Một số kinh nghiệm pháp luật
của Cộng hòa Pháp liên quan đ
ến
cấu trúc Bộ luật Dân sự, tài sản
và sở hữu Nhằm phục vụ cho việc nghiên cứu sửa đổi Bộ luật Dân sự năm
2005, ngày 12 và 13 tháng 5 năm 2011, Nhà Pháp luật Việt - Pháp
đã phối hợp với Vụ Pháp luật Dân sự - Kinh tế tổ chức tọa đàm về
cấu trúc Bộ luật Dân sự, tài sản và sở hữu trong BLDS với sự tham
gia của các chuyên gia Cộng hòa Pháp. Dưới đây là tổng hợp một
số nội dung trao đổi tại tọa đàm trên cơ sở kinh nghiệm của Bộ luật
Dân sự Pháp.
Về dự kiến cấu trúc BLDS Việt Nam sửa đổi, về cơ bản, các chuyên
gia Pháp cho rằng cấu trúc này là hợp lý, rõ ràng và tiến bộ. Tuy nhiên,
có một số điểm cần tiếp tục nghiên cứu, cân nhắc. BLDS Pháp được cơ
cấu thành các phần là người, tài sản, các phương thức xác lập quyền sở
hữu và các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Cấu trúc này bền
vững với thời gian và cho phép tiếp nhận mọi sự thay đổi về nội dung
của các phần. Theo quan điểm của Pháp, chế định hôn nhân và gia đình
cần phải được quy định trong BLDS vì đây là lĩnh vực liên quan trực
tiếp đến đời sống hàng ngày của người dân. Tuy nhiên, các chuyên gia
cũng cho rằng đó là sự lựa chọn riêng của mỗi quốc gia phù hợp với
hoàn cảnh, điều kiện của mình. Ngoài ra, BLDS Pháp có một phần
riêng về các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, cả các biện pháp
bảo đảm đối nhân và bảo đảm đối vật, điều này rất thuận tiện cho việc
tra cứu. Trong khi đó, trong BLDS của Đức, vấn đề này được quy định
ở cả hai phần vật quyền và trái quyền - dự kiến cấu trúc BLDS VN sửa
đổi cũng đi theo hướng này.

hiện một địa dịch luật định. Nếu không thỏa thuận được thì có thể yêu
cầu Tòa án xem xét giải quyết. Tuy nhiên, thỏa thuận này giữa các bên
không làm thay đổi bản chất luật định của địa dịch. Theo các chuyên
gia, các quy định về địa dịch nên được tách ra thành một chương riêng
vì đây không phải là quyền của người đối vật mà là quyền của vật đối
vật.
Về vấn đề chiếm hữu và sở hữu, BLDS Pháp có sự phân biệt rõ ràng
giữa chiếm hữu và sở hữu. Chiếm hữu không phải là vật quyền, cũng
không phải là trái quyền mà là một trạng thái, được hiểu là tình trạng
một người xử sự như là người có quyền đối với tài sản. Hành vi chiếm
hữu bao gồm hai yếu tố: yếu tố vật chất là sự tác động trực tiếp vào tài
sản và yếu tố tinh thần là việc xử sự như là chủ sở hữu tài sản. Hành vi
chiếm hữu làm phát sinh ba hệ quả pháp lý chính là:
- Người chiếm hữu được suy đoán có quyền sở hữu, nghĩa là
người nào cho rằng mình là chủ sở hữu thì phải chứng minh điều
đó ;
- Người chiếm hữu được hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản nếu
ngay tình ;
- Người chiếm hữu trở thành chủ sở hữu theo các quy định
về thời hiệu. Người chiếm hữu trở thành chủ sở hữu ngay khi chiếm
hữu tài sản là động sản trong trường hợp ngay tình, và sau 10 năm
nếu đó là bất động sản và có giấy tờ mua bán. Một thời hiệu nữa là
30 năm áp dụng đối với cả chiếm hữu động sản và bất động sản, dù
người chiếm hữu ngay tình hay không ngay tình.
Trong BLDS Việt Nam, chiếm hữu được nhìn nhận là một quyền,
thậm chí là một quyền năng trong quyền sở hữu vì quyền sở hữu được
định nghĩa là quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt. Bên cạnh đó, có
những hành vi chiếm hữu không phải do chủ sở hữu thực hiện. Do vậy,
theo các chuyên gia, nếu sử dụng cùng một thuật ngữ để chỉ khái niệm
chiếm hữu dưới hai góc độ khác nhau như vậy sẽ không rõ ràng, không

thời điểm hợp đồng được giao kết, và thời điểm chuyển giao quyền sở
hữu.
Về các hình thức sở hữu, vấn đề sở hữu nhà nước không được quy
định trong BLDS Pháp vì Pháp có Bộ luật riêng về sở hữu nhà nước.
Pháp luật Pháp không có khái niệm sở hữu tư nhân mà có khái niệm sở
hữu một chủ và sở hữu nhiều chủ. Về sở hữu nhiều chủ, có sở hữu nhà
chung cư và sở hữu chung trong các trường hợp khác. Sở hữu nhà
chung cư bao gồm sở hữu các phần riêng (căn hộ) và sở hữu các phần
chung theo một tỷ lệ nhất định. BLDS chỉ quy định các nguyên tắc cơ
bản về sở hữu nhà chung cư còn các vấn đề cụ thể thì dẫn chiếu đến các
luật chuyên ngành khác. Ngoài ra, đối với từng nhà chung cư, còn có
một Bản quy chế sử dụng, sở hữu nhà chung cư do các chủ sở hữu thỏa
thuận áp dụng. Còn sở hữu chung trong các trường hợp khác ví dụ là sở
hữu chung trong trường hợp nhiều người mua một bất động sản hoặc
nhiều người cùng có quyền thừa kế một bất động sản.
Về thời hiệu trong lĩnh vực thừa kế, pháp luật Việt Nam quy định
thời hiệu khởi kiện là 10 năm. Pháp luật Pháp quy định người thừa kế
có thời hạn 10 năm để tuyên bố chấp nhận hay từ chối di sản thừa kế.
Tuy nhiên, nếu một người không biết mình là người thừa kế trong thời
hạn 10 năm đó thì có thời hạn 30 năm để yêu cầu Tòa án công nhận
quyền thừa kế của mình.
Pháp luật Pháp cấm lập di chúc chung của vợ chồng. Loại di chúc
này không được thừa nhận vì quá phức tạp, thậm chí không thể thực
hiện được trên thực tế.
Trên đây là một số nội dung chính được trao đổi tại Tọa đàm giữa
các chuyên gia Việt Nam và Pháp. Xin trân trọng giới thiệu để bạn đọc
nghiên cứu, tham khảo.
Nhà Pháp luật Việt - Pháp