MÁY BIẾN ÁP LÕI THÉP VÔ
ĐỊNH GIẢI PHÁP ĐỘT PHÁ
TIẾT KIỆM ĐIỆN

1. Từ lõi thép silic tinh thể định hướng cán nguội đến lõi
thép vô định hình
Trong MBA có hai loại tổn hao công suất:
- Tổn hao đồng là tổn hao phát nhiệt do dòng điện trong các
dây quấn sơ cấp và thứ cấp gây ra. Tổn hao đồng tỷ lệ với
bình phương của hệ số tải.
- Tổn hao sắt từ là tổn hao do hiện tượng dòng điện xoáy và
hiện tượng từ trễ trong lõi thép gây ra. Dù MBA không tải
hay non tải tổn hao sắt từ vẫn không đổi, không phụ thuộc
vào hệ số tải. Để giảm tổn hao sắt người ta chế tạo lõi thép
của MBA bằng các lá tôn silic cán nguội có chiều dày (0,16-
0,3) mm ghép lại.

H1 Quan niệm vật liệu vô định hình
Các MBA phân phối có hiệu suất rất cao, vào khoảng 98-
99% khi đầy tải. Theo tính toán sơ bộ riêng tại Hoa Kỳ, tổn
hao sắt từ của các MBA phân phối hàng năm vào khoảng 50
TWh, tương đương với 1,5 tỷ USD. Các giải pháp nâng cao
hiệu suất MBA chủ yếu là nâng cao chất lượng vật liệu từ,
thiết kế MBA có kích thước tối ưu để sử dụng tốt vật liệu,
phối hợp cách điện
Ngày 13-4-1982 Công ty điện lực Duke ở Bắc Caroline Hoa
Kỳ đã tiến hành thí nghiệm MBA sử dụng vật liệu từ vô định
hình do General Electric chế tạo. Các vật liệu từ thông
thường có kết cấu tinh thể gồm các nguyên tử bố trí đều đặn

mm, được cắt bằng plasma với mối ghép xen kẽ, được tổ
hợp và băng lại như hình 2.

Hình 2 Tổ hợp mạch từ vật liệu vô định hình
Các máy biến áp (MBA) đóng vai trò quan trọng trong hệ
thống truyền tải và phân phối điện. Điện áp từ máy phát
điện đến các hộ tiêu thụ phải biến đổi qua nhiều cấp nên tổng
công suất các MBA thường bằng 7-8 lần tổng công suất các
máy phát điện. Để giảm tổn hao công suất, các MBA hiện đại
thường sử dụng lá thép silic tinh thể định hướng cán nguội.
Việc ứng dụng lõi thép bằng vật liệu từ vô định hình là giải
pháp đột phá nhằm nâng cao hiệu suất của các MBA. Bài
viết sau đây điểm qua công nghệ mới này.

Hình 3 Cấu tạo của MBA vật liệu vô định hình
Hình 3 trình bày cấu tạo của MBA mạch từ vô định hình.
Bảng 3 là thông số kỹ thuật của một số MBA vô định hình do
Trung Quốc sản xuất
Bảng 3 Thông số kỹ thuật của MBA vô định hình do Trung
Quốc chế tạo

3. Xu hướng phát triển tất yếu của MBA vật liệu từ vô
định hình
Do có hiệu suất cao, hơn hẳn MBA lõi tôn silic cán nguội
định hướng, các MBA phân phối sử dụng vật liệu vô định
hình đang được phát triển rộng rãi ở nhiều nước và được coi
là chìa khoá trong việc giảm tổn hao điện năng, tiết kiệm
điện. Đến nay 1.250.000 MBA phân phối vô định hình được
chế tạo và lắp đặt trên toàn thế giới. Dẫn đầu là Hoa Kỳ, EU
và Nhật Bản.