"Điện nước đầy đủ" vẫn chưa đủ!
Đã từ lâu cái thuật ngữ "điện nước đầy đủ" được sử dụng phổ biến không chỉ trong
lĩnh vực xây dựng mà còn trong cuộc sống xã hội như một cụm từ tiếng lóng đầy ẩn
ý
Tuy nhiên, phạm vi của bài viết này chỉ đề cập xoay quanh nghĩa đen của câu chuyện
điện nước, các vấn đề kỹ thuật dưới góc nhìn của một kiến trúc sư có thâm niên thiết kế
và thi công các công trình lớn nhỏ khác nhau.

Có chính có phụ

Ai cũng biết điện và nước là hai phần công năng cốt lõi của một ngôi nhà. Không được
kể đến một cách hoành tráng lộng lẫy như phần kiến trúc – trang trí, cũng không bị lo
lắng ám ảnh về sự bền chắc như khung xương kết cấu nhưng điện nước lại là thành tố
quyết định đến việc an cư – sử dụng – tiện nghi của một ngôi nhà, là nhu cầu tối thiểu và
không thể thiếu trong khi nhà làm lỡ xấu một chút hay chưa có đồ trang trí thì vẫn có
thể ở tạm được! Tuy nhiên, điện nước không chỉ có đơn thuần là điện và nước mà còn có
hàng loạt các hạng mục liên quan khác gọi chung là các hạng mục kỹ thuật như hệ thống
lạnh, thông gió tự nhiên, phòng cháy chữa cháy, âm thanh, ánh sáng, thông tin liên lạc, hệ
thống nghe nhìn, thang máy…

Vấn đề ở đây là mức độ cần thiết và tương thích của công trình đối với các hạng mục kỹ
thuật đó. Ví dụ như một ngôi nhà phố hay thậm chí là biệt thự thông thường thì cần chi
phải lắp đặt hệ thống điện ba pha, báo cháy và chữa cháy tự động như nhà xưởng hay cao
ốc. Một căn phòng sinh hoạt bình thường thì trang bị hệ thống cách âm như rạp hát là
không hợp, trừ khi đó là không gian nghe nhạc hi-end riêng tư của chủ nhân. Rồi gần đây
còn nghe đôi chỗ gia chủ thắc mắc việc có nên sử dụng máy lạnh cục rời hay là hệ thống
lạnh trung tâm, điện mặt trời có hoà lưới chung được không? Tất nhiên, với những chủ
đầu tư dư thừa tiền của thì chẳng ai cấm họ trang bị cho công trình của mình thêm nhiều
loại tiện ích kỹ thuật chi phí cao trên mức yêu cầu, thậm chí họ có thể lắp đặt cả hệ thống
điều khiển tự động, hệ thống kiểm soát nhà thông minh… để làm cho công trình của
mình thêm hoành tráng.

mà vẫn làm rồi đổ thừa cho bản vẽ thiết kế!

Các hệ thống kỹ thuật nói chung đều bao gồm ba phần: phần điều khiển, phần vận hành
và phần bảo trì. Phần điều khiển chủ yếu là các công tắc cần đảm bảo sự tiện lợi cho việc
sử dụng, sinh hoạt của những người sống trong nhà. Phần này mặc dù cũng có những
nguyên tắc phổ biến nhưng đôi khi người thiết kế cũng có thể tham khảo ý kiến của gia
chủ để đảm bảo việc sử dụng sau này của gia chủ được tiện lợi và an toàn (ví dụ nhà có
người già hay trẻ em, có yêu cầu gì đặc biệt )

Phần thứ hai là phần lắp đặt – vận hành. Phần này là phần kỹ thuật đơn thuần nên vị trí
lắp đặt buộc phải tuân thủ theo những quy định về kỹ thuật đặc thù để đảm bảo hệ thống
có thể vận hành trơn tru, tránh các sự cố xảy ra trong quá trình sử dụng. Ví dụ phải có hệ
thống tiếp đất an toàn cho tất cả các thiết bị điện. Hoặc các sàn có dùng nước (phòng tắm,
sàn nước) phải có ống thoát tràn, phễu thu chống mùi hôi Một số nhà cung cấp thiết bị
điện nước có đặc thù tiêu chuẩn riêng nên gia chủ và nhà thầu phải yêu cầu được hướng
dẫn, thậm chí hỗ trợ thi công hoặc thi công trực tiếp trọn gói chứ không phải bán hàng
xong là xong.

Cuối cùng là phần bảo trì, đây là phần rất quan trọng mà gia chủ thường rất hay quên
hoặc không coi trọng trong quá trình thiết kế và thi công. Về nguyên tắc chung thì phần
vận hành luôn phải bao gồm tính toán chừa sẵn hệ thống đường ống kỹ thuật và máy móc
thiết bị sao cho dễ dàng bảo trì sau này. Đa số hệ thống điện nước hiện nay được lắp đặt
âm tường, âm sàn hay âm trần, một số chỗ có được bố trí tủ riêng hoặc xây tường, gắn
lam nhẹ che lại để đảm bảo yếu tố thẩm mỹ cũng như an toàn cho người sử dụng. Tuy
nhiên, việc che chắn hoặc lắp đặt âm cần phải luôn tính toán đến công đoạn thăm khám,
bảo trì hệ thống trong suốt quá trình sử dụng. Bởi vì một hệ thống kỹ thuật vừa lắp đặt
mới thì thông thường chẳng có gì xảy ra trong thời gian vài tháng đầu. Nhưng về sau,
việc kiểm tra, thăm khám cần thực hiện thường xuyên hơn nên nếu vị trí các điểm thăm
khám không được tính toán trước thì sẽ gây ra việc đục phá làm hư hại, ảnh hưởng mỹ
quan của công trình. Đơn cử như chuyện phổ biến đối với nhà ở Việt Nam hiện nay là vị

không thì việc thi công sẽ dễ dàng bị ách tắc, chậm tiến độ do bộ phận này phải chờ bộ
phận kia xử lý các tình huống rồi mới thi công tiếp được.

Chuyện thường gây va chạm trong các công trình hiện nay chính là thiếu sự phối hợp
giữa các bộ phận dẫn đến giảm sút chất lượng và thẩm mỹ công trình. Một bức tường mới
sơn hoàn thiện xong thì xuất hiện anh thợ điện cầm búa nện như điên để lắp đặt hệ
thống dây ngầm cho một ổ cắm, rồi sau đó mới trám trét lại bằng hồ (mà chưa chắc là do
“chính chủ” đục tường làm), rồi trám trét bột, xả nhám, sơn lót, rồi mới sơn lại cả bức
tường! Hoặc khi công trình được đưa vào sử dụng vài tháng thì ống thoát nước bị rò rỉ
nhưng do thiết kế không có tính toán dự trù cửa thăm khám hệ thống thoát nước nên bắt
buộc phải dùng đến búa đục cả sàn phòng tắm lên hoặc đục ngang hộp gen ra để tìm vị trí
rò rỉ… Bao nhiêu công đoạn, bao nhiêu thời gian, bao nhiêu vật tư phải tiêu tốn một cách
lãng phí chỉ vì các nhà thiết kế – thi công – giám sát không phối hợp tốt với nhau ngay từ
lúc ban đầu. Có trước có sau trong thiết kế – thi công hệ thống điện nước (hay kỹ thuật
nói chung) chính là thái độ tôn trọng nhau, phân bổ khoa học tiến độ thi công, tránh
chồng lấn công việc, dự trù đúng và đủ thời gian các bên ra – vào để giảm thiểu thất thoát
lãng phí. Có trước có sau còn là chừa cho gia chủ sử dụng sau này khả năng xem xét,
chỉnh sửa khi có sự cố, như một mảng tấm trần “sống” có thể gỡ được, một nắp hộp gen
cạy ra xem đường ống, không tốn kém là bao nhưng thể hiện đúng thái độ làm việc
chuyên nghiệp, đúng đắn và công tâm.

Hậu quả của việc thiếu phối hợp trong việc thiết kế hệ thống kỹ thuật ngay từ đầu thường
được quy ra tiền – ít hay nhiều tuỳ thuộc vào quy mô và độ phức tạp của hệ thống kỹ
thuật được sử dụng – và cả thời gian kéo dài tiến độ, thời gian các bên đợi nhau, lãng phí
vật tư và chi phí quản lý Có trường hợp tệ hại hơn, hậu quả ảnh hưởng trực tiếp đến mỹ
quan công trình hoặc gây phiền toái cho người sử dụng công trình đến mức khó lòng sửa
chữa được.

Thế mới thấy “điện – nước” là một hạng mục công việc không hề đơn giản. Không phải
chỉ cần điện đủ và nước đầy là được!