Nghị luận về những tính cách trong “Tình Bạn”
- Tính cách yêu thương và tự do trong tình bạn
Theo ngôn từ học Tây phương, chữ “ami” trong tiếng Pháp có gốc từ chữ “amicus” trong tiếng La tinh,
bắt nguồn từ chữ “amara” có nghĩa là yêu thương. Trong tiếng Anh, bạn là “friend”, hay tiếng Đức là
“freund”, cả hai bắt nguồn từ nghĩa ngữ cũ là “frijon” cũng là yêu thương, có nguồn gốc Ấn-Đức Prâi :
che chở, ý nhị, yêu thương. Đó cũng là nguồn gốc của các chữ “free” và “frei” : tự do. Như vậy, tự do và
tình yêu cùng gặp nhau trong tình bạn. Đã là tình yêu thì không thể thiếu tự do, và người ta chỉ thực sự
tự do khi hành động trong tình yêu.
Như thế, tình bạn không bị ràng buộc, không bị độc chiếm, không khép kín và cũng không bắt buộc đáp
trả. Mình sống cuộc đời của mình và biết rằng mình có người thương yêu. Những gì mình làm cho bạn là
làm với tất cả tự do và tình thương, không bị áp lực bởi bất cứ lý do nào.
Người bạn thân chính là người đồng hành. Với bạn đồng đồng hành, con đường dễ đi hơn và tôi cảm thấy
được che chở, được an toàn. Dù vậy, người bạn đồng hành này không cho tôi khép kín lòng mình lại.
Đương nhiên là người bạn đi cùng hướng với tôi, nhưng cũng như tôi, người bạn ấy cũng chuộng tự do.
Cả hai không co cụm lại với nhau, nhưng cùng đi, cùng học hỏi, cùng trao đổi và khám phá thế giới bên
ngoài.
Tình yêu và tự do cùng tồn tại với nhau không phải là chuyện dễ. Tình yêu tự nhiên thường có khuynh
hướng chiếm giữ, ghen tương, bám níu, dựa dẫm và đòi hỏi theo ý mình. Đó là những cách thái lệch lạc
cần phải thanh lọc trong tình bạn, nếu không, tình bạn sẽ trở nên tầm thường, nặng nề, ngột ngạt, và cuối
cùng đi đến thất bại. Yêu thương bạn hết mình nhưng đồng thời cũng phải tôn trọng bạn hết sức. Dù thân
thiết tới độ nào chăng nữa cũng phải để cho nhau một khoảng cách, và tuyệt đối không xâm phạm đến
những gì riêng tư trên phương diện vật chất cũng như tinh thần.
- Tính cách trí thức và tế nhị trong tình bạn
Phải có tính cách trí thức trong tình bạn, nghĩa là thấy, hiểu một cách tinh tế những vấn đề của nhau và
biết dừng lại đúng lúc. Nhờ vậy, đôi bên đều cảm thấy thoái mái trong những gì phải sống cho nhau, và
những gì phải sống cho riêng mình. Biết trân trọng đời sống riêng mình, thì mới biết tôn trọng cuộc sống
riêng của bạn. Mỗi quan hệ bạn bè đều có liều lượng tình yêu và tự do thích ứng theo cung cách của họ.
Không phải mối quan hệ bạn bè nào cũng thân thiết như nhau, nên tính cách thân thiện cũng khác nhau.
Tình bạn đích thực được nhận biết qua tự do nội tại. Tôi có thể nói những gì mình cảm nhận mà không
quá e dè. Tôi có thể đi theo con đường mình cảm thấy tốt nhất mà không cần phải giải thích hay rào trước
đón sau. Hãy để cho nhau một khoảng không gian tự do, để họ còn hình thành một cuộc sống theo ơn gọi

ngần như món quà tặng từ trời ban xuống. Tình yêu bác ái (agape) như chóp đỉnh của tình yêu bạn hữu,
nghĩa là hoàn toàn ra khỏi cái Tôi đóng kín để tự do dâng hiến, qua đó tìm lại được chính mình, và tìm
được chính Thiên Chúa (x. Lc 17, 33).
Đức Bênêđictô XVI trong phần thứ nhất của Thông điệp “Deus caritas est” cho thấy, Eros và agape
thường bị người ta đặt đối kháng với nhau như là tình yêu “ham muốn” và tình yêu “ban tặng” (amor
concupiscentia – amor benevolentiae). Trong thực tế, cả hai dạng tình yêu này không bao giờ tách biệt
nhau. Khi cả hai càng hợp nhất đúng đắn dưới mọi chiều kích khác biệt trong một thực tại tình yêu duy
nhất, thì bản chất chân thật của tình yêu càng tỏ hiện rõ ràng. Tình yêu không phải là cảm xúc, cảm xúc
đến rồi đi. Cảm xúc có thể là một tia sáng khai mở diệu kỳ, nhưng tổng thể của tình yêu không phải như
thế. Tình yêu là một bước tiến vươn lên của sự thiện hảo, luôn được đặt trong tiến trình thanh luyện và
trưởng thành.
Để đạt được mức độ trưởng thành của tình yêu, cần phải có sự góp phần của toàn thể con người bằng sự
kết hợp mọi khả năng của lý trí, ý chí và tình cảm để trở thành một hành động trọn vẹn của tình yêu. Vì là
một tiến trình vẫn luôn chuyển động, nên tình yêu không bao giờ kết thúc và hoàn toàn được, nhưng chín
dần, và nhờ đó luôn trung thành với chính mình.
Tình bạn sẽ cao vượt khi đặt Thiên Chúa là điểm đích tối hậu cho sự vươn lên của hai người. Thánh
Augustinô nói rằng: “Người yêu thương bạn đích thực là người yêu thương chính Chúa đang ở trong bạn
mình”. Thánh nhân hân hoan ôm bạn vào lòng như ai đó đang nóng lòng muốn đến với Chúa Giêsu. Nơi
người bạn, họ gặp chính Chúa Giêsu và cũng là gặp Thiên Chúa Ba Ngôi. Khi hai người bạn thương
nhau, họ diễn tả tình yêu thần thánh, một tình thương làm nền tảng cho sức mạnh tình yêu của họ.
Tình yêu đó vẫn trường tồn sau cái chết. Gabriel Marcel đã diễn tã: “Yêu một người… là bạn muốn nói:
bạn, bạn sẽ không chết”. Như thế, tình bạn đã diễn tả được kinh nghiệm chung của loài người: cái chết
không tiêu hủy được tình thương (x. Dc 8,6). Điều đó gợi lên khía cạnh căn bản của đức tin: chính trong
cái chết của Chúa Giêsu mà chúng ta được Ngài giải thoát, giải thoát khỏi tình trạng đóng kín lòng mình,
để đưa chúng ta trên con đường của sự sống và của tình yêu đích thực.
- Tình bạn thiêng liêng giữa nam nữ
Đối với nhiều người, tình bạn nam nữ quả thật đáng nghi ngại, dễ bị biến thái thành tình dục hơn là tình
bạn. Dù vậy, vẫn có những tình bạn danh tiếng như Phanxico Assisi và Clara, giữa Phanxico Sale và
Gioana Santan, Gioan Thánh Giá và Têrêsa Avila, v.v…Tình bạn đã làm cho cuộc đời họ nên phong phú.
Trong những tình bạn như thế, đương nhiên là có tính chất mạnh mẽ của eros (tình yêu ham muốn). Eros

Ngài cầu nguyện với các bạn mình (x. Lc 9, 28).
Thật ra tình bạn thiêng liêng giữa nam nữ cũng không đơn giản, phải rất cẩn thận, khôn ngoan, rõ ràng, và
thẳng thắn để tránh sự nhập nhằng đưa đến những nguy hại. Sẽ là một liều lĩnh và nguy hiểm cho những
ai thiếu trưởng thành về mặt tâm cảm. Phải biết rõ con người mình muốn gì, đang ở mức độ nào, khi dùng
những phương cách và đường lối để tăng triển đời sống tinh thần. Một võ sĩ đạo chưa tới mức độ thượng
thặng mà dám ngang nhiên dùng loại đao kiếm nặng thì quả là liều mạng.
- Nhìn ngắm Đức Giêsu sống tình bạn
Khi gọi đồ đệ của mình là bạn, Đức Giêsu tỏ lộ cho ta thấy nét tinh túy của tình bạn. Ngài nói cho họ
những gì Ngài nghe được được từ Cha Ngài (x. Ga 15, 15). Ngài tin tưởng và mở lòng ra với họ; Ngài
sống gần gũi, thân thương, chia sẻ vui buồn, chịu đựng và kiên trì với họ; Ngài khuyến khích, đỡ đần,
bênh vực, che chở, nhắc nhở và dạy bảo họ mọi điều; Ngài mời gọi họ tiến bước theo Ngài trong tự do và
tự nguyện dấn thân phục vụ. Dù biết Giuđa sẽ phản bội, Phêrô sẽ chối từ, các môn đệ bỏ trốn, Ngài vẫn
đón nhận họ đến cùng.
Đức Giêsu không những chỉ cho các đồ đệ tình bạn của Người, nhưng hơn thế, Người làm cho họ trở
thành bạn mình qua lời Người nói và qua hành động yêu thương mà Người hiến mình vì họ cho đến chết,
để chứng minh rằng: “Không có tình thương nào cao cả hơn tình thương của người đã hy sinh tính mạng
vì bạn hữu mình” (Ga 15, 13). Quả thật, chưa có một tình bạn nào cao sáng và vĩ đại trên thế giới này
bằng mối tình của Chúa Giêsu dành cho các bạn Ngài.
Đức Giêsu cũng có những người bạn nữ thân thương, và họ quan tâm lo lắng cộng tác với Ngài trong sứ
vụ, đặc biệt là Maria Macđala. Bà đã từng theo giúp đỡ Chúa Giêsu trên bước đường rao giảng Tin Mừng;
đã đau đớn cả tâm can cùng với Chúa bước lên đồi Canvê; đã hiện diện can trường cùng với Đức Mẹ
đứng dưới chân thập giá Chúa; đã táng xác Chúa; đã ngồi khóc ròng bên ngôi mộ Chúa; và cũng đã vui
mừng chất ngất khi thấy Chúa phục sinh. Bà đã sống tận tình với Thầy mình và cũng là người bạn chí
thánh của mình. Sự hiện diện của Bà tới giờ phút chót của Chúa Giêsu đã an ủi Ngài biết bao. Phải chăng
vì thế mà theo Phúc Âm Gioan, Chúa Giêsu đã hiện ra cho một mình Bà trước tiên như để đáp lại mối
tình thân mà bà đã dành trọn vẹn cho Ngài. Ngài đã gọi tên bà, đó là dấu chỉ của sự thân tình giữa hai
người bạn khi gặp lại nhau. Chúa Giêsu còn dành cho bà một diễm phúc của tình bạn tâm giao, đó là
người đầu tiên loan báo Tin Mừng Phục Sinh. Vui mừng và hạnh phúc biết bao trong tình bạn !
Đích điểm và cốt tủy của tình yêu bạn hữu là trở thành bạn của Đức Giêsu, sống với Người bằng tất cả
tình yêu thương của lòng mình. Như Đức Giêsu, trong tình bạn, chúng ta cũng phải sẵn sàng để chết ở