Nhà mồ cổ Gia rai - Kiến
trúc nghệ thuật độc đáo

Lời cúng hồn hòa trong ánh lửa bập bùng soi tỏ những bức tượng nhà mồ độc đáo
tạo nên không gian huyền bí cho ngôi nhà mồ của người Gia rai trong ngày lễ bỏ
mã. Để rồi, những ngôi nhà ấy trở thành niềm tự hào của người sống và là nơi trú
ẩn vĩnh viễn của người chết.
Nhà mồ cổ Gia rai - Kiến trúc nghệ thuật độc
đáo
Theo phong tục từ ngàn đời nay, trước lễ bỏ mả vài chục ngày, người Gia-rai vào
rừng chọn cây gỗ tốt để dựng nhà mồ. Nhà mồ là sản phẩm kiến trúc độc đáo được
xây dưng từ những bàn tay tài hoa, khéo léo của cả cộng đồng. Những người già có
nhiều kinh nghiệm thì chịu trách nhiệm trang trí mỹ thuật, còn thanh niên trai tráng
thì dựng cột và làm những việc nặng nhọc hơn.
Khi đo đạc làm nhà mồ, người ta không dùng thước mà dùng những đơn vị cơ thể
người. Ví dụ: 1 hapa (một sải tay); 1 hlok (1 cánh tay); 1 hagan (1 bàn tay)…. Lấy
con người làm trung tâm, làm hệ thống đơn vị đo lường đã cho thấy việc coi tầm
vóc con người là chuẩn mực, đề cao vẻ đẹp con người đó cũng là một nét độc đáo
trong nghệ thuật và kiến trúc dân gian Tây Nguyên. Trong kiến trúc, một trong
những nét nghệ thuật là ở chỗ những công trình lớn thường được thiết kế sao cho
kiểu dáng nhẹ nhàng thanh thoát, thì các công trình nhỏ lại có dáng dấp hoành
tráng đồ sộ. Những ngôi nhà mồ Tây Nguyên chính là những công trình nhỏ mà
dáng vẻ lại hoành tráng đồ sộ, mang tầm khái quát cao. (quehuongonline.vn)
Điều đặc biệt là kỹ thuật dựng nhà mồ hoàn toàn thô sơ. Chính điều đó tạo cho nhà
mồ một dáng vẻ nguyên sơ mộc mạc với nét đẹp tự nhiên nguyên thủy.

Nhà mồ là sản phẩm kiến trúc độc đáo được xây dưng từ những
bàn tay tài hoa, khéo léo của cả cộng đồng Gia rai

nên sự sống. Con người thuở nguyên sơ, phô bày trong dáng khoả thân, minh
chứng sức mạnh truyền đời của loài người với những nét đẽo khô ráp nhưng được
cường điệu những bộ phận người cần được phô trương, bởi thế đường nét mạnh
mẽ, gây ấn tượng rất mạnh, rất khác thường. Với những đường nét thô sơ nhưng
được những nghệ nhân chạm khắc tinh tế và có hồn.
Nhà mồ không chỉ là một công trình kiến trúc mang tính tín ngưỡng lâu đời mà còn
là một công trình nghệ thuật tổng hợp, gồm nghệ thuật điêu khắc, hội hoạ, kiến
trúc và trang trí mỹ thuật độc đáo.