
- Nắm được sự cần thiết cho việc can thiệp của Nhà nước và vai trò
của Nhà nước ta trong việc phát triển hệ thống tài chính Việt Nam.
3. Nội dung của Chuyên đề 2:
HỆ THỐNG TÀI CHÍNH TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
2.1. KHÁI NIỆM HỆ THỐNG TÀI CHÍNH
2.1.1. Điểm qua các quan niệm về hệ thống tài chính
a. Quan niệm ở các nền kinh tế thị trường (Chủ yếu ở Anh, Mỹ...)
- Thường không đưa ra khái niệm , chỉ đề cập đến hệ thống tài chính
trên cơ sở các bộ phận cấu thành của chúng.
- Các học giả (Anh, Mỹ, Pháp...) quan niệm hệ thống tài chính là
cỗmáy, gồm các tổ chức tham gia vào việc lưu chuyển nguồn lực tài chính
trong nền kinh tế từ nơi thừa sang nơi thiếu.

thuẫn về mặt hệ thống.
2.1.2. Khái niệm hệ thống tài chính
- Hệ thống tài chính là một cỗ máy luân chuyển nguồn vốn trong nền
kinh tế; nó là một chỉnh thể bao gồm các bộ phận cấu thành thực hiện việc
luân chuyển các nguồn tài chính trong nền kinh tế.
11
- Theo nghĩa hẹp: Hệ thống tài chính là một chỉnh thể gồm (i) các
chủ thể tài chính (ii) thị trường tài chính (iii) công cụ tài chính - những cấu
thành trực tiếp thực hiện luân chuyển nguồn tài chính trong nền kinh tế.
- Theo nghĩa rộng: Hệ thống tài chính là một chỉnh thể, bao gồm (i)
các chủ thể tài chính (ii) thị trường tài chính (iii) công cụ tài chính và (iv)
cơ sở hạ tầng tài chính (hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng pháp lý, hạ tầng thông
tin...).
2.2. CẤU TRÚC, CHỨC NĂNG, VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG TÀI CHÍNH
2.2.1. Cấu trúc hệ thống tài chính
- Các chủ thể tài chính.
- Công cụ tài chính.
- Thị trường tài chính.
- Cơ sở hạ tầng tài chính.
2.2.2. Chức năng của hệ thống tài chính
- Làm cầu nối giữa tiết kiệm và đầu tư.
- Hạn chế các rủi ro.
- Đánh giá, giám sát và định hướng các hoạt động kinh tế.
- Vận hành hệ thống thanh toán.
2.2.3. Vai trò của hệ thống tài chính
- Khuyến khích tiết kiệm.
- Khuyến khích đầu tư.
- Thúc đẩy sản xuất và trao đổi hàng hoá.
- Tăng cường hiệu quả và tăng trưởng kinh tế.
- Cải thiện đời sống kinh tế - xã hội.