TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÁN BỘ
VÀ CÔNG TÁC CÁN BỘ1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ và công tác cán bộ
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra nhiều luận điểm về cán bộ
và công tác cán bộ. Người đã chỉ ra rằng: cán bộ là “cái gốc của mọi công
việc”, là “công bộc của dân”, là “đầy tớ cho nhân dân”. Có nghĩa là cán bộ
có vai trò, vị trí rất quan trọng, là những người phục vụ, bảo vệ lợi ích,
nguyện vọng chính đáng của nhân dân. Lịch sử cách mạng Việt Nam cho
thấy, dưới sự lãnh đạo của Đảng sự nghiệp cách mạng to lớn của nhân dân
đi đến thắng lợi, nhân tố quan trọng phải kể đến trước tiên là tinh thần bất
khuất, trí tuệ, sự tận tụy, hi sinh anh dũng của đội ngũ cán bộ cách mạng.
Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan
tâm, chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ. Bời theo Người: “Cán bộ là người
đem chính sách của Đảng, của Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ
và thi hành đồng thời đem tình của dân chúng báo cho Đảng, cho chính
phủ hiểu rõ để đặt chính sách cho đúng”
1
.
Từ đó có thể thấy được vai trò, vị trí và nhiệm vụ cách mạng của cán
bộ trước nhân dân, trước Đảng và Nhà nước.
Bất kỳ ai, ở cấp nào, thuộc lĩnh vực công tác gì (Đảng, Nhà nước hay
đoàn thể …) nếu không nhận thức được và không tự thể hiện được vai trò,
trách nhiệm của mình theo những lời Bác dạy đều không thể có “tư cách là
cán bộ”.
Từ vị trí, vai trò và nhiệm vụ cách mạng của cán bộ, Chủ tịch Hồ Chí
Minh nêu ra những đức tính mà người cán bộ cần có. Đó là: “Không tự
kiêu, không có cái bệnh làm “quan cách mạng”. Phải siêng năng: siêng
nghe, siêng thấy, siêng đi, siêng nghĩ, siêng nói, siêng làm. Cầu tiến bộ
luôn luôn, không lúc nào ngừng nghiên cứu, tự luyện, sửa chữa những

của dân, vì dân, được dân nhìn nhận là người lãnh đạo họ. Đó là những
người hiểu biết quần chúng, luôn chú ý đến lợi ích của dân chúng, có thể
phụ trách, giải quyết các vấn đề lợi ích của dân chúng, những người có thể
phụ trách giải quyết các vấn đề trong hoàn cảnh khó khăn…. Những điều
Người căn dặn ấy đến nay vẫn mang tính thời sự. Vấn đề là làm sao phát
hiện sớm, phát hiện đúng để nuôi dưỡng, phát huy những phẩm chất ấy
trong đội ngũ cán bộ.
Để rèn luyện đội ngũ cán bộ phục vụ sự nghiệp cách mạng, Chủ tịch
Hồ Chí Minh căn dặn: “Các sự hi sinh, khó nhọc thì mình làm trước người
ta, còn sự sung sướng, thanh nhàn thì nhường người ta hưởng trước. Các
việc đáng thì khó mấy cũng làm cho kỳ được. Ham làm những việc ích
quốc, lợi dân, không ham địa vị, công danh, phú quý. Đem lòng chí công
vô tư mà đối với người, đối với việc. Quyết tâm làm gương về mọi mặt,
siêng năng, tiết kiệm, trong sạch. Chớ kiêu ngạo, tự mãn, nói ít làm nhiều,
thân ái, đoàn kết”
4
.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng muốn được quần chúng nhân dân tin
yêu, cán bộ cần:
Một là, không ngừng học tập, tu dưỡng, nhất là tự học để nâng cao
trình độ về mọi mặt.
3
. Sửa đổi lối làm việc, tr59, NXB Sự thật, Hà Nội năm 1959.
4
. Thư gửi các bạn thanh niên 17-8-1947, Học tập đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh, NXB Thông tấn, năm 2004.
2
Hai là, đi vào quần chúng, cùng quần chúng tham gia tích cực cuộc
vận động đấu tranh nhằm xây dựng xã hội mới, kiên cuờng đấu tranh
chống lại mọi tiêu cực xã hội bằng hành động cụ thể “siêng năng, tiết
kiệm, trong sạch, nói ít làm nhiều, đem lòng chí công vô tư mà đối với

của mình. Nếu không biết sự phải trái ở mình thì chắc không thể nhận rõ
người cán bộ tốt hay xấu”
6
. Khi xem xét, đánh giá cán bộ phải có quan
điểm toàn diện, cụ thể, lịch sử: “Không chỉ xem mặt ngoài mà xem tính
chất, không chỉ xem một việc, một lúc mà phải xem toàn cả lịch sử, toàn cả
công việc của họ”
7
. Bác chỉ rõ: “Trong đánh giá cán bộ không được mắc
các bệnh tự cao, tự đại, ưa người ta nịnh mình; do lòng yêu ghét của mình
5
. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 9, tr.292, NXB Chính trị Quốc gia.
6
. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5, tr277, NXB Chính trị Quốc gia.
7
. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5, tr.281.
3
mà đối với người, đem cả một cái khuôn khổ nhất định, chật hẹp mà lắp
vào tất cả mọi người khác nhau. Nếu đã phạm một trong bốn bệnh đó thì
cũng như mắt đã mang kính có màu, không bao giờ thấy rõ cái mặt thật
của những cái mình trông”
8
. Trên cơ sở những quan điểm đó, quá trình
nhìn nhận, đánh giá cán bộ còn phải vận dụng các phương pháp khoa học
nhằm bảo đảm công bằng, dân chủ, công khai kết hợp với việc lắng nghe ý
kiến của quần chúng, của cấp lãnh đạo trực tiếp… Phương pháp ấy, phải
dựa vào việc xem xét thái độ của cán bộ đối với bản thân như: cần, kiệm,
liêm, chính, chí công vô tư, ham học, ham làm, ham tiến bộ, không ham
tiền tài, không ham người tâng bốc mình…
Những cán bộ như thế thì “giàu sang không thể quyến rũ, nghèo khó

trí, sử dụng phải tránh sự thiên vị cá nhân. Dùng người là cả một khoa học
và nghệ thuật, do đó, nếu bố trí đúng sẽ phát huy mặt mạnh của cán bộ,
thúc đẩy được phong trào và còn hạn chế được mặt yếu, mặt dở của họ.
Bác cũng đã chỉ ra những khuyết điểm khi sử dụng cán bộ, người quản lý
hay mắc phải đó là: ''Ham dùng người bà con, anh em quen biết, bầu bạn,
cho họ là chắc chắn hơn người ngoài. Ham dùng những kẻ nịnh hót mình
mà chán ghét những người chính trực. Ham dùng những người tính tình
hợp với mình, mà tránh những người tính tình không hợp với mình''
9
.
Như vậy, muốn sử dụng cán bộ cho đúng, người lãnh đạo cần phải
làm gì? Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng, người lãnh đạo phải độ
lượng, vị tha thì mới có thể đối với cán bộ một cách chí công -vô tư, không
có thành kiến, khiến cán bộ không bị bỏ rơi. Phải có tinh thần rộng rãi, mới
có thể gần gũi những người mình không ưa. Phải có tính chịu khó dạy bảo
mới có thể nâng đỡ những đồng chí còn kém, giúp cho họ tiến bộ. Phải
sáng suốt mới khỏi bị bọn vu vơ bao vây, mà cách xa cán bộ tốt. Phải có
thái độ vui vẻ, thân mật, các đồng chí mới vui lòng gần gũi mình. Đồng
thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhắc nhở phải mạnh dạn cất nhắc cán bộ và
thường xuyên luân chuyển cán bộ, chống bệnh ích kỷ, địa phương, kéo bè,
chia rẽ phái này, phái kia ''phải kết thành một khối không phân biệt, không
kèn cựa và giúp đỡ nhau thì công việc mới chạy”. Trong quá trình sử dụng
cán bộ phải thường xuyên đánh giá để kịp thời uốn nắn, sửa chữa khuyết
điểm cho cán bộ và bố trí lại cán bộ khi cần thiết.
Quan điểm, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vấn đề cán bộ và
công tác cán bộ trở thành kho tàng lý luận vô cùng quý báu đối với việc
xây dựng đội ngũ cán bộ ngang tầm thời đại, đáp ứng nhiệm vụ cách mạng
hiện nay, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam vận dung tư tưởng Hồ Chí Minh về
cán bộ và công tác cán bộ.

Đảng. Đại hội VII xác định: “Cán bộ và công tác cán bộ thực sự là một
yêu cầu vừa cơ bản vừa bức xúc, đòi hỏi phải được đổi mới từ quan điểm,
phương pháp, chính sách và tổ chức, chẳng những để đáp ứng yêu cầu của
sự nghiệp xây dựng đất nước hôm nay, mà còn phải chuẩn bị những thế hệ
cách mạng kế tục sự nghiệp của Đảng ta và dân tộc ta trong tương lai”
10
.
Và đề ra nhiệm vụ: “Tiếp tục đổi mới công tác cán bộ, xây dựng đội ngũ
cán bộ đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới và kế tục sự nghiệp cách
mạng. Đây là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Mục tiêu của công tác
cán bộ là xây dựng đội ngũ cán bộ đồng bộ và có chất lượng, mà nòng cốt
là đội ngũ cán bộ chủ chốt của các ngành, các cấp và cơ sở”
11
.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII đặt ra nhiệm vụ: “Toàn Đảng
phải hết sức chăm lo xây dựng thật tốt đội ngũ cán bộ, chú trọng đội ngũ
cán bộ kế cận vững vàng, đủ bản lĩnh về các mặt. Sớm xây dựng chiến
lược cán bộ của thời kỳ mới. Đảng phải lo cán bộ cho cả hệ thống chính
trị, trên tất cả các lĩnh vực. Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ toàn diện cả về lý
luận chính trị, phẩm chất đạo đức, trình độ chuyên môn và năng lực thực
tiễn. Đổi mới quan niệm và phương pháp đánh giá, bố trí cán bộ, bảo đảm
thật sự dân chủ, với một quy trình chặt chẽ. Bố trí và sử dụng cán bộ phải
đảm bảo đúng tiêu chuẩn và sở trường. Đề bạt, bổ nhiệm đúng lúc, giao
việc đúng tầm, thay thế kịp thời khi cần thiết”
12
. Trong nhiệm kỳ Đại hội
VIII, Ban Chấp hành Trung ương ương đã quyết định ban hành Nghị quyết
Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá VIII) xác định
10
. Văn kiện Đảng toàn tập, tập 51, trang 40-41.

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X tiếp tục khẳng định: “Mục tiêu
chúng ta xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, có đạo
đức, lối sống lành mạnh, không quan liêu tham nhũng, lãng phí, kiên quyết
đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí; có tư duy đổi mới, sáng
tạo, có kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đẩy
mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hóa; có tinh thần đoàn kết, hợp tác, ý thức
tổ chức kỷ luật cao và phong cách làm việc khoa học, tôn trọng tập thể,
gắn bó với nhân dân, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Đội ngũ
cán bộ phải đồng bộ, có tính kế thừa và phát triển, có số lượng và cơ cấu
hợp lý”. “Nhiệm vụ quan trọng nhất là xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo,
trước hết là cán bộ lãnh đạo cấp chiến lược và người đứng đầu tổ chức
các cấp, các ngành của hệ thống chính trị… Quan tâm xây dựng đội ngũ
cán bộ trẻ cán bộ nữ, cán bộ dân tộc thiểu số, cán bộ xuất thân từ công
nhân, con em những gia đình có công với cách mạng”
14
.
Tại Hội nghị lần thứ chín, Ban Chấp hành Trung ương đã quyết định
đẩy mạnh việc thực hiện Chiến lược cán bộ từ nay đến năm 2020 với mục
13
. Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá VIII) về chiến lược cán bộ thời kỳ đẩy mạnh công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
14
. Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá IX tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng.
7
tiêu: “xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất
và năng lực tốt, có cơ cấu phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã
hội và bảo vệ Tổ quốc, bảo đảm sự chuyển tiếp liên tục, vững vàng giữa
các thế hệ cán bộ, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của thời kỳ mới”
15
. Trong đó

cán bộ phù hợp với đặc điểm của nước ta trong tình hình mới.
3. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ và công tác cán bộ ttheo tư
tưởng Hồ Chí Minh
15
. Kết luận của Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương khóa X về tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Chiến lược cán bộ từ
nay đến năm 2020.
8
Thực tiễn hiện nay cho thấy, không ít cán bộ dao động, giảm sút niềm
tin, nhận thức mơ hồ về chủ nghĩa Mác – Lênin và chủ nghĩa xã hội. Một
bộ phận cán bộ thoái hoá, biến chất về đạo đức, lối sống, lợi dụng chức
quyền để tham nhũng, buôn lậu, làm giàu bất chính, lãng phí của công,
quan liêu, ức hiếp dân, gia trưởng độc đoán, tham vọng cá nhân, cục bộ,
kèn cựa, địa vị, cơ hội, kém ý thức tổ chức kỷ luật, gây mất đoàn kết nội
bộ Đội ngũ cán bộ không đồng đều, vẫn còn tình trạng “vừa thừa, vừa
thiếu”, trình độ kiến thức, năng lực của một số cán bộ lãnh đạo quản lý
chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới, chưa ngang tầm với đòi hỏi của thời
kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Những yếu kém về công tác
cán bộ thời gian qua đã được Đảng ta chỉ rõ: “việc đánh giá, sử dụng cán
bộ nhiều khi còn chủ quan, chưa thật công tâm, chưa hợp lý, thiếu dân chủ
hoặc dân chủ hình thức Công tác đào tạo, bồi dưỡng chưa gắn với yêu
cầu, tiêu chuẩn và quy hoạch sử dụng cán bộ. Chất lượng và hiệu quả đào
tạo còn thấp Nguyên tắc Đảng thống nhất lãnh đạo quản lý công tác cán
bộ và nguyên tắc tập trung dân chủ chưa được cụ thể hoá ”
16
. Từ những
khuyết điểm, yếu kém của công tác cán bộ trong thời gian qua, những yêu
cầu đặt ra đối với cán bộ và công tác cán bộ trong tình hình hiện nay là rất
cấp bách. Chính vì vậy, Đảng ta đã phát động Cuộc Vận động “Học tập và
làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” - Đây chính là sự cụ thể hóa
và vận dung tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm nâng cao chất lượng cán bộ và

công việc; đối với bản thân; đối với đồng chí, đồng nghiệp; đối với tổ
chức, đoàn thể.
3.3. Đưa công tác giáo dục, rèn luyện, tự phê bình và phê bình về
đạo đức, lối sống vào nền nếp:
- Từng cơ quan, đơn vị, từng chi bộ và cán bộ, đảng viên thường
xuyên quan tâm việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.
Đưa nội dung rèn luyện đạo đức, lối sống, tự phê bình, phê bình, xây dựng
đoàn kết nội bộ vào sinh hoạt chi bộ, sinh hoạt chuyên môn.
- Thực hiện nghiêm túc các nội dung các bước của cuộc vận động:
học tập tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, liên hệ kiểm điểm
phê bình và tự phê bình; thông qua chương trình rèn luyện đạo đức lối
sống tổ chức quản lý và giám sát đạo đức lối sống của đảng viên, cán bộ.
- Cán bộ, đảng viên, công nhân viên tích cực tham gia xây dựng tổ
chức Đảng và đội ngũ cán bộ, đảng viên; phát huy tính tự giác, tích cực
học tập, rèn luyện của mỗi cá nhân./.
10