class="bi x0 y0 w1 h1"
Tiểu luận kinh tế vĩ mô:
CÁC CÔNG CỤ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ Ở
VIỆT NAM NHỮNG NĂM CUỐI THẾ KỶ XX
ĐẦU THẾ KỶ XXI
THỰC TRẠNG VÀ HẠN CHẾ Ở Việt Nam từ khi đổi mới đến nay, chính sách tiền tệ đặc biệt là các công cụ của nó đang
từng bước hình thành, hoàn thiện và phát huy tác dụng đối với nền kinh tế. Với đặc điểm của
Việt Nam thì việc lựa chọn công cụ nào, sử dụng nó ra sao ở các giai đoạn cụ thể của nền kinh tế
luôn là một vấn đề thường xuyên phải quan tâm theo dõi và giải quyết. Ở đây chúng ta sẽ tìm
hiểu về các công cụ chính sách tiền tệ mà Việt Nam áp dụng trong những năm cuối thế kỷ XX
đầu thế kỷ XXI để biết được chính sách tiền tệ tác động như thế nào đến nền kinh tế Việt Nam
trong giai đoạn chuyển giao của thế kỷ XX sang thế kỷ XXI nhằm đánh giá thực trạng sử dụng,
điều hành công cụ đó và những hạn chế, những vấn đề còn tồn tại trong việc sử dụng những công
cụ tiền tệ.
I. Thực trạng việc sử dụng các công cụ của chính sách tiền tệ ở Việt Nam những năm cuối
thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI:
1. Sự đổi mới trong thực hiện chính sách tiền tệ:
- Từ khi đất nước chuyển sang nền kinh tế thị trường, chính sách tiền tệ cũng được xây dựng, đổi
mới phù hợp thực tiễn Việt Nam. Việc sử dụng các công cụ của chính sách phải linh hoạt và phù
hợp với điều kiện Việt Nam ở các thời kỳ cụ thể chứ không đóng băng như thời kỳ bao cấp (lãi
suất cố định nhiều năm).
- Từ đầu thập niên 90, Việt Nam chỉ sử dụng các công cụ trực tiếp của chính sách tiền tệ là chủ
yếu, cho đến những năm cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI, ngân hàng nhà nước đã dần từng bước
chuyển sang sử dụng các công cụ gián tiếp, mở rộng và nâng cao hiệu quả của nghiệp vụ thị
trường mở, nghiệp vụ hoán đổi tiền tệ, dự trữ bắt buộc, tái cấp vốn…, và trong trường hợp cần
thiết sử dụng công cụ tỷ giá, lãi suất… Có thể nói, ngân hàng nhà nước Việt Nam gần như đã sử
dụng tất cả các công cụ của chính sách tiền tệ theo thông lệ quốc tế, trong đó, ngân hàng nhà
nước rất chú trọng đến việc hoàn thiện và đổi mới các công cụ này.

quy định (Cụ thể biên độ cho vay ngắn hạn là 1% năm, biên độ cho vay trung dài hạn là 2,5%
năm).
+ Còn đối với các ngoại tệ khác do chiếm tỷ trọng nhỏ trong hoạt động tiền gửi tín dụng nên
cho phép các tổ chức tín dụng tự xác định.
- Với nội dung điều hành lãi suất cơ bản như trên cho thấy lãi suất cơ bản được xác định trên cơ
sở lãi suất thị trường với mức rủi ro thấp, đảm bảo sự kiểm soát của ngân hàng nhà nước, phù
hợp thực tiễn Việt Nam lúc bấy giờ, đây là một bước tiến mới, bước đi tiếp theo trong tiến trình
tự do hóa lãi suất.
b. Công cụ hạn chế mức tín dụng:
- Đã mất dần vai trò trong việc hạn chế sự gia tăng của các phương tiện thanh toán vì lạm phát có
xu hướng giảm và thấp dần, mặt khác nhu cầu của nền kinh tế ngày càng tăng và cần phải mở
rộng tín dụng để thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế.
c. Công cụ dự trữ bắt buộc
- Trong năm 1999, quy chế dự trữ bắt buộc có những thay đổi đáng kể: Đối tượng áp dụng được
mở rộng thêm (Quỹ tín dụng nhân dân, ngân hàng hợp tác); số tiền dự trữ bắt buộc phải gửi tại
ngân hàng nhà nước để thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia thay cho quy định về cơ cấu dự trữ
bắt buộc trước đây: 70% gửi tại ngân hàng nhà nước và 30% tiền mặt, ngân phiếu còn thời hạn
thanh toán; việc trả lãi tiền dự trữ bắt buộc do chính phủ quy định.
- Việc giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc trên đã góp phần nhất định vào việc mở rộng tín dụng, giảm chi
phí hoạt động và góp phần làm dịu đi những khó khăn của các ngân hàng thương mại do lãi suất
giảm.
- Bước sang năm 2000, ngân hàng nhà nước tiếp tục áp dụng tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằng VND
như năm 1999. Riêng về tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với tiền gửi bằng ngoại tệ để tạo tín hiệu hạn
chế việc các tổ chức tín dụng huy động tiền gửi USD (qua việc nâng lãi suất huy động) để gửi ra
nước ngoài hưởng chênh lệch lãi suất, khuyến khích các tổ chức tín dụng cho vay trong nước.
Ngày 1/10/2000 ngân hàng nhà nước đã điều chỉnh tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với tiền gửi không
kỳ hạn và có kỳ hạn dưới 12 tháng là 8% kể từ kỳ duy trì dự trữ bắt buộc tháng 11/2000. Sau đó
nhằm tiếp tục thực hiện chủ trương trên, ngày 1/12/2000 ngân hàng nhà nước tiếp tục nâng tỷ lệ
dự trữ bắt buộc lên 12% áp dụng từ kỳ duy trì dự trữ bắt buộc 12/2000.
d. Công cụ cho vay tái chiết khấu:

qua thị trường mở sau khi loại trừ các khoản mua, bán đã đến hạn thanh toán.
Từ 1/1/2001 – 7/2/2001, ngân hàng nhà nước đã thực hiện được 3 phiên giao dịch mua, được 160
tỷ đồng chỉ đạt 50% khối lượng chào mua với lãi suất 3,5 – 4,6% năm. Đã có 18 tổ chức tín dụng
đăng ký là thành viên của thị trường (tuy vậy mỗi phiên giao dịch chỉ có thường xuyên 1 đến 3
thành viên tham gia). Phương thức giao dịch chủ yếu là Mua – Bán có kỳ hạn (15 tháng – 4
tháng) hoặc mua hẳn, bán hẳn
- Như vậy, ở Việt Nam, thị trường mở đã tìm được con đường đi riêng cho mình và tính ưu việt
của nó đã phát huy tác dụng ở một múc độ nhất định (đã giúp cho các ngân hàng thương mại
được chủ động hơn trong việc điều chỉnh lượng vốn khả dụng của mình, qua đó ngân hàng nhà
nước phần nào đã thực hiện được mục tiêu chính sách tiền tệ quốc gia). Tuy vậy, thời gian này
mới chỉ là giai đoạn khởi đầu và mang tính chất thử nghiệm nên đòi hỏi nó phải được tiếp tục đổi
mới và hoàn thiện.

3. Đánh giá việc sử dụng các công cụ của chính sách tiền tệ ở Việt Nam những năm cuối thế
kỷ XX đầu thế kỷ XXI:
- Việc vận hành các công cụ của chính sách tiền tệ trong giai đoạn cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ
XXI cho thấy Việt Nam từng bước hòa nhập với thông lệ quốc tế.
- Nhất quán quan điểm cơ bản: từng bước một chuyển đổi từ việc sử dụng các công cụ trực tiếp
sang gián tiếp để quản lý mức cung tiền có hiệu quả hơn.
- Góp phần ổn định giá trị đồng bản tệ: kiểm soát chặt chẽ khối lượng tiền cung ứng hằng năm và
được xem như một bàn tay hữu hiệu đẩy lùi và kiềm chế lạm phát, ổn định sức mua của đồng
tiền Việt Nam, làm giá cả ổn định, đời sống nhân dân không ngừng được cải thiện. Về sức mua
đối ngoại của đồng tiền, cơ chế điều hành tỉ giá từng bước được điều chỉnh phối hợp cùng các
công cụ của chính sách tiền tệ đã dần phù hợp với thông lệ quốc tế, góp phần đẩy mạnh các mối
quan hệ kinh tế đối ngoại của Việt Nam, thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu.
- Góp phần tăng trưởng kinh tế: Việc ổn định giá VND đã tạo lòng tin của nhân dân vào đồng
bản tệ, tạo môi trường đầu tư lành mạnh, thu hút được nguồn vốn đáng kể từ trong và ngoài
nước. Đặc biệt, việc điều chỉnh các công cụ chính sách tiền tệ như lãi suất, tỷ lệ dự trữ bắt
buộc,nghiệp vụ thị trường mở… của ngân hàng nhà nước trong từng thời điểm cụ thể đã có vai
trò quan trọng ảnh hưởng tới việc huy động và phân bố nguồn vốn có hiệu quả trong nền kinh tế

nó có tác dụng khẳng định hơn là hướng dẫn diễn biến thực tế. Mặt khác, cơ sở để ngân hàng nhà
nước điều chỉnh lãi suất còn nặng về quan điểm trường phái trọng tiền (căn cứ vào sự thay đổi
của chỉ số giá cả thị trường là chủ yếu, sự ảnh hưởng của thị trường vốn còn hạn chế).
- Hơn nữa, trong nền kinh tế thị trường về mặt nguyên tắc thì lãi suất phải được hình thành trên
cơ sở quan hệ cung cầu vốn trên thị trường. Việc kiểm soát lãi suất của ngân hàng nhà nước giai
đoạn này chính là một kiểu can thiệp giá cả của nhà nước. Nếu cứ như vậy sẽ là không phù hợp
trong tương lai khi hệ thống thị trường Việt Nam phát triển hoàn thiện hơn.
2. Công cụ dự trữ bắt buộc:
- Kể từ khi có pháp lệnh ngân hàng tháng 5/1990,trong nhiều năm liền, và cả giai đoạn cuối thế
kỷ XX đầu thế kỷ XXI ngân hàng nhà nước vẫn duy trì một cách cứng nhắc tỉ lệ dự trữ bắt buộc
là 10%, điều này chỉ phù hợp trong thời kỳ đầu nhưng sau đó,và nhất là những năm cuối thế kỷ
XX đầu thế kỷ XXI khi đồng tiền Việt Nam đi vào ổn định thì đó là tỷ lệ không phù hợp song
ngân hàng nhà nước vẫn không có thay đổi, chính xác là không có quyền thay đổi vì để sửa đổi
pháp lệnh phải có thời gian.
- Trong thời gian dài, và cả giai đoạn cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI việc thực hiện các quy định
về dự trữ bắt buộc của các tổ chức tín dụng chưa nghiêm, tiềm ẩn các nguy cơ khủng hoảng khả
năng thanh toán. Mặt khác đối tượng phải áp dụng quy chế dự trữ bắt buộc còn chưa đầy đủ, các
đối tượng áp dụng thì mức độ tỷ lệ dự trữ bắt buộc còn khác nhau – có nhiều yếu tố hợp lý. Như
vậy ngân hàng nhà nướcvẫn chưa thực sự tạo ra được một “sân chơi bình đẳng” đối với các tổ
chức tín dụng.
- Trong điều kiện thực tế Việt Nam, tác dụng của công cụ này còn hạn chế, chưa biểu hiện rõ nét,
giai đoạn này, cùng với lãi suất thị trường, lãi suất tái cấp vốn, chúng ta đã liên tục hạ thấp tỷ lệ
dự trữ bắt buộc, tuy nhiên vẫn chưa thúc đẩy nền kinh tế phát triển rõ rệt, kết quả biểu hiện còn
khá khiêm tốn. Thực tế đó chứng tỏ trong giai đoạn chuyển giao của thế kỷ XX và XXI, ở Việt
Nam chưa có một cơ chế đầy để chính sách tiền tệ (cụ thể là các công cụ của chính sách tiền tệ)
có thể phát huy hết tác dụng, mối liên hệ – tác động của nó với các biến số kinh tế vĩ mô còn rất
hạn chế.
3. Công cụ cho vay tái chiết khấu:
- Giai đoạn này, chúng ta còn thiếu tiền đề quan trọng để thực hiện nghiệp vụ này, đó là việc sử
dụng thương phiếu chưa phát triển phổ biến trong các giao dịch thương mại; công cụ mà ngân

+ Hoạt động của nghiệp vụ thị trường mở chủ yếu dựa trên chương trình phần mềm của hệ thống
giao dịch điện tử. Ngân hàng nhà nước Việt Nam giai đoạn này vẫn sử dụng một phần mềm chưa
tập trung giữa ngân hàng nhà nước với các tổ chức tín dụng. Do đó, các số liệu cần thiết cho
nghiệp vụ này như tình hình vốn khả dụng của các chi nhánh trong một hệ thống tổ chức tín
dụng trong từng thời điểm, hoặc vốn khả dụng giữa các tổ chức tín dụng, lãi suất chào mua chào
bán của các ngân hàng thương mại… chưa báo cáo thường xuyên và cập nhật với ngân hàng nhà
nước. Vì vậy, tác dụng của nghiệp vụ này trong việc cung ứng tiền hoặc thu hút tiền từ các tổ
chức tín dụng về ngân hàng nhàn nước khi thực hiện mục tiêu của chính sách tiền tệ tỏ ra mờ
nhạt.
- Như vậy, từ các tồn tại trên đòi hỏi phải có những định hướng cơ bản và các giải pháp cụ thể để
có thể sử dụng các công cụ của chính sách tiền tệ một cách có hiệu quả ở Việt Nam.
III. Kết luận
- Như vậy chính sách tiền tệ, đặc biệt là các công cụ của nó có vai trò rất quan trọng trong nền
kinh tế thị trường nói chung và nền kinh tế Việt Nam nói riêng. Việc sử dụng các công cụ như
thế nào sẽ có ảnh hưởng rất lớn tới sự phát triển của nền kinh tế ở từng thời điểm cụ thể.
- Ở VN đang trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường thì việc áp dụng các công cụ
của chính sách tiền tệ luôn đòi hỏi phải có sự phù hợp, hiệu quả. Trong những năm đầu của thời
đổi mới việc áp dụng các công cụ điều tiết trực tiếp có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc
kiềm chế lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy vậy trong giai đoạn từ năm 1998 trở về
sau này (bao gồm giai đoạn cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI) chúng ta đã bộc lộ những hạn chế
khi nền kinh tế bước sang một giai đoạn phát triển mới. Trong khi đó các công cụ điều chỉnh
gián tiếp mới đưa vào sử dụng và chưa thực sự phát huy hết hoặc chưa thể hiện rõ vai trò của nó
do nhiều nguyên nhân gắn với thực lực của nền kinh tế.
- Từ đó đòi hỏi chúng ta phải có những định hướng và giải pháp đúng đắn trong việc hoàn thiện
các công cụ đó. Để có được điều này, bên cạnh sự định hướng đúng đắn của Đảng và Nhà nước,
cần phải có sự phát triển đồng bộ về năng lực ngân hàng nhà nước, hệ thống ngân hàng thương
mại … và nhiều sự phối hợp đồng bộ khác. Do đó, việc nghiên cứu tìm hiểu về các công cụ của
chính sách tiền tệ ở Việt Nam phải được coi là cả một quá trình lâu dài và cần được tiếp tục phát
triển về sau.