1
TÂM LÝ TRẺ CON TUỔI CHẬP CHỮNG
(PHẦN I)
LỜI NÓI ĐẦU
Tôi từng nghĩ mình là chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục trẻ em, vậy nhưng khi chính
tôi có con thì suy nghĩ của tôi hoàn toàn thay đổi! Khi những cậu nhóc quậy phá của
chúng tôi ra đời tôi mới nhận thấy hiểu biết của mình thật ít ỏi, và những lời khuyên
về giáo dục trẻ em trong các sách hiện có lại cũ rích và không thực tế.
Đó là thời gian cách đây 15 năm và kể từ đó tôi tâm niệm phải tìm ra những phương
cách đúng đắn hơn nữa để nuôi dạy và tận hưởng niềm vui với con trẻ. Tôi khởi đầu
bằng cách cổ động những bậc phụ huynh mà tôi tiếp xúc trong công việc áp dụng
những ý tưởng mới được hun đúc của tôi. Một số họ quay lại gặp tôi sau vài tuần và
nói rằng họ rất ngạc nhiên khi áp dụng thành công những thành công của tôi. Một số
người nói tôi khuyên bậy.
Thời gian trôi qua, hàng trăm phụ huynh tôi biết đã loại bỏ những kỹ thuật không
mang lại hiệu quả và bắt đầu thu thập, chắt lọc, thử nghiệm những kinh nghiệm thích
hợp. Nhờ những phụ huynh đã cho tôi thấy thực tế của công việc nuôi dạy trẻ con,
sau tám năm, tôi nhận ra mình hiểu biết khá nhiều về công việc này đến nỗi không
thể không chia sẻ với những người khác.
Ngay sau lần đầu tiên xuất bản cuốn “Tâm lý trẻ con tuổi chập chững - những lời
khuyên hữu ích nhất” này, tôi và vợ tôi rất ngạc nhiên về sự thành công đến rất
nhanh của cuốn sách. Quyển sách bán chạy không chỉ vì những ý tưởng thực tế
trong sách mà còn vì mang lại sự hiểu biết mới và niềm vui đối với việc nuôi dạy con
trẻ, củng cố sự tự tin và động viên phụ huynh rằng không phải chỉ họ gặp phải
những khó khăn này.
Chúng ta đang bước vào thế kỷ 21 và những ý tưởng của tôi trở nên mạnh mẽ, rõ
ràng và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, nghệ thuật giáo dục trẻ em cũng phải tiến bộ theo
thời gian. Phương thức tiếp cận mới đánh giá cao vai trò của quan hệ và bảo vệ trẻ
con khỏi những biến động và căng thẳng trong môi trường gia đình. Nói đến kỷ luật
thì tôi cho là phải lấy tình yêu thương làm cơ sở và phụ huynh phải vạch ra những
giới hạn rõ ràng mà trẻ phải tuân thủ.

được sống trong môi trường hạnh phúc và an bình;
được theo gương tốt của người lớn;
được chăm sóc chu đáo và nhất quán;
được nuôi dạy bởi những ông bố bà mẹ tự tin.
Sách này không viết cho những người “viển vông”. Sách dành cho những ông bố bà
mẹ kiên định muốn có những lời khuyên thực tế để nuôi dạy trẻ một cách thành công
và vui thú. Với mục tiêu này, tôi nghĩ nên bắt đầu bằng điểm mấu chốt giúp bạn làm tốt
vài trò bố mẹ của mình - sự tự tin.
Những ông bố bà mẹ tự tin.
Sự tự tin sẽ làm cho những người làm cha làm mẹ có suy nghĩ tích cực, có sức
mạnh và sự cam kết thực sự với trách nhiệm này. Nếu bạn tự tin, những trục trặc
trong đời sống hàng ngày giống như những hòn sỏi trên đường đi. Nhưng nếu không
TÂM LÝ TRẺ CON TUỔI CHẬP CHỮNG- (PHẦN I)
3
có lòng tự tin, chúng ta sẽ dễ mất phương hướng và những việc vặt vãnh có thể trở
thành đại sự. Lòng tự tin có ích trong mọi mặt của cuộc sống. Nó giúp những người
làm cha làm mẹ áp dụng kỷ luật một cách có hiệu quả, cải thiện ứng xử của con trẻ
và về lâu về dài, nó hình thành cơ sở cho lòng tự tin của chính đứa trẻ.
Cách đây vài năm khi tôi nói chuyện với một tập thể thính giả gồm rất nhiều phụ
huynh ưu tú, tôi hỏi họ 1 câu đơn giản: “các ông bà tự tin đến mức nào về khả năng
làm cha mẹ của mình?” 77% trả lời rằng họ không chắc chắn lắm về những kỹ thuật
họ đang áp dụng.
Thật lạ là ngày nay có vô số chuyên gia về giáo dục trẻ em,các quầy sách thì có đầy
rẫy sách về phương pháp giáo dục trẻ, đức tính tự tin lại giảm sút hơn là phát triển
lên. Có thể tìm hiểu một vài nguyên nhân cho hiện tượng này.
Điều gì huỷ hoại lòng tự tin
Đã qua rồi những gia đình nhiều thế hệ, nhiều bố mẹ trẻ bây giờ thường có cảm giác
cô độc và hoang mang. Có người chưa bao giờ phải đối mặt với vấn đề tâm lý, chưa
hề tiếp xúc hoặc chăm sóc trẻ con. Ngoài ra, lý thuyết về chăm sóc trẻ con ngày
càng trở nên phức tạp, làm cho chúng ta ít tin vào bản năng tự nhiên của mình hơn.

vở kịch trong nhà ngoài phố là các diễn viên gây ấn tượng với công chúng với vẻ tự
chủ và có trách nhiệm nhưng thực chất trong đời tư thì cũng mất thăng bằng, mệt
mỏi và bất hạnh như chính chúng ta. Một phóng viên châm biếm nhân dịp kỷ niệm
10 năm hoạt động của một tạp chí phụ nữ của Úc đã nhận xét…”Chân dung một
người phụ nữ mà họ vẽ nên cần - một nghề nghiệp, một ông chồng, những đứa con,
một cái nhà, trang sức, áo quần, sự sôi động và du lịch” Kết quả là nhiều phụ nữ
cảm thấy họ đã bị lừa. Đối với đa số “siêu” phụ nữ mà tôi tiếp xúc, họ chỉ được
hưởng cảm giác hồi hộp và được đi lại chỉ với chuyến xe đi bệnh viện để điều trị cho
đứa con còn lâu mới được coi là “hoàn hảo” của họ,
Trước kia trẻ con không đi nhà trẻ hoặc mẫu giáo cho đến 6 tuổi, giờ thì ngay từ bé
nó được tiếp xúc với người ngoài và như thế trẻ em phải cạnh tranh và chuẩn bị
ganh đua rất nhiều.
Nếu ngồi trong một bệnh viện nhi đồng, bạn sẽ thắc mắc không hiểu vì sao tất cả
các đứa trẻ khác đều mập mạnh, nhiều răng và lanh lẹ hơn con bạn. Bạn thích tham
gia nhóm những người có con nhỏ nhưng ngại người ta nhìn con mình “Hãy nhìn
đứa bé kia, đã 13 tháng mà vẫn chưa biết đi, chắc nó bị làm sao đấy?” “Hãy nhìn
thằng bé chỉ mới 1 tuổi đã cắn đứa khác, chắc nó sẽ thành dân bặm trợn sau này”. Khi
trẻ sắp đến tuổi đi học, bạn cảm thấy căng thẳng nếu trẻ không biết cắt hình và nô
đùa với bạn trong khi những đứa khác biết làm thủ công và kể chuyện.
Bố mẹ có thể rất dễ bị tổn thương nếu con cái học hành không giỏi ở trường. Một số
người mắc bệnh khoác lác về năng lực của con họ. Nếu bạn tham gia một buổi sinh
hoạt phụ huynh hoặc giáo viên, có thể có 1 ông bố hăng hái tuyên bố “Con tôi mới 5
tuổi nhưng có thể đọc thuộc làu thơ của Shakespeare”, rồi 1 phụ huynh ảo tưởng khác
“con gái tôi 4 tuổi nhưng chơi violon tuyệt vời”, còn bạn nhủ thầm “con tôi 5 tuổi và
đêm nào cũng đái dầm”
Đái dầm là việc phổ biến đối với trẻ em chưa đến tuổi đi học. Thật ra trong lớp có thể
vẫn có vài đứa giữ thói quen này nhưng phụ huynh của bé sẽ không bao giờ nói ra
điều đáng xấu hổ này.
Động một cái là gọi bác sỹ
Trong những giờ phút ảm đạm nhất của đời mình, tôi tự hỏi nếu các bác sỹ bị quét

nhanh nhất để huỷ hoại sự tự tin của trẻ là bắt buộc chúng làm những gì không
muốn và không có khả năng thực hiện. Một đứa trẻ 3 tuổi có tính cách hoạt bát sẽ
không chịu ngồi yên học bài, bất kỳ trẻ con nào không có tính cách hiền lành như
thánh Francis đều không thích hợp khi đứng ở hàng trước của đội bóng Bang Origin
Dù cho tôi có nói gì thì vẫn có quan điểm lạc hậu cho rằng trẻ con được sinh ra bản
tính giống nhau hoàn toàn, nếu có bất kỳ sự khác nhau, sự hư hỏng hoặc sai trái gì
cũng đều do hành động của bố mẹ gây ra.
Tất cả chúng ta phải học cách chấp nhận đứa trẻ mình sinh ra và rồi nỗ lực hết sức
mình. Hãy nhớ rằng là cha mẹ, chúng ta là những cá nhân có tính cách và phong
cách làm phụ huynh khác nhau. Chúng ta phải có niềm tin của riêng mình và không
được để người khác kiểm soát mình.
Những cản trở từ nhà chuyên môn
Một số nhà chuyên môn chúng ta có thể làm cho các ông bố bà mẹ cảm thấy bất tài.
Thật dễ làm lung lay sự tự tin của các ông bố bằng cách cho rằng chúng ta nuôi dạy
con mình đúng cách và rằng những vấn đề về hành vi chỉ có ở con cái họ. Tệ hơn,
một số trong chúng ta ngập đầu trong những ý tưởng của những năm 1950 và không
thể đưa ra những lời khuyên thực tế về hành vi mà không thực hiện phân tích tâm lý
bố mẹ.
Tôi gọi phương thức tiếp cận tâm lý - động học này là “kỹ thuật dự báo thời tiết của
Irắc”. Kỹ thuật này có thể nói cho bạn biết tất cả những gì có thể xảy ra hôm qua,
TÂM LÝ TRẺ CON TUỔI CHẬP CHỮNG- (PHẦN I)
6
hôm trước đó và vào ngày bạn sinh ra, nhưng về hôm nay, ngày mai và tương lai thì
nó câm bặt. Hãy chọn nhà chuyên môn cho đúng. NHững nhà chuyên môn giỏi có
thể giúp đỡ bạn nhưng không phải lúc nào bạn cũng may mắn gặp được họ.
Coi chừng những trường phái tư tưởng cho rằng trừ khi bạn nuôi dạy con mình “theo
đúng cách và chỉ 1 cách duy nhất” , nếu không bạn sẽ chịu những ảnh hưởng về tâm
lý xảy ra. Chẳng có chuyện phải theo đúng 1 phương pháp dạy con nào đó. Cách
thức nuôi dạy con mỗi thời mỗi khác. Nếu cố gắng thay đổi tính cách và khả năng
của con mình, chúng ta sẽ thấy trẻ con vẫn không phát triển theo ý chúng ta.

thương đối với những đối tượng làm thí nghiệm.
Tự tin: Đây là bí quyết để làm bố mẹ một cách hiệu quả. Những ông bố bà mẹ tự tin
TÂM LÝ TRẺ CON TUỔI CHẬP CHỮNG- (PHẦN I)
7
là những người lạc quan và những ông bố bà mẹ lạc quan là những người mạnh
mẽ nhất.
TÂM LÝ TRẺ CON TUỔI CHẬP CHỮNG- (PHẦN I)
8
2
Điều gì làm trẻ chập chững hoạt động
Trẻ đi chập chững là những cô cậu nhỏ tuổi từ 1 đến 4 tuổi. Bỗng dưng phát hiện ra
mình có vô vàn sức lực tưởng như có thể lay chuyển cả thế giới, trẻ em tuổi chập
chững làm cho bố mẹ phải liên tục hoạt động cùng với mình. Một số đứa trải qua
thời kỳ này một cách nhẹ nhàng nhưng một số đứa làm kinh hoàng bố mẹ.
Trẻ đi chập chững bắt đầu thời kỳ hoạt động của nó sau khi ăn tiệc thôi nôi (tròn 1
tuổi). Một ngày nào đó sau bữa tiệc này, khi bạn dọn cơm tối và con bạn, thay vì tỏ
thái độ thích thú, nó nói “Ề”. bạn thì nổi đoá lên còn nó thì trợn mắt, nó thích cái vẻ
giận dữ của bạn, nó tự nhủ “mẹ đã chú ý đến mình đấy” và thế là bạn bắt đầu vào
cuộc.
Đừng để tôi làm cho bạn chán nản. Tôi biết là khi bạn nhìn lại thời gian này, bạn sẽ
thấy đây là thời kỳ vui thú nhất của trẻ con. Trẻ đi chập chững thật hiếu động, đầy
niềm vui và chúng nhìn đời bằng con mắt vô tư, ngây thơ và đầy trí tưởng tượng. Để
tận hưởng giai đoạn này đối với con trẻ, bạn phải biết giới hạn những mong muốn
của mình, và áp dụng một vài kỹ thuật huấn luyện. Trước hết hãy xem cái gì làm cho
trẻ chập chững không thể ngồi yên một chỗ.
Phát triển khả năng cư xử - Tổng quan
Nói một cách đơn giản, chúng ta có thể hiểu rằng trẻ con trải qua 3 giai đoạn phát
triển khác nhau về tâm lý từ khi sinh ra đến lúc 8 tuổi. Giai đoạn đầu là từ khi lọt lòng
mẹ đến khi tròn năm tuổi - trẻ sơ sinh. Giai đoạn hai là từ 1 đến trước 4 tuổi - trẻ đi
chập chững và giai đoạn 3 từ 4 đến 8 tuổi - tuổi bắt đầu đi học. Trong những giai

triển sớm hơn (3 tuổi) và có trẻ muộn hơn (4 tuổi rưỡi)
Giai đoạn phát triển về hành vi cư xử này cũng rất khác những giai đoạn trước. Trẻ
tuổi này biết nghĩ đến kết quả của những việc mình làm và thể hiện ý nghĩa việc làm
của mình. Trẻ cũng quan tâm hơn đến các quy tắc và thường tuân theo các quy tắc.
Thường thì vào giai đoạn này, chúng ta dễ sinh ra quan liêu, coi thường việc chăm
sóc trẻ.
Đa số trẻ 5 tuổi tở trường sẽ chịu ngồi yên, không những làm theo các quy định của
lớp học mà còn hiểu được những quy định đó áp dụng nhu nhau cho mọi đứa trẻ.
Chúng đóng vai cảnh sát, mách với cô giáo những vi phạm nhỏ nhất. Đây là độ tuổi
“mách lẻo”, một hành động mà sau 8 tuổi thì trẻ hiếm khi làm.
Bố mẹ có thể lợi dụng sự vâng lời này để thiết lập những quy định ở nhà cho trẻ làm
theo. Ở giai đoạn phát triển này, có thể đối xử với trẻ như với một người lớn thu nhỏ,
tin tưởng và tỏ ra dân chủ, giảng giải lý lẽ cho trẻ.
Trẻ con tuổi chập chững - mục tiêu của chúng
Khi trẻ chuyển từ trẻ sơ sinh sang tuổi chập chững, trẻ thích thú vì sự giải phóng cơ
bắp nhanh chóng xuất hiện. Thình lình trẻ đứng và đi được, đi, leo trèo và chạy
được. Trẻ có khả năng thao tác đồ vật, sờ, tháo và nghịch mọi vật. Chúng kinh ngạc
và tò mò với năng lực hành vi của mình. Giống như ai đó vừa mở ra môt kho tàng
khổng lồ vũ khí sức lực, nhưng chúng không biết sử dụng khôn ngoan sức lực đó.
Đây là thời kỳ phấn khích nhất của trẻ đi chập chững và cũng là giai đoạn bố mẹ bực
bội và bối rối nhất. Trẻ phát hiện ra rằng bằng cách sử dụng năng lực vừa được giải
phóng, chúng sẽ được nhiều người chú ý đến nhưng chính điều này thường đem lại
kết quả ngược lại là phản ứng giận hờn của trẻ sẽ tước đi của chúng sự thân mật và
tình thương yêu chúng có được khi còn là trẻ sơ sinh. Trẻ bực bội vì đầu óc chúng
TÂM LÝ TRẺ CON TUỔI CHẬP CHỮNG- (PHẦN I)
10
sôi lên bởi những ý tưởng hay ho mà thể chất chưa hoàn thiện của chúng không cho
phép hiện thực hóa.
Đối với cha mẹ, tuổi đi chập chững của trẻ là thời gian áp dụng sự kiểm soát nhằm
nhẹ nhàng hướng dẫn cho trẻ, đặt ra những giới hạn, tránh đối đầu nhưng phải kiên

Kém ý thức
Nếu bạn muốn liệt kê hết tất cả những đặc tính của trẻ con tuổi chập chững, thì bạn
sẽ không bao giờ nghĩ đến điều này. Tôi tin rằng từ một đến hai tuổi thì trẻ chẳng biết
TÂM LÝ TRẺ CON TUỔI CHẬP CHỮNG- (PHẦN I)
11
tí gì gọi là ý thức. Từ hai đến hai tuổi rưỡi thì nếu sử dụng một công cụ đặc biệt có
thể phát hiện được khả năng đọc của bé, nhưng phụ huynh không thể nhình thấy
bằng mắt thường. Thế nhưng từ tuổi này trở đi, trẻ bắt đầu phát triển khả năng nhận
thức và đến sinh nhật thứ tư thì có thể công nhận điểm này.
Khi người khác nói đến “hung thần 2 tuổi”, tôi cho rằng đó là những đứa trẻ ở độ tuổi
1,5 tuổi đến 2,5 tuổi. Giai đoạn ngắn này là thời kỳ kém ý thức nhưng tinh hiếu chiến
và nghịch ngợm lại có tần suất biểu hiện cao nhất. Không cần phải là nhà tâm lý học
Sigmund mới biết rằng hai tính chất này thường có những tác động tâm lý nặng nhất
đến những bậc cha mẹ.
Đây là giai đoạn của những hành vi thiếu suy nghĩ (chẳng hạn đập đầu xuống sàn
nhà) và hoàn toàn không sợ nguy hiểm.
Trẻ con tuổi chập chững có thể cãi lộn, đánh nhau và dấn sâu vào những tình huống
bất phân thắng bại mà không biết lúc nào nên dừng lại. Phụ huynh cần biết lúc nào
cần phải xuống nước thì mới có thể phát huy hiệu quả của kỷ luật. Không may là
nhiều bố mẹ lại không dừng lại được vì họ còn kém ý thức hơn cả con mình.
Muốn được chú ý 25 giờ một ngày
Trẻ con tuổi chập chững lúc nào cũng muốn trở thành trung tâm sân khấu. Chúng
ghét bất kỳ ai dành lấy chút sự chú ý của mẹ, dù cho đó là một người bạn ghé thăm,
một cuộc nói chuyện điện thoại hoặc sự quan tâm mẹ phải dành cho bố mới từ chỗ
làm về.
Trẻ đi chập chững muốn bạn quan tâm đến nó 24 giờ một ngày, nếu được thì 25
giờ. Quan tâm đến trẻ, chơi đùa với nó, trả lời những câu hỏi liên miên, la rầy và
thỏa mãn cái con người bé xíu hiếu kỳ và đầy trí tưởng tượng đó, các bà mẹ thường
mệt xỉu vào cuối ngày. Không phải mệt về tâm lý nhưng cái mệt thể chất làm đầu óc
bạn tê dại. Rồi các ông bố lượn lờ rên rỉ “Chúa ơi hôm nay con làm việc mệt quá!”.

Trẻ nhỏ từ 1 tuổi đến 2,5 tuổi thì thừa thãi lực cơ bắp và chẳng có chút ý thức nào
nhưng trẻ từ 2,5 tuổi đên trước 4 tuổi thì phản kháng lại những ông bố bà mẹ không
cứng rắn một cách có ý thức hơn nhiều.
Các dấu hiệu nhận dạng trẻ con tuổi chập chững là: sức lực nhiều hơn ý thức, chỉ
quan tâm đến hiện tại, đòi được làm trung tâm. Những ý kiến về tâm lý, tôn giáo và
lòng bác ái không đáng chú ý. Phụ huynh nên biết đây là điều bình thường. Hãy sử
dụng lẽ phải, sự khôn khéo để nuôi dạy con, không nên tự buộc tội mình.
3
Lối cư xử: Thế nào là bình thường?
Càng quan sát nhiều trẻ con tuổi chập chững, tôi càng ngạc nhiên về những cực độ
trong hành vi của chúng. Sự thật là có vô số những hành vi ở trẻ đi chập chững có
thể được cho là bình thường. Tôi ít chắc hơn về cái gọi là trung bình. Khi sự việc ở
mức chấp nhận được thì tôi chắc chắn rằng đó là quyết định của người trong cuộc.
Nếu bạn đặt một đứa trẻ hiếu động và nói nhiều vào trong một gia đình bận rộn và
ồn ào, đứa trẻ sẽ không được chú ý, giống như một đứa trẻ ngoan và ít nói sẽ dễ
gây chú ý như một người ăn chay trong một buổi tiệc mặn.
Lòng bao dung tủy thuộc vào cái hình thành nên cá tính của bố mẹ và áp lực cuộc
sống. Nó thay đổi theo từng thời điểm. Khi cuộc sống dễ chịu thì chúng ta rất dễ bao
dung nhưng vào những giai đoạn khó khăn, nuôi dạy trẻ đi chập chững là thử thách
lớn đối với những người làm bố mẹ.
Chúng ta biết rằng hầu hết trẻ đi chập chững có xu hướng tỏ ra bướng bỉnh và tiêu
cực, chúng có nhiều sức lực hơn ý thức, chỉ quan tâm đến hiện tại và yếu kém về
khả năng ứng xử. Bất kỳ đứa trẻ đi chập chững nào cũng có tất cả những phẩm chất
TÂM LÝ TRẺ CON TUỔI CHẬP CHỮNG- (PHẦN I)
13
này. Một số chỉ biểu hiện yếu ớt, một số thì kinh khủng. Ở Úc năm nào cũng
Người ta cũng tiến hành những nghiên cứu về hành vi trẻ ở tuổi chập chững.
Những nghiên cứu
Nếu bạn nhìn vào những tài liệu xuất bản ở nước ngoài thì sẽ thấy 9 trong 10 người
làm bố mẹ gặp khó khăn trong việc nuôi dạy trẻ chập chững. Ở Úc, trong số những

mỗi đứa trẻ. (Xem chương 4 để biết thêm về tính cách).
Nghiên cứu ở Chamberlin
Một nghiên cứu khác tại New York thực hiện đối với 200 trẻ em từ 2 tuổi đến tuổi đi
học. Nghiên cứu cho thấy phụ huynh có những mối bận tâm và lo lắng về hành vi
của trẻ ở bất kỳ giai đoạn nào và thường cần sự hỗ trợ của bác sĩ nhi. Những hành
TÂM LÝ TRẺ CON TUỔI CHẬP CHỮNG- (PHẦN I)
14
vi thường thấy ở trẻ 3 đến 4 tuổi được liệt kê và xếp theo thứ tự đánh giá của phụ
huynh. Đối với trẻ hai tuổi, nhiều phụ huynh nói: “Nó chẳng thèm làm điều tôi bảo,”
Đặc điểm bướng bỉnh được đặt ở đầu danh sách. Đặc điểm thứ hai là dễ hờn và “mó
tay vào mọi thứ”. Cho đến 4 tuổi thì sự bướng bỉnh vẫn là đặc tính hàng đầu, cộng
thêm tật nói hỗn”. Tiếp theo là thói lè nhè, hay khóc, không chịu chia sẻ với người
khác và thích đánh nhau.
Cũng trong nghiên cứu này, một số phụ huynh được phỏng vấn và yêu cầu miêu tả
hành vi của con họ ở ba giai đoạn tuổi (xem bảng 1). Số liệu thu thập được như sau:
44% trẻ 2 tuổi ở New York đánh nhau với anh chị em, 50% ăn quá ít, 70%
không chịu đi ngủ, 83% khóc lóc tối ngày và 95% cứng đầu và luôn muốn được chú
ý. Những con số này có thể hơi quá một chút nhưng nó làm cho các bậc phụ
huynh hiểu rằng những hành vi nào ở trẻ trong độ tuổi này nên được xem là bình
thường.
Vậy còn con của những bác sĩ nhi?
Trong một cuộc họp gần đây tại bệnh viện của chúng tôi, tôi đã hỏi 28 bác sĩ nhi về
con của họ. Những câu hỏi của tôi bao hàm nhiều vấn đề nhưng chủ yếu tập trung
vào đặc điểm cư xử. Có một số câu hỏi thông thường nhưng lại nhận được những
câu trả lời rất đáng kinh ngạc. Chẳng hạn có 4 chuyên gia không nhớ ngày sinh của
con họ, 3 người không biết chắc con họ đã được tiêm phòng đủ chưa, 9 người nói
rằng tủ thuốc của họ ở nhà được xem là quá thiếu so với tủ thuốc ở trung tâm an
toàn trẻ em của bệnh viện.
Bảng 1
Hành vi Phần trăm nhóm tuổi

Dễ khóc 79 53 58
Nổi cáu 83 75 70
Hiếu động, hiếm khi ngồi yên 100 48 40
Về hành vi của mình, khoảng 40% bố mẹ có ít nhất một đứa con thường đau bụng
và mặc dù vào thời điểm đó các chuyên gia đang cãi nhau về lợi ích của thuốc chữa
đau bụng, 75% sử dụng thuốc này và 50% tin là thuốc này hiệu nghiệm. Khoảng
10% bác sĩ nhi khoa có con bị khó thở, 15% không dạy con thói quen tiểu tiện tốt
được và 30% gặp khó khăn trong việc cho trẻ ăn. Khoảng 40% những chuyên gia
này ít nhất có một đứa con khó ngủ và gần 50% cho rằng kỷ luật họ áp dụng thường
không có hiệu quả.
Cuối cùng, có thể nhận xét rằng ai cũng nghi ngờ rằng đến một lúc nào đó con họ
cần sự hỗ trợ của các đồng nghiệp khác. Tất cả những điều này chỉ nhằm chứng
minh một điều: hành vi của trẻ đi chập chững là mối bận tâm đối với hầu hết bố mẹ,
dù họ là nhà tâm lý học, thợ hàn ống nước, lập trình viên máy tính hoặc là bác sĩ nhi
khoa.
Những mong đợi nhạy cảm
Thật đáng buồn khi biết rằng rất ít phụ huynh hiểu được những đặc điểm thông
thường trong hành vi của con mình. Chúng ta đã mất quá nhiều thời gian với cảm
giác có lỗi, yếu kém và tự trách mình hoặc tin rằng chúng ta là những người duy
nhất không kiểm soát được con mình. Không cần phải hạ thấp mình vì những tội lỗi
này thì cuộc sống cũng đủ khắc nghiệt với chúng ta rồi. Tất cả trẻ con tuổi chập
chững…
TÂM LÝ TRẺ CON TUỔI CHẬP CHỮNG- (PHẦN I)
16
Đòi được chú ý và ghét bị bỏ lơ. Một số hài lòng với nỗ lực tối đa của bố
mẹ trong khi những đứa khác thì làm trời làm đất và muốn được quan tâm
chú ý 25 giờ một tuần và 8 tuần một ngày.
Không chịu xa người chăm sóc. Trong 3 năm đầu tiên, trẻ đi chập chững
thường thích chơi gần mẹ và không thích mẹ bỏ đi đâu thật lâu. Đa số lúc
đầu không thích người lạ chăm sóc, còn một số sẽ trở thành thảm kịch nếu bị

nhưng với các ông bố thì chúng không để làm việc này.
Rất dễ giận, phấn khích và căng thẳng trong môi trường của mình. Chế
độ ngủ của trẻ rất dễ bị xáo trộn khi trẻ bị bệnh, khi cả nhà đang nghỉ lễ hoặc
có xung đột. Thường thì chỉ cần những thay đổi nhỏ trong môi trường xung
TÂM LÝ TRẺ CON TUỔI CHẬP CHỮNG- (PHẦN I)
17
quanh có thể làm hỏng một thói quen tốt đã huấn luyện được cho trẻ (chẳng
hạn thói quen đi tiêu đi tiểu trong bô).
Nhiều trẻ em tuổi chập chững …
Chịu ngồi yên để vẽ, chơi trò ô chữ, hoặc chú ý làm những bài tập hỏi
đáp. Một số đứa chịu ngồi yên nhưng một số khác sau năm phút đã nhấp
nhỏm và tìm cách trốn thoát.
Rất dịu dàng, tình cảm và “hảo ăn”. Tuy nhiên, có một số ít trẻ không thích
thân mật, ít khi bày tỏ tình cảm với cha mẹ.
Quyết đoán và độc lập. Một số đứa trẻ không chịu để người khác cho ăn và
mặc áo quần mặc dù trẻ còn quá nhỏ để tự làm được hai việc này. Những
đứa khác thì thụ động, lệ thuộc và vui vẻ cho người khác chiều chuộng và
giúp đỡ mình.
Là những người leo núi nhiệt tình. Lúc còn bé thì chúng tập leo lên ghế sô-
pha và tràng kỷ, lớn một chút nữa thì leo lên những đồ đạc có độ cao. Những
đứa khác nhạy cảm hơn và sợ bị đau nên ít mạo hiểm hơn.
Ăn uống tốt. Mặc dầu không phải nhiều trẻ em chịu ăn thức ăn bổ dưỡng mà
phụ huynh nghĩ con mình nên ăn theo hướng dẫn trong các quyển sách họ
đọc được. Một số trẻ ăn rất nghiêm túc, chúi mũi vào tô cơm cho đến khi vét
sạch. Một số khác xem thức ăn là đồ chơi và thích chơi với thức ăn, làm cho
những ông bố và mẹ khổ sở vì muốn kiên trì theo đuổi một chế độ dinh dưỡng
hoàn hảo cho trẻ ngay từ khi trẻ còn nhỏ.
Ăn rất ít sau khi được một tuổi. Một số trẻ chấp nhận được một chế độ ăn
nghèo nản, một số khác thì cho cái gì ăn cái đó. Có em ăn theo bữa chính
đàng hoàng, có em sinh ra để ăn vặt.

Vào thế kỷ 19, những nhà văn thường cho rằng những hành vi sai trái là do di
truyền. Họ khẳng định rằng những tên tội phạm bẩm sinh không thể thay đổi được vì
những người đó có cá tính khác thường.
Đến thế kỷ 20 thì quan điểm này thay đổi dần và môi trường được xem là yếu tố
quan trọng có ảnh hưởng đến hành vi của trẻ em. Vào những năm 1950, những biểu
hiện sai trái ở trẻ em được quy cho các bà mẹ thiếu năng lực. Chẳng cần biết hôn
nhân của họ có ổn định không và cả bố và mẹ có phải là những người ưu tú không.
Các bà mẹ chấp nhận quản điểm này dù phải chịu đựng những đau khổ, áy náy và
tâm trạng có lỗi triền miên.
Nguyên nhân của những hành vi sai quấy: quan điểm của những năm 1990
Hành vi và tính cách được xem là cơ sở di truyền. Những ảnh hưởng di truyền này
cung cấp tư liệu cho chúng ta tìm hiều những hành vi và tính cách của trẻ còn tùy
thộc vào những yếu tố môi trường, hoặc nói cho đúng hơn là những tiêu chuẩn của
chúng ta trong việc nuôi dạy trẻ.
Mặc dầu những đặc điểm di truyền về tính cách rất quan trọng, không ai biết chắc
được những ảnh hưởng tương đối của gien so với môi trường. Cá nhân tôi tìn rằng
môi trường là yếu tố quan trọng nhất bởi vì chúng ta có thể tác động vào yếu tố này
bằng kỹ năng làm bố mẹ của mình, và bởi vì chúng ta không thể thay đổi những đặc
điểm di truyền nơi trẻ.
Di truyền và môi trường – một sự nhầm lẫn
Cuộc sống không phải đơn giản như thế nên cuộc tranh luận di truyền - môi trường
đã bị sa lầy trong một số trường hợp. Nếu một đứa trẻ thật khó dạy sinh ra trong một
gia đình lúc nào cũng căng thẳng và phụ huynh thường xuyên chửi mắng, đánh đập
nhau thì đây sẽ là một trường hợp hai năm rõ mười đối với yếu tố môi trường. Mặc
dù vậy, đó không phải là trường hợp điển hình.
Quan hệ giừa người lớn thường rạn nứt bởi vì một hoặc cả hai người có lối cư xử
TÂM LÝ TRẺ CON TUỔI CHẬP CHỮNG- (PHẦN I)
19
không thể nào chịu được. Những hành vi này chắc chắn có cơ hội chuyển vào gien
của con họ. Tục ngữ “cha nào con nấy” đúng cho rất nhiều trường hợp. Hành vi của

ta còn bất thường hơn cả con mình.
Vào những năm 1990, hành vi của trẻ con có trở nên kém hơn không?
Cách đây 40 năm, những vấn đề về hành vi của trẻ con có vẻ được ít được đặt ra
hơn. Nhiều nhà văn còn buộc tội những trào lưu đương thời trong việc bố mẹ làm ô
nhiễm và ảnh hưởng đến con cái. Tôi không tin đây là lý do chính; có một cách giải
thích đơn giản hơn nhiều. Cách đây 40 năm mà một người đến tìm bác sỹ thì chắc
chắn hiểu biết thời đó sẽ cho rằng chính bà mẹ gây nên những vấn đề cho đứa trẻ
đó và đề nghị các liệu pháp tâm lý dài hạn. Điều này tự thân nó đã làm thoái chí việc
tìm kiếm sự hỗ trợ từ bên ngoài, làm cho phụ huynh không dám thú nhận với ai khác
TÂM LÝ TRẺ CON TUỔI CHẬP CHỮNG- (PHẦN I)
20
ngoài những người thân thích của mình rằng mình không thể nuôi dạy được con
mình. Những vấn đề về hành vi của trẻ con đã trở nên phổ biến vào thời ấy bởi sự
tan vỡ của gia đình nhiều thế hệ và của cải thế giới cạnh tranh gay gắt mà con cái
chúng ta đang sống.
Tôi tin rằng những vấn đề không tăng lên mà chính sự nhận biết những vấn đề này
đang cải thiện. Bây giờ phụ huynh biết rằng sự phê phán không nhằm vào họ, các
ông bố bà mẹ tỏ ra cởi mở hơn và mạnh dạn đề nghị được giúp đỡ. Đây là một thay
đổi tích cực.
Những chuyên gia với những quan điểm thời tiền sử
Là một bác sỹ đã sống và chịu đựng ảnh hưởng của kỷ nguyên tâm lý buộc tội người
mẹ, tôi lấy làm kinh ngạc về sự tồn tại của một thái độ như thế. Tệ hơn là có cả
những chuyên gia có quyền lực lại chưa chịu chấp nhận ảnh hưởng của di truyền lên
hành vi.
Tôi cho rằng bất kỳ chuyên gia nào nhìn nhận cuộc sống với thái độ cởi mở một chút
sẽ không thể không nhìn thấy sự biến đổi lớn lao do di truyền trong tất cả các mặt
của bản chất con người. Bất kỳ bố mẹ nào từng có hơn một đứa con đều nhận thấy
sự khác biệt về cá tính của chúng. Sự khác biệt đó không chỉ dựa trên sự chăm sóc
khác nhau mà mỗi đứa trẻ nhận được, ngay cả khi gia đình đó chăm sóc mỗi đứa trẻ
th eo một cách riêng. Tôi tin rằng, một số đứa trẻ sinh ra đã có tính khí khó ưa làm

khó tính như vậy. Thế giới này công bằng lắm.
Hãy nhớ rằng, hành vi bắt nguồn từ cả gien và môi trường. Trong đó, môi trường
đóng vai trò quan trọng, và đặc biệt đây là những yếu tố chúng ta có thể thay đổi.
5
Hiểu biết về hành vi của trẻ đi chập chững
“Ôi sao lại là tôi?”, bạn rên rỉ tay ôm đầu khi con bạn thình lình làm quấy trong siêu
thị đông người. “Mình thương yêu nó, mình lo cho nó từng miếng ăn giấc ngủ vậy
mà nó vẫn cứ hành hạ mình vì những cái trò đáng ghét của nó!”.
Khi cái đầu mệt nhọc của bạn mệt hơn, bạn rất dễ tin rằng con bạn là kẻ thù của
bạn, sẵn sàng trừng phạt bạn bằng những hành động xuẩn ngốc. Nhưng tôi có thể
đảm bảo với bạn là không phải như thế. Đó chỉ là một cậu hoặc cô bé đang ở tuổi
chập chững có những hành vi điển hình và kém ý thức của tuổi này.
Nhìn quanh những đứa trẻ tôi biết, dường như tất cả những khó khăn đều từ những
nguyên nhân đơn giản mà ra. Nhận ra những nguyên nhân này sẽ giúp cho bạn xử
lý những vấn đề theo sau:
Nguồn gốc của những hành vi của trẻ tuổi chập chững
Khi bố mẹ đang không vui thì những quy mô nhhững hành vi của trẻ con có vẻ kinh
khủng, nhưng thật ra mỗi hành động đều có nguyên do từ bảy yếu tố có thể thấy
trước sau đây. Sự nhận biết về những nguồn gốc nguyên nhân này có thể sẽ
làm cho bạn nhìn thấy được viễn cảnh của những hành vi và cho phép bạn tạo ra
một cơ sở vững chắc cho việc áp dụng kỷ luật một cách hiệu quả. Hãy xem từ
bản liệt kê như sau:
Tìm sự chú ý: Trẻ con tuổi chập chững luôn đòi hỏi được chú ý. Nếu chúng không
có được cái gì đó bằng cách hay ho thì chúng sẽ làm cho bố mẹ khó chịu và cố làm
cho bố mẹ để ý bằng những hành động khó ưa. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất
của những hành vi của trẻ.
Ganh tị và cạnh tranh: Trẻ con tuổi chập chững có thể không màng đến phép lịch
sự một khi có ai đố muốn tranh giành vị trí với nó.
Khó chịu: Trẻ con tuổi chập chững không suy nghĩ hợp lý được. Chúng bực mình vì
những yếu kém và sự chưa phát triển của chính mình.

những lời khuyên thực tế và sự hỗ trợ xúc cảm, những lời khuyên về cách thức quản
lý mà người mẹ thực sự cần. Cái hay của tất cả mớ lý thuyết tôi đã học qua là chúng
giúp tôi học đựoc cách giải thích hành vi của trẻ tuổi chập chững một cách đơn giản
và thực tế hơn.
Khi một đứa trẻ có hành động tiêu cực nào đó, hãy lùi lại và tự hỏi mình tại sao. “Tại
sao cậu nhóc bất trị này làm cái việc dễ giận đó?” Đối với tất cả trẻ tuổi chập chững
chỉ có một câu trả lời: để được chú ý.
Trong khi đặc điểm cố tìm sự chú ý là gốc rễ của mọi hành vi của trẻ con, người lớn
chúng ta lại không nhận ra điều này vì quá mệt mỏi, căng thẳng. Bạn bè chúng ta có
thể cho chúng ta hoàn toàn là những tên ngốc chỉ vì ngồi quá gần màn hình trò chơi
nên không biết phe kia đang ghi điểm. Chỉ cần lùi lại một bước và tự hỏi: “Chuyện gì
đang xảy ra vậy? Đứa trẻ muốn gì chứ?” Nếu hành động hư đốn của chúng lại làm
cho bạn tỏ ra quan tâm đến chúng thì cần phải nhìn nhận một cách nghiêm túc chất
lượng của sự quan tâm mà bạn dành cho trẻ.
Các mức độ chú ý
TÂM LÝ TRẺ CON TUỔI CHẬP CHỮNG- (PHẦN I)
23
Các chú ý dễ gây nhầm lẫn. Có rất nhiều mức độ và chiêu thuật. Mục đích của mỗi
ông bố bà mẹ là càng dành nhiều sự quan tâm cho con càng tốt. Điều này thật sự
quan trong đối với hạnh phúc và đời sống tình cảm của trẻ. Tuy nhiên, nên nhớ rằng
vào cuối ngày thì bạn sẽ hết sức lực và nhà cửa có thể như một bãi chiến trường.
Bạn từ chối không dành sự quan tâm kếm chất lượng cho trẻ vì như thế sẽ không có
lợi gì.
Nếu bạn xem sự quan tâm như là một quang phổ màu xếp hàng từ A đến Z thì có hai
thái cực màu sắc và ở giữa có nhiều màu sắc pha trộn. Mức A (mức tốt nhất) là tất
cả những tương tác gần nhất giữa bố mẹ và con cái như nói chuyện, đọc sách, chơi
với nhau và âu yếm nhau. Mức cuối cùng là Z (mức tệ nhất) là hoàn toàn lờ trẻ đi,
không công nhận sự có mặt của chúng.
Khi đi từ A đến Z, phần thưởng cho trẻ sẽ ít hấp dẫn đi. Trẻ con thường cố gành
cho được mức độ quan tâm tốt nhất có thể và nếu không được cái tốt nhất thì chúng

Sự ganh tị và cạnh tranh
Trẻ nhỏ không hiểu nhiều về giá trị của sự chia sẻ và quan tâm đến suy nghĩ của
người khác. Chúng muốn mình là ngôi sao, bất kỳ khi nào và vì sao không được giữ
vai trò này, trẻ sẽ rất bực tức.
Trẻ con cư xử rất khác nhau. Một số em hiểu được và có thái độ khả ái nhưng đa số
ích kỷ và ghét người chiếm chỗ của chúng. Sự ganh tị và cạnh tranh có thể gây
nhiều phiền toái cho bố mẹ và gây nên những tình huống không thể nào lường trước
được.
Không hòa hợp với em bé mới sinh
Em bé mới sinh thường gây nên tâm trạng bối rối cho trẻ tuổi đi chập chững. Ngược
lại, trẻ cũng thích có em bé để chơi đùa nhưng thay đổi đột ngột làm cho trẻ cảm
thấy ít được quan tâm và dễ làm cho trẻ trở nên ganh tị và hiếu chiến. Bé mới sinh
và anh/chị mình thường dễ dàng hòa hợp nhưng nếu bố mẹ không nhạy cảm và quá
quan tâm đến em bé thì sẽ gây ra vấn đề.
Người mẹ thường tự nhiên quan tâm nhiều đến em nhỏ hơn và như thế sẽ có nhiều
khó khăn hơn. Nếu bà mẹ căng thẳng đẩy trẻ ra xa mỗi lần trẻnđến gần em của nó
thì cảm giác tiêu cực phát sinh mỗi khi ở gần em sẽ nhanh chóng làm hỏng mối quan
hệ chị em.
Một nguy cơ khác là trẻ phát hiện ra rằng nếu nó chọc em thì mẹ sẽ nổi giận. Và là
nó véo, kéo hoặc đụng vào em để được mẹ chú ý đến, dù mẹ có giận dữ. Hành
động này có thể là vũ khí nguy hiểm của trẻ ở tuổi đi chập chững.
Cũng có khi trẻ bị căng thẳng vì bạn bè đến thăm em bé mới sinh và vô tình không
để ý gì đến đứa trẻ lớn là nó. Hoặc bà mẹ cứ mải lo cho em bé yêu mới chào đời,
thay tã, cho bé bú, ôm ấp nựng nịu mà quên rằng có một đứa con nho nhỏ khác
cũng đang cần mẹ nó quan tâm đến.
Nếu biết suy nghĩ và để ý, thường thì mọi việc sẽ tốt đẹp, nhất là khi bạn bắt đầu
đúng cách (xem phần sau để biết thêm về sự ganh đua giữa chị/anh em).
Sự ganh đua giữa chị/anh em
Những người mới có một đứa con không biết cuộc sống sẽ thay đổi thế nào nếu có
hai đứa con. Hai đứa con bạn sẽ làm bạn tốt nhất của nhau nhưng cũng là địch thủ

mình nhưng không chịu chia sẻ đồ chơi và không cho bố mẹ mình nựng em.
Chẳng hạn một đứa trẻ được mẹ nó đưa đến chơi và làm quấy, đứa trẻ con bạn sẽ
lập tức chọc ghẹo con mèo, thật kỳ diệu trẻ được mẹ mình quan tâm đến ngay.
Những người mẹ làm nghề trông trẻ còn phát hiện ra rằng con họ ghen tỵ đến nỗi họ
không thể chăm sóc được con của những người khác.
Chỉ có thời gian chữa lành căn bệnh này. Sáu tháng sau biết đâu con bạn sẽ khác
hẳn. Nhiều đứa trẻ đi chập chững không bao giờ cho đứa trẻ khác chạm vào đồ chơi
của chúng. Đây là phản ứng bình thường vào tuổi này chứ đừng vội kết luận là bạn
đã sinh ra một đứa trẻ để sau này sẽ trở thành một con người nhỏ mọn và ích kỷ.
Nên khuyến khích trẻ con chia sẻ nhưng đừng có làm lớn chuyện về việc này. Một
năm sau việc này có thể sẽ thành dĩ vãng.
Sự bực bội
Trẻ đi chập chững thường thắc mắc về khả năng của chúng và khi mọi việc không
theo ý mình, trẻ có thể hết sức bực bội.
Đứa trẻ 15 tháng xúc đầy muỗng thức ăn như phải đưa muỗng đi loanh quanh chứ
không đút ngay vào miệng được. Một đứa trẻ 2 tuổi rưỡi vừa ghép xong hình toà
nhà thì có đổ ùm xuống. Và một em rất hiếu chiến bị mắc hai chân vào một ống quần
không làm sao lấy ra được. Làm đứa trẻ tuổi này cũng khổ lắm chứ!.
Làm bố mẹ chúng ta nên hiểu một số thái độ giận dữ hoặc cáu gắt là do trẻ cảm thấy
khó chịu chứ không phải trẻ có hành vi xấu. Nếu đứa trẻ đi chập chững con bạn
muốn khẳng định khả năng của mình thì lúc đó bạn nên khuyến khích và âu yếm trẻ
chứ không phải la rầy nó.
TÂM LÝ TRẺ CON TUỔI CHẬP CHỮNG- (PHẦN I)