Văn hóa là gì?

Nhiều bạn trẻ cứ nghe thấy từ “văn hóa” là đã thấy một khái
niệm nào đó cao xa, hàn lâm và khó hiểu. Nhưng với tôi, tôi
nghĩ văn hóa là những gì rất gần gũi, rất quen thuộc trong
cuộc sống hàng ngày. Bạn cứ thử một lần đi xa khỏi nơi mình
sinh ra và lớn lên, khi ấy, trong đầu bạn nhớ về những hình
ảnh nào, dù chỉ là một món ngon, hay một con phố quen – thì
đó chính là văn hóa.

Không hiểu tôi định nghĩa như thế có đúng không, nhưng với
cá nhân tôi, những gì sắp kể dưới đây chính là văn hóa:

Chày cối

Ngày nay, lớp trẻ đa phần chỉ nghe đến từ “chày cối” khi
thấy một người nào đó ngang ngạnh, hay cãi cùn, người ta
gọi là cãi chày cãi cối. Nhưng ở thế hệ tôi, chày và cối là
những vật dụng quen thuộc lắm.

Đây là cặp cối – chày của nhà tôi. Không nhớ mẹ đã mua từ
bao giờ, nhưng khoảng mười tuổi tôi đã thấy nó xuất hiện
trong bếp nhà mình.
Tôi sẽ nói về cái cối trước: Nó bằng đá nguyên khối, rất
nặng. Mỗi lần vần ra để giã cua hay vừng lạc, tôi luôn phải hì

nhỏ nhắn và thuận tiện hơn khi di chuyển, nhưng gõ thì kêu
boong boong và không thể giã mạnh tay được. Nứt ngay. Cái
cối đá giờ vẫn ở dưới gầm bếp gas, đậy một miếng nhựa
phẳng lên để cất mấy chai nước mắm, nước tương, xì dầu…

Còn đây là cái chày. Nó có màu nâu cánh gián đặc trưng của
chày gỗ. Chắc hẳn, nó được làm từ một khúc cây với hai đầu
được vát tù, ở giữa thắt gọn lại như cái eo để làm chỗ cầm.
Một đầu chày (cái đầu mà thường được dùng nhiều hơn) có
những vết rạn nứt của thớ gỗ. Dễ hiểu thôi, để giã nát từng ấy
cua, từng ấy gạo, từng ấy vừng lạc và đủ thứ cần giã trong
từng ấy năm, cối đá có thể không mòn nhưng chày bằng gỗ
cũng phải nứt thôi. Đầu chày đã có những vết nứt Và bạn có biết, chày và cối còn là một biểu tượng Âm Dương
trong văn hóa Việt không? Đó là lý do tại sao, ngay khi nghĩ
ra ý tưởng về bài viết này, đối tượng đầu tiên tôi lựa chọn là
chày và cối.

Quạt nan

Cách đây khoảng hai mươi năm, khi điện còn khan hiếm,
không một nhà ai thiếu được vật dụng này. Cây quạt nan là


Thêm nữa, tìm hiểu sâu hơn về chiếc quạt, bạn có thể khám
phá ra cả một nền thủ công mây tre đan vô cùng tinh xảo,
khéo léo của Việt Nam. Đó là lý do tại sao tôi chọn cây quạt
nan để đưa vào bài viết này.

Con dao

Vật dụng thứ ba, lại tiếp tục là một đồ vật vô cùng quen
thuộc: Con dao. Con dao nhà tôi Nhìn bức ảnh này, có lẽ các bạn nghĩ đây là một con dao
nhọn. Nhưng sự thật, con dao này không hề nhọn. Nó có hình
dáng thuôn nhọn như thế là do nhà tôi dùng nó đã ngót nghét
hai mươi năm. Thử so với hình ảnh một con dao gần giống
như vậy, khi còn mới, thì bạn mới thấy cái phần thép hao
khuyết đi ấn tượng đến thế nào. Từ con dao này, cũng đã có
biết bao bữa rau, bữa thịt được chế biến. Con dao càng dùng
càng quen tay, quen đến từng điểm tỳ, từng vết lõm mà bàn
tay người cầm đặt vào. So sánh nó với một con dao mới, có hình dáng tương tự để
thấy độ mòn ấn tượng
một chiếc bát sứ Hải Dương trắng trẻo, dày dặn, ngày đó, tôi
chỉ thấy sung sướng vì mình không phải ăn trong một cái bát
mà theo tôi là có màu “bân bẩn”. Nhưng phải đến tận bây
giờ, khi bát sứ Hải Dương ngày đó cũng trở nên lỗi mốt, tôi
mới thấy quý những chiếc bát “bân bẩn” ngày xưa. Chỉ tiếc là
tôi không giữ được chiếc bát nào như thế, tiếc nhất là cái bát
chiết yêu mà bà nội tôi bán cháo sườn ngày xưa… Chúng
chưa thể gọi là đồ cổ, nhưng với tôi, chúng chứa đựng cả một
tuổi thơ đẹp đẽ.

Và đương nhiên, nghề gốm sứ của Việt Nam mình, chỉ qua
vài chiếc bát thì chẳng thể nào nói hết. Nhưng đó chẳng phải
là một nghề cần phải gìn giữ và phát triển hay sao???

Cái chiếu

Chiếu cói Có lẽ, ngay cả ở thời hiện tại, ở Việt Nam, người ta vẫn trọng
chiếu cói hơn các loại chiếu nilon, chiếu trúc… Đơn giản là