Bước đầu tìm hiểu về bộ sưu tập
trống đồng ở bảo tàng Bình Dương
Bình Dương là một tỉnh nằm ở miền Đông Nam bộ, có diện tích tự nhiên
2.681,01km2. Là vị trí hết sức thuận lợi cho việc sinh sống và lập nghiệp của các cư dân
qua các thời kỳ lịch sử. Những công trình nghiên cứu về văn hóa thời tiền sử ở Bình Dương được giới khoa học
biết đến từ cuối thế kỷ thứ XVII đầu thế kỷ XVIII như các học giả người Pháp
T.V.Holbe, K.Malleret…Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng thống nhất đất nước
(năm 1975). Nền văn hóa cổ tiếp tục được khảo sát, nghiên cứu, điều tra, thám sát và khai
quật trong đó có di tích Bưng Sình – Phú Chánh (Tân Uyên). Qua quá trình khai quật đã
thu thập được nhiều bộ sưu tập hiện vật có giá trị cao về giá trị lịch sử, phong phú về chất
liệu và loại hình và tiêu biểu nhất là bộ sưu tập Trống đồng Đông Sơn.

Trống đồng là loại cổ vật đặc biệt được tìm thấy nhiều nhất ở Việt Nam và ở khu vực
Đông Nam châu Á. Đây là loại tư liệu có giá trị đặc trưng trong lĩnh vực nghiên cứu khoa
học. Trống đồng giúp cho chúng ta biết được những thông tin về nền văn hóa, kinh tế,
khoa học kỹ thuật của một thời đại lịch sử chưa có văn tự. Trống đồng được tìm thấy ở
địa điểm Bừng Sình – Phú Chánh (Tân Uyên)

Đã từ lâu, trống đồng đã trở thành đề tài hết sức hấp dẫn, lôi cuốn rất nhiều nhà khoa học
quan tâm, nghiên cứu về vấn đề này nhưng cũng có nhiều học giả đưa ra những giả thiết
nhưng chưa đủ sức thuyết phục. Chỉ có nhà Bác học F.Heger người Áo đưa ra cách phân
loại trống đồng có sức thuyết phục nhất. Ông căn cứ vào hình dáng bên ngoài của trống
để làm cơ sở phân loại. Ông chia trống đồng ra làm 4 loại: I, II, III, IV và lấy chữ cái đầu
tiên của tên ông mà đặt tên cho trống như: H1, H2, H3, H4 hay còn gọi là trống đồng
Heger loại I, II, III, IV. Căn cứ vào cách phân loại này thì bộ sưu tập trống đồng phát
hiện được trên địa bàn tỉnh Bình Dương thuộc trống H1.

Đặc biệt cho đến nay, bộ sưu tập Trống đồng Đông Sơn ở Bình Dương gồm 6 chiếc nằm

cách nhau 0,6cm; hai vòng tròn đều có đường kính 14cm, giữa các cánh sao có trang trí
một hình lông công đơn giản, gồm 12 đường nổi, đỉnh tạo từ hai cung nhỏ đồng tâm và ở
góc đỉnh bố trí một vòng tròn chấm giữa. Ngoài tâm trống, mặt trống còn bố trí 7 băng
hoa văn, trong đó ngoài băng 4 với hình 4 con chim đang bay ngược chiều kim đồng hồ,
chim có kích thước từ mỏ đến đuôi dài 15cm, chiều rộng của băng này 3,7cm. Sáu băng
còn lại cách đều nhau với chiều rộng 1,4cm, hai chỉ nổi cách nhau 0,5cm với motype nối
tiếp nhau như: Băng 1: hình chữ N gãy nối nhau; Băng 2 và 6: những vòng tròn chấm
giữa; Băng 3, 5, 7: hoa văn trang trí là những đoạn thẳng song song, cách đều nhau hình
răng lược; băng giáp với vành trống rộng 3,2cm không tráng trí hoa văn.

Tang trống: Trang trí theo trật tự và kích thước của mặt trống gồm hai băng tròn đều
chấm giữa và hoa văn kiểu răng lược cách đều nhau gồm chỉ nổi cách nhau 0,5cm, khống
chế băng hoa văn có chiều rộng 1,4cm.

Lưng trống: Thẳng hơn chỏi được trang trí 8 băng hoa văn theo trục dọc của trống. Hoa
văn trang trí là những hình vạch chéo song song và cách đều theo chiều thẳng đứng, đối
xứng nhau. Chiều rộng mỗi ô 0,5cm. Phần dưới lưng trống là hai băng vòng tròn chấm
giữa rộng 1,2cm, khép lại bởi 2 chỉ nối song song cách đều nhau 0,5cm. Cuối cùng là
băng hình răng lược có cùng kích thước với các băng trên.

Trống có cặp quai kép có chiều rộng 3,5cm trang trí hoa văn thừng tết trên mặt.

Nhìn chung, bộ sưu tập trống đồng Bình Dương có cùng một motype trang trí tương đối
giống nhau về hình thức và kiểu dáng, chỉ khác nhau ở kích thước lớn – nhỏ mà thôi.

Đến năm 1998 một người đi rà sắt phát hiện được chiếc trống đồng Phú Chánh II, có kích
thước cao 40cm, đường kính mặt 47,5cm, đường kính đáy 44cm.

Cuối năm 1999, cũng do người đi rà sắt phát hiện trống Phú Chánh III, có kích thước cao
21,5cm, đường kính mặt 37,5cm, đường kính đáy 36cm.

Trống đồng được xem như là bảo vật tượng trưng cho quyền uy của một cộng đồng tộc
người, để đánh dấu bước phát triển trên lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội. Trước đây đàn
đá được người dân sử dụng với chức năng là một nhạc khí, được dùng trong sinh hoạt
văn hóa cổ truyền, ở các buổi tế lễ, các đêm hội đông vui… thì ngày nay, với việc phát
hiện được các trống đồng, ngoài ý nghĩa tượng trưng cho uy quyền, trống đồng còn có
chức năng là một nhạc khí, cũng như đàn đá để sử dụng trong các buổi tế lễ của cư dân
tiền sử Bình Dương. Trống đồng là một nhạc khí nhưng nhạc khí đó không phải ai cũng
có. Theo sách Trống đồng là Quốc bảo Việt Nam của Nguyễn Duy Hinh: “Một cái trống
đồng có tiếng vang dội hùng tráng là loại tốt nhất, có giá trị trao đổi phải trên 1.000 con
trâu, loại kém hơn có thể đổi từ 700 – 800 con trâu hoặc con bò. Ai có được hai đến ba
cái trống có thể lên hiệu xưng vương”. Điều này nói lên sức sống mãnh liệt của trống
đồng, một biểu tượng thiêng liêng của cộng đồng người Việt cổ.

Trống đồng là biểu tượng của nền văn minh Việt cổ và là niềm tự hào của dân tộc trong
tiến trình lịch sử. Bộ sưu tập trống đồng phát hiện ở Bình Dương phản ánh một quá trình
giao lưu văn hóa hoặc trao đổi thương mại của những cộng đồng người lúc bấy giờ, góp
phần vào việc nghiên cứu đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng cư dân sinh sống trên
vùng đất Bình Dương hơn 1.000 năm về trước. Với việc phát hiện được những chiếc
trống đồng này, Bình Dương là tỉnh có số lượng trống đồng nhiều nhất ở khu vực Nam
bộ. Hy vọng trong tương lai khi lật giở những trang sử từ lòng đất Bình Dương sẽ có
nhiều tư liệu chứng minh cho sự tồn tại và phát triển của trống đồng cũng như những cư
dân cư trú trên vùng đất Bình Dương nói riêng và Nam bộ nói chung.