Kỹ năng của luật sư trong việc bảo vệ quyền, lợi ích của thân
chủ trong vụ việc tranh chấp về thừa kế
Để thành công trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của thân chủ trong các vụ việc
tranh chấp thừa kế, Luật sư cần chú ý một số đặc thù riêng biệt trong tranh chấp
thừa kế.
1. Đặc điểm về các vụ việc về tranh chấp thừa kế:
• Đặc điểm thứ nhất: Đây là quan hệ tranh chấp liên quan đến những
người thân thích, ruột thịt trong gia đình, dòng tộc. Tranh chấp xung
quanh thừa kế di sản là loại tranh chấp nặng nề, phức tạp, ở một
khía cạnh nào đó liên quan đến tình cảm thiêng liêng nhiều lúc sâu
lắng trong tâm khảm không chỉ giữa những người đang tranh chấp
mà vô hình chung nó liên quan đến quan hệ với người đã quá cố để
lại di sản thừa kế
Quan hệ tranh chấp thoạt nhìn thì có vẻ như đơn giản, nhưng bên
trong chứa chất mâu thuẫn phức tạp, nặng nề và nhiều lúc rất gay
gắt, sâu sắc.Quan hệ tranh chấp thừa kế không chỉ liên quan đến
một vài đương sự, nhiều vụ việc thực tế liên quan đến rất nhiều
người trong gia đình, họ tộc. Nếu giải quyết không tốt nhiều lúc quan
hệ tranh chấp tài sản thừa kế trở thành mối ung nhọt phá vỡ tình
cảm trong gia đình, họ tộc đã được hình thành qua nhiều thế hệ.
Thậm chí quan hệ tranh chấp đó có thể phá vỡ cả hệ thống tiêu chí
đạo đức, mỹ tục đã kết tinh thành truyền thống tương thân, tương ái
của từng gia đình và dòng tộc.Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp
của thân chủ mình trong tranh chấp thừa kế, Luật sư còn cần có
trách nhiệm trong việc giữ gìn tình anh em, nghĩa đồng bào, tình ruột
thịt, và xa hơn là tình làng nghĩa xóm, vun đắp cho tình nghĩa gia
đình anh em ruột thịt và tạo cho xã hội ổn định và phát triển.
• Đặc điểm thứ hai: Quan hệ tranh chấp về thừa kế gắn liền với nhiều yếu
tố truyền thống Ềgia phongỂ, Ềgia tộcỂ, có những quan hệ gắn với
gốc rễ, cội nguồn của một gia đình, họ tộc, thậm chí ở nhiều địa
phương gắn với nhiều phong tục tập quán sắc tộc, quần cư Yếu tố

vực pháp luật này. Hơn nữa, do chiến tranh kéo dài, những hồ sơ về
gốc gác tài sản của công dân cũng thất lạc, mất mát Sau khi thành
lập nhà nước mới và sau khi giải phóng miền nam, những quy định
pháp luật về chuyển dịch tài sản và quản lý tài sản (đặc biệt là bất
động sản) từ chế độ cũ sang chế độ mới cũng thay đổi và khác biệt
về bản chất.
• Đặc điểm thứ sáu: Nói đến thừa kế là liên quan đến Luật Hôn nhân -
Gia đình, Luật Hôn nhân - Gia đình của nhà nước Việt Nam dân chủ
cộng hoà mới có hiệu lực từ năm 1961 nhưng do đất nước bị kẻ thù
chia cắt nên luật này chỉ mới có hiệu lực ở miền Bắc. Đến năm 1980,
khi Quốc hội chung của cả nước thống nhất mới có Nghị quyết về áp
dụng văn bản quy phạm luật thống nhất chung cho cả nước trong đó
có Luật Hôn nhân - Gia đình. Do đặc thù lịch sử đó, quan hệ hôn
nhân - gia đình ở nước ta trong các giai đoạn lịch sử vừa qua là
phức tạp, cùng với sự chuyển dịch dân số, con người từ vùng này
sang vùng khác trong điều kiện chiến tranh làm cho quan hệ hôn
nhân - gia đình càng phức tạp hơn.
• Đặc điểm thứ bẩy: liên quan đến quan hệ thừa kế: Trên đất nước
chúng ta có 54 dân tộc anh em cùng chung sống, mỗi dân tộc có
truyền thống và tập quán riêng, liên quan đến thừa kế. Thậm chí
cùng là một dân tộc nhưng ở mỗi vùng, miền, địa phương lại tồn tại
tập quán riêng về thừa kế mà tại địa phương đó đã thành thông lệ, ví
dụ như quyền thừa kế của con trai trưởng, hoặc thừa kế theo huyết
thống dấu ấn chế độ mẫu hệ hoặc tồn tại ý thức trong một số
người quan niệm Ềtrọng nam, khinh nữỂ trong quan hệ thừa kế.
Những quan niệm phong kiến ở nhiều nơi Ềăn sâu, bám rễỂ và là
nguyên nhân gây nên sự tranh chấp về thừa kế.
• Đặc điểm thứ tám: Đây là đặc thù gây không ít khó khăn trong giải
quyết các tranh chấp về thừa kế, đó là do trình độ pháp lý của dân
chưa cao, nhiều người dân không hiểu biết những quy định của

chủ có quan hệ. Qua tìm hiểu, để Luật sư biết rõ mình đang bảo vệ
quyền, lợi ích cho thân chủ mình là ai, tạo ra sức mạnh nội tâm trong
công việc.
2.2. Luật sư cần nắm vững yêu cầu của thân chủ trong vụ việc tranh
chấp tài sản:Tưởng đây là vấn đề đơn giản, nhưng qua thực tế hành
nghề Luật sư, không phải Luật sư nào cũng nắm vững và hiểu yêu
cầu đích thực của thân chủ.Hiểu yêu cầu của thân chủ, là nắm bắt
được cốt lõi mục đích và giới hạn cuối cùng của yêu cầu có thể đạt
được, đồng thời tìm hiểu khả năng thoả hiệp giải quyết tranh chấp
bằng hoà giải.Để nắm được đầy đủ, chi tiết yêu cầu của thân chủ,
Luật sư có thể tìm hiểu, nghiên cứu qua:
• Tiếp xúc, gặp gỡ với thân chủ:Đây cũng là nghệ thuật, đòi hỏi
Luật sư phải hiểu biết về khoa học tâm lý, và văn hoá giao
tiếp. Bằng thái độ chân tình tìm hiểu xem thân chủ của mình
mong muốn đạt được gì, qua tiếp xúc, gặp gỡ họ có thể bộc
bạch tất cả. Cách tiếp xúc, gợi chuyện của Luật sư với thân
chủ còn phụ thuộc vào thân chủ là bị đơn dân sự hay nguyên
đơn dân sự. Nếu thân chủ là nguyên đơn dân sự trong vụ việc
tranh chấp, thì cách đặt vấn đề, gợi mở phải phù hợp với yêu
cầu của thân chủ, trường hợp thân chủ lại là bị đơn dân sự
trong vụ việc tranh chấp, thì Luật sư phải tìm hiểu xem lý do
tranh chấp, mức độ tranh chấp, giới hạn của tranh chấp, nội
dung phần yêu cầu của thân chủ đối với nguyên đơn, thái độ
và quan điểm chủ quan của thân chủ về hướng giải quyết
tranh chấp.
• Tìm hiểu yêu cầu của thân chủ qua đơn từ:Đối với thân chủ là
nguyên đơn dân sự, Luật sư cần nghiên cứu kỹ đơn kiện của
thân chủ. Qua nghiên cứu đơn khởi kiện để xác định xem thời
hiệu khởi kiện còn không, yêu cầu cụ thể của thân chủ gồm
những gì: Di sản, quyền tài sản, và tìm hiểu xem ngoài ra thân

hồ sơ vụ việc, trong đó có việc nghiên cứu các tài liệu, chứng
cứ có liên quan.Thân chủ (đương sự của vụ án) ngoài nghĩa
vụ cung cấp tài liệu, chứng cứ cho Thẩm phán, đồng thời để
Luật sư có đủ điều kiện chứng minh, lập luận bảo vệ lợi ích
cho mình, họ cần có nghĩa vụ cung cấp những chứng cứ, tài
liệu của vụ việc cho luật sư của mình.Trong quá trình nghiên
cứu tài liệu, chứng cứ, Luật sư cần chủ động đề xuất yêu cầu
của mình đối với thân chủ trong việc cung cấp chứng cứ, phát
hiện và chủ động đề nghị thân chủ thu thập thêm chứng cứ
khách quan (nếu thấy chưa đủ hoặc chưa thuyết phục). Trong
trường hợp hồ sơ có những chứng cứ không đảm bảo, thiếu
tính trung thực, không thuyết phục, thì luật sư nên chủ động
yêu cầu thân chủ cung cấp các chứng cứ bổ sung, thay thế
bằng những chứng cứ, tài liệu có tính khách quan và thuyết
phục hơn.Trong một vài trường hợp, xét thấy cần thiết, luật sư
có thể tự mình giúp thân chủ thu thập và cung cấp chứng cứ,
tài liệu cho Toà án và cho chính mình để có đủ căn cứ lập luận
bảo vệ lợi ích cho thân chủ.Luật sư cần hệ thống một cách
khoa học hồ sơ vụ án qua việc tổng hợp, phân tích khách
quan các chứng cứ, đặc biệt là các chứng cứ quan trọng có
thể làm thay đổi nội dung vụ án theo hướng có lợi cho thân
chủ của mình.
• Giúp đỡ, tiếp xúc với các nhân chứng và những người có
quyền và lợi ích liên quan.Luật sư với trách nhiệm nghề
nghiệp và bằng quyền hạn mà pháp luật cho phép có thể tiếp
xúc với các nhân chứng và những người có quyền lợi và
nghĩa vụ liên quan của vụ việc tranh chấp thừa kế vì lợi ích
của thân chủ. Bằng nghệ thuật giao tiếp, và trình độ chuyên
môn, Luật sư có thể nắm bắt thêm những vấn đề liên quan đến
vụ việc. Tìm hiểu quan hệ của họ với thân chủ của mình. Nắm

(có thể có) của người để lại thừa kế. Vì vấn đề thực hiện nghĩa vụ
của người để lại thừa kế sẽ liên quan đến trách nhiệm, lợi ích của
thân chủ.
2.4 . Luật sư cần xác định rõ quan hệ pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích
của thân chủ trong tranh chấp thừa kế:
• Căn cứ vào quy định của pháp luật, Luật sư cần xác định rõ quyền của
thân chủ trong quan hệ hưởng thừa kế đối với di sản tranh chấp.Trước
hết, phải xác định rõ thời điểm mở thừa kế, tức là thời điểm người có tài
sản để lại thừa kế chết.Luật sư phải xác định, thân chủ có nằm trong diện
bị pháp luật cấm không được hưởng di sản hay không. Theo Bộ luật Dân
sự bao gồm: Những người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng,
sức khoẻ, có hành vi ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản,
xâm phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người đó.Những người
vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản.Những
người bị kết án vì hành vi cố ý xâm phạm tính mạng của người thừa kế
khác nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ phần di sản mà người đó có
quyền hưởng, ở đây Luật sư cần phải tìm hiểu lý lịch tư pháp của thân chủ
mình, không chủ quan khi xác minh về thân chủ.Những người có hành vi
lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản người để lại di sản trong việc lập di chúc,
giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc thì Luật sư cần phải yêu cầu giám
định chữ viết, để có cơ sở xác định đúng sự thật khách quan của vụ
việc.Luật sư lưu ý, nếu chia di sản theo di chúc, mà thân chủ có thể thuộc
số người như nói trên, trong trường hợp người để lại di sản thừa kế đã
biết rõ hành vi đó của họ, nhưng vẫn cho hưởng di sản thừa kế, thì quyền
hưởng di sản thừa kế đó là quyền hợp pháp.Luật sư cũng cần nắm vững,
nếu thân chủ của mình là cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di
chúc, thì cơ quan tổ chức đó phải tồn tại vào thời điểm mở thừa kế.Nếu
thân chủ là người sinh ra còn sống sau thời điểm mở thừa kế, nhưng
thành thai trước khi người để lại thừa kế chết, là người có quyền hợp pháp
hưởng quyền thừa kế theo di chúc hoặc theo quy định của pháp luật.

chúc không rõ dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau, cần lưu ý quan hệ của
người để lại di chúc với những người thừa kế theo di chúc, trong đó có thể
có thân chủ của mình. Khi những người này không thể nhất trí với nhau về
nội dung di chúc, thì coi như người chết không để lại di chúc và lúc đó di
sản được chia thừa kế theo pháp luật.Pháp luật quy định giải thích nội
dung di chúc như vậy, có thể có những người trong số những người thừa
kế theo di chúc không muốn thừa nhận nội dung di chúc, hoặc có ý kiến
khác để di chúc vô hiệu nhằm vì lợi ích cá nhân (có thể họ sẽ hưởng phần
lợi hơn nếu di sản chia thừa kế theo pháp luật). Trong trường hợp đó, để
bảo vệ lợi ích cho thân chủ, Luật sư cần chứng minh tính rõ ràng của di
chúc, tính lôgic do quan hệ giữa người để lại di chúc với những người
thừa kế có tên trong di chúc.
• Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho thân chủ trong vụ việc tranh chấp
thừa kế theo pháp luật.
Để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho thân chủ trong trường hợp tranh
chấp thừa kế theo pháp luật. Luật sư cần xác định đúng thân chủ của mình
thuộc diện thừa kế, hàng thừa kế nào theo pháp luật. Khoản 3 Điều 679 Bộ
luật Dân sự quy định nguyên tắc thừa kế theo pháp luật: ỀNhững người ở
hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế nếu không còn ai ở hàng thừa
kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, truất quyền hưởng
thừa kế hoặc từ chối nhận di sảnỂ.Theo quy định của BLDS, di sản được
chia theo pháp luật được áp dụng trong một số trường hợp sau: Không có
di chúc, di chúc không hợp pháp, những người thừa kế theo di chúc đều
chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc, cơ quan tổ
chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn vào thời điểm mở thừa
kế, những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không
có quyền hưởng di sản thừa kế hoặc họ từ chối quyền hưởng di sản.Trong
trường hợp chia thừa kế theo di chúc, còn những phần di sản không được
định đoạt trong di chúc, phần di sản liên quan đến phần di chúc không có
hiệu lực, hoặc phần di sản bị từ chối không hưởng hoặc của cá nhân được

641,642,643 - BLDS.Trong cuộc sống hiện nay, không ít những tranh chấp
thừa kế nẩy sinh từ quan hệ giữa con riêng, bố dượng, mẹ kế. Trong
trường hợp thân chủ là một trong những đối tượng trên, Luật sư cần tìm
hiểu, thu thập mọi chứng cứ cần thiết và khách quan để chứng minh quan
hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con. Đây là những chứng
cứ quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích cho thân chủ của mình. Bởi lẽ
nếu chứng minh được có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng như cha con, mẹ
con thì không những được hưởng di sản của nhau mà còn được hưởng
thừa kế di sản theo hàng thừa kế mà pháp luật đang quy định (Điều 679 -
BLDS) và thừa kế thế vị quy định ở Điều 680 - BLDS.Trường hợp thân chủ
là nguyên đơn trong tranh chấp có yêu cầu thì những người được chia
thừa kế theo luật do quan hệ con riêng - bố dượng, mẹ kế thì luật sư cũng
cần khách quan khai thác và thu thập chứng cứ để chứng minh giữa họ
không có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng như cha con, mẹ con. Chỉ có
những chứng cứ khách quan đó nới đủ sức thuyết phục và bảo vệ quyền
lợi cho thân chủ của mình với tư cách là nguyên đơn dân sự trong các vụ
tranh chấp thừa kế.
3. Kỹ năng của Luật sư tại phiên toà giải quyết vụ việc về tranh chấp thừa kế.
Do những đặc thù của quan hệ tranh chấp về thừa kế (như đã nêu phần
một), Luật sư cần phải lập kế hoạch bảo vệ, dự kiến các tình huống, đặt
trước những câu hỏi để làm sáng tỏ những vấn đề chính của vụ án. Tại các
phiên toà giải quyết các vụ việc loại này Luật sư cần hết sức bình tĩnh, tự
tin để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho thân chủ của mình. Hiển nhiên
Luật sư có thể bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho nhiều thân chủ trong
một vụ án, miễn sao quyền và lợi ích của họ không đối lập nhau.Để đạt
được mục đích bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho thân chủ, trước hết
Luật sư phải tuân thủ những quy định, thủ tục của phiên toà. Phải tôn
trọng pháp luật và chỉ được phép sử dụng những biện pháp mà pháp luật
cho phép để làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án.Khi tham gia phiên
toà, Luật sư cần chứng tỏ mình là người có văn hoá pháp đình; phẩm chất

nên bàn bạc với thân chủ rồi sau đó mới phát biểu gợi ý, hướng dẫn hoặc
giúp đỡ thân chủ bày tỏ ý kiến. Trường hợp cần thiết thì đề nghị Hội đồng
xét xử cho thẩm vấn lại hoặc đề nghị hoãn phiên tòa để tiến hành điều tra
lại hoặc điều tra bổ sung.Khi chủ toạ phiên toà tuyên án, Luật sư phải chú
ý lắng nghe bản án, khi cần thiết thì hướng dẫn thân chủ kháng cáo đúng
hạn.Với tư cách là người trợ giúp pháp lý đắc lực nhất, Luật sư đóng vai
trò quan trọng trong việc bảo vệ công lý, ở đó Luật sư một mặt bảo vệ
quyền lợi của thân chủ thông qua việc tham gia tích cực trong các giai
đoạn tố tụng, mặt khác việc đưa ý kiến hợp lý, hợp tình của Luật sư sẽ
tăng thêm niềm tin của các thành viên Hội đồng xét xử trong việc đưa ra
các phán quyết để giải quyết tranh chấp phù hợp với pháp luật và hợp lẽ
công bằng.Trong vụ việc tranh chấp thừa kế, sự tham gia của Luật sư
không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi chính đáng cho thân chủ của mình phù
hợp với pháp luật và thuần phong mỹ tục của dân tộc mà còn từ đó góp
phần ổn định và phát triển của xã hội.
Tác giả: TS. Nguyễn Thành Trì
Nguồn: Tạp chí Nghề Luật - Đặc san Số 2 năm 2001