nghiên cứu - trao đổi
10 T
ạp chí luật học số 5/2006
Trần Thị Bảo ánh *
ch s ca phng thc bỏn hng a cp
(hay kinh doanh theo mng) gn lin
vi tờn tui ca nh hoỏ hc ngi M cú tờn
l Karl Renborg. n cui thp k 80 ca th
k XX, phng thc ny m rng sang mt
s nc chõu v t gia thp k 90 ca th
k XX ó xut hin ti Trung Quc. Phng
thc bỏn hng a cp mi du nhp vo Vit
Nam t nhng nm 1999-2000. Theo thng
kờ cha y , n thi im cui nm 2005
ó cú gn 30 doanh nghip hot ng theo
phng thc ny trờn th trng Vit Nam.
(1)

Ti Vit Nam, Lut cnh tranh c Quc
hi khoỏ XI, kỡ hp th 6 thụng qua ngy
3/12/2004 v cú hiu lc thi hnh t ngy
1/7/2005 ó chớnh thc tha nhn tớnh hp
phỏp ca phng thc bỏn hng a cp. Tip
theo ú ngy 24/8/2005, Chớnh ph ó ban
hnh Ngh nh s 110/2005/N-CP v qun
lớ hot ng bỏn hng a cp (vit tt Ngh

hoc ca ngi tham gia;
- Ngi tham gia bỏn hng a cp c
hng tin hoa hng, tin thng hoc li
ớch kinh t khỏc t kt qu tip th bỏn hng
ca mỡnh v ca ngi tham gia bỏn hng a
cp cp di trong mng li do mỡnh t
chc v mng li ú c doanh nghip
bỏn hng a cp chp thun.
Bỏn hng a cp cú mt s c trng sau:
Th nht, bỏn hng a cp l hỡnh thc
ca bỏn hng trc tip trong ú hng hoỏ
L

* Ging viờn Khoa phỏp lut kinh t
Trng i hc Lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 5/2006 11

c bỏn trc tip t cỏ nhõn ti cỏ nhõn (t
ngi tham gia bỏn hng a cp hoc cũn
gi l nh phõn phi c lp ra th trng ti
tn tay ngi tiờu dựng) khụng thụng qua a
im bỏn l c nh.
Th hai, ngi tham gia bỏn hng a cp
(sau õy gi chung l ngi tham gia) hot
ng c lp, khụng phi l nhõn viờn ca
doanh nghip bỏn hng a cp. Gia doanh
nghip bỏn hng a cp v ngi tham gia

ngi tham gia ó b ra mua hng sau khi
ó tr i cỏc chi phớ hp lớ.
(2)

2. Nhn dng bỏn hng a cp bt chớnh
Vo nhng nm u ca thp niờn 70 th
k XX, M nhiu ngi ó nhm ln gia
kinh doanh theo mng chõn chớnh vi bỏn
hng a cp bt chớnh (hoc cú th gi l
kinh doanh theo mụ hỡnh "kim t thỏp") nờn
ó phn i kinh doanh theo mng. Mụ hỡnh
kinh doanh "kim t thỏp" l mụ hỡnh kinh
doanh la o, chp git ngi tham gia,
ngi tiờu dựng v b lut phỏp nhiu nc
trờn th gii ngn cm.
(3)
Mụ hỡnh kinh doanh
"kim t thỏp" cú b ngoi rt ging vi
phng thc kinh doanh theo mng thụng
thng nờn d gõy nhm ln. Do vy, cn a
ra cỏc tiờu chớ phõn bit chỳng. Nhỡn
chung lut cỏc nc u nhn dng bỏn hng
a cp bt chớnh (mụ hỡnh kinh doanh "kim
t thỏp ") l mụ hỡnh kinh doanh m:
Th nht, yờu cu ngi mun tham gia
phi t cc hoc phi mua mt s lng
hng hoỏ ban u hoc phi tr tin, tr bt
kỡ khon hc phớ no di hỡnh thc khoỏ
hc, khoỏ o to, hi tho, hot ng xó hi
hay cỏc hot ng tng t khỏc c

gia ó tr nhn c hng hoỏ ú. Cỏc
doanh nghip bỏn hng a cp bt chớnh
thng yờu cu ngi tham gia phi bỏn
c mt lng hng hoỏ nht nh trong
mi thỏng (theo s lng m rừ rng ngi
bỡnh thng khụng th bỏn c trong mt
thi gian ngn) duy trỡ quyn tham gia
mng li bỏn hng a cp ca ngi ú.
Thc t khụng phi thỏng no h cng bỏn
c sn phm theo yờu cu ca doanh
nghip v li cng khụng th tr li hng
hoc yờu cu doanh nghip mua li hng,
cng vi tõm lớ lo s mt quyn tham gia nờn
mt s ngi phi tỡm mi cỏch tiờu th
hng hoỏ ú, thm chớ phi dựng nhng k
thut bỏn hng la o. Mt s ngi tham
gia khỏc li chn cỏch t b tin tỳi, vay
mn mua sn phm hng hoỏ cho doanh
nghip dự h khụng cú nhu cu tiờu dựng
hoc khú cú kh nng bỏn li.
Vớ d, cú cụng ti yờu cu ngi tham gia
phi bỏn c mi thỏng 2 sn phm, tng
ng 6 triu ng c duy trỡ quyn
tham gia, t ú mi c hng hoa hng.
Trc ú, h ó phi mt 6 triu ng
mua quyn tham gia. Nu trong thỏng, h ch
bỏn c mt sn phm v khụng mun b
mt 6 triu ng ó b ra mua quyn tham
gia, h buc phi b ra thờm 3 triu ng
t mua mt sn phm na cho s sn

mi i lớ c s c thng tin hoc cú c
hi i du lch nc ngoi min phớ. nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 5/2006 13

Hoc Cụng ti c phn Sinh Li quy nh:
Sau khi b ra ớt nht 3 triu ng mua sn
phm no ú ca cụng ti, khỏch hng s
c cp th hp tỏc viờn (HTV), cũn nu
phỏt trin thờm c mt khỏch hng mi thỡ
thỏng u tiờn s c hng 400 nghỡn
ng, bng 20% s tin 2 triu ng t giỏ
tr tớch lu do chớnh mỡnh to ra Khon hoa
hng ny s tng lờn 24% nu ngi ú phỏt
trin c 3 HTV v c phong lm t
trng C nh vy nu ngi ú lờn chc
"phi ng, ngõn ng, thiờn ng" thỡ s giu to
bi s tin hoa hng s lờn ti vi chc triu,
thm chớ c trm triu ng mi thỏng
(5)

Th t, bỏn hng a cp bt chớnh thng
bỏn nhng sn phm cú cht lng trung bỡnh
hoc kộm, giỏ c thng cao hn nhiu so vi
sn phm cựng loi th trng.
Vớ d, mt mỏy ụ-zụn FS 103 cht lng,
mu mó nh ca Cụng ti c phn Sinh Li
cung ng ngoi th trng ch mt khong

chim gi trỏi phộp ti sn;
- Ngi nc ngoi, ngi Vit Nam nh
c nc ngoi khụng cú giy phộp lao ng
ti Vit Nam do c quan cú thm quyn cp.
4. Hng hoỏ c kinh doanh theo
phng thc bỏn hng a cp
Trong hot ng lu thụng hng hoỏ, B
thng mi cng cnh bỏo do hng a cp
hin nay ch yu liờn quan ti sc kho con
ngi nờn ang ny sinh s mp m gia
thc phm dinh dng v thuc cha bnh.
Cú nhiu sn phm c ng kớ ti Cc qun
lớ v sinh an ton thc phm l thc phm
dinh dng nhng li cú dn chiu n tỏc
dng cha bnh gõy nhm ln cho ngi s
dng thuc. Tng t tỡnh trng mp m gia
dng c bo v sc kho v dng c y t,
cha bnh cng ang b li dng ph bin
(7)

khc phc tỡnh trng ú v bo v li
ớch cnh tranh lnh mnh, iu 5 Ngh nh
s 110/CP ó quy nh v hng hoỏ b cm
kinh doanh v iu kin i vi hng hoỏ
c kinh doanh theo phng thc bỏn hng
a cp, theo ú ó cm kinh doanh hng hoỏ
l thuc phũng cha bnh cho ngi; cỏc
loi vc xin, sinh phm; trang thit b y t v
dng c y t; cỏc loi thuc thỳ y (bao gm


giy ng kớ t chc bỏn hng a cp c
quy nh ti iu 14 Ngh nh s 110/CP.
Mt trong nhng iu kin ú l doanh
nghip phi thc hin kớ qu 5% vn iu l
nhng khụng thp hn 1 t ng Vit Nam
ti mt ngõn hng thng mi hot ng ti
Vit Nam. Tin kớ qu ny c s dng
chi tr tin hoa hng, tin thng hoc tin
mua li hng hoỏ t ngi tham gia khi cú
thụng bỏo ngng hot ng bỏn hng a cp.
Doanh nghip ch c rỳt ton b s tin kớ
qu trong trng hp khụng cú bt c khiu
kin no t phớa ngi tham gia bỏn hng a
cp liờn quan n vic chi tr hoa hng, tin
thng hoc tin mua li hng hoỏ.
Ngoi nhng ni dung trờn, phỏp lut
cnh tranh cng cú cỏc quy nh rừ rng ti
chng II Ngh nh s 110/CP v mi quan
h gia ngi tham gia vi doanh nghip
bỏn hng a cp cng nh trỏch nhim,
ngha v ca hai ch th ny trong hot ng
bỏn hng a cp v trc ngi tiờu dựng.
Lut cnh tranh nm 2004 v chng III
Ngh nh s 110/CP ó cp trỏch nhim
ca c quan nh nc cú thm quyn trong
vic qun lớ hot ng bỏn hng a cp, c
bit l cỏc quy nh x lớ vi phm i vi
doanh nghip bỏn hng a cp, ngi tham
gia bỏn hng a cp.
Hi vng rng cỏc quy nh ca phỏp lut