Lý thuyết của chủ nghĩa Mác-Lênin về

1 

ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP
Đề tài: “lý thuyết của chủ nghĩa mac
về sự hình thành và phát triển của
kinh tế thị trường.”
Lý thuyết của chủ nghĩa Mác-Lênin về

2
MỤC LỤC
Lời mở đầu 1
A.phần mở đầu. 5
B. Phần nội dung. 6
I.Cơ sở lý luận lý thuyết của chủ nghĩa Mác - Lênin về nền kinh tế 6
thị trường. 6
1.Sự hình thành và phát triển của kinh tế thị trường theo quan điểm của chủ
nghĩa Mác - Lênin. 6

Lý thuyết của chủ nghĩa Mác-Lênin về

4

Lời mở đầu

Việt nam là một nước anh hùng bất khuất trong công cuộc bảo vệ tổ quốc vài
thập kỷ trước.Còn hiện nay,bước vào thế lỷ 21 Việt nam vẫn là một nước nghèo
của thế giới.Nững chiến thắng trên mặt trận không thể làm ra những chiến thẵng về
kinh tế, sách lược chiến trường không thể là sách lược kinh tế.Đứng trước thực
trạng đó, Đại hội VI của Đảng đánh dấu một bước ngoặt lịch sử đó là bắt đầu công
cuộc đổi mới nền kinh tế nước ta.
Trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta, vấn đề đổi mới cơ chế quản lý kinh tế
chiếm vị trí quan trọng.Đặc biệt trong bối cảnh Việt nam đang chuyển đổi cơ chế
quản lý
kinh tế từ cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp sang cơ chế thị trường có sự quản lý
của Nhà nước và định hướng theo chủ nghĩa xã hội như đường lối của Đảng ta đã
đề ra từ các kì Đại hội VI, VII, VIII. Thực tế những năm qua cho thấy đường lối
của Đảng là hoàn toàn đúng đắn, những thành tựu đạt được trong nhữnh năm qua
đã chứng minh điều đó.

Trong phạm vi bài viết của mình, em xin trình bày một số vấn đề về lý luận của
chủ nghĩa Mác-Lênin về nền kinh tế thị trường và vận dụng nó ở Việt nam trong
thời gian qua,hiện nay và trong tương lai.Em xin chân thành cảm ơn thầy giáo
Phạm Thành hướng dẫn và giúp đỡ em hoàn thành bài viết này.
Do thời gian và tri thức,kinh nghiệm có hạn nên bài viết không thể tránh khỏi
những sai sót, rất mong được thầy và các bạn đóng góp ý kiến. Em xin chân thành

Lý thuyết của chủ nghĩa Mác-Lênin về

6
- Đồng thời dựa trên cơ sở phân tích thực trạng nền kinh tế nước ta để đổi cơ
chế kinh tế nước ta để trình bày các quan điểm khoa học làm cơ sở phương pháp
luận cho thời kỳ chuyển đổi cơ chế kinh tế ở nước ta.
Kinh tế thị trường là sự phát triển tất yếu khách quan, là cơ sở điều tiết tốt nhất
nền kinh tế hàng hoá.Bằng các phương pháp lôgic và phương pháp lịch sử , nghiên
cứu nó dưới giác độ môn kinh tế chính trị học chúng ta sẽ làm rõ những vấn đề
trên.

B. PHẦN NỘI DUNG.
I.Cơ sở lý luận lý thuyết của chủ nghĩa Mác - Lênin về nền kinh tế
thị trường.
1.Sự hình thành và phát triển của kinh tế thị trường theo quan điểm của chủ
nghĩa Mác - Lênin.
1.1. Quá trình chuyển từ kinh tế tự nhiên lên kinh tế hàng hoá.
Về phương diện kinh tế có thể khái quát rằng,lịch sử phát triển của đời sống xã
hội của nhân loại đã và đang trải qua hai kiểu tổ chức thích ứng với trình độ phát
triển của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội,hai thời đại kinh tế khác
nhau về chất.Đó là:thời đại kinh tế tự nhiên,tự cung tự cấp và thời đại kinh tế hàng
hoá,mà giai đoạn cao của nó được gọi là kinh tế thị trường.
a.Khái quát về kinh tế tự nhiên và kinh tế hàng hoá.
Kinh tế tự nhiên hay sản xuất tự cung,tự cấp là kiểu tổ chức kinh tế đầu tiên mà
loài người sử dụng để giải quyết vấn đề sản xuất cái gì?sản xuất như thế nào? và
cho ai? ở đây,người sản xuất đồng thời là người tiêu dùng.Mụcđích của sản xuất là
tạo ra giá trị sử dụng nhằm thoả mãn nhu cầu tiêu dùng của chính bản thân người
sản xuất.Vì vậy,có thể nói quá trình sản xuất của nền kinh tế tự nhiên chỉ gồm hai
khâu:sản xuất – tiêu dùng.nó có tính chất bảo thủ,trì trễ,bị giới hạn ở nhu cầu hạn
hẹp.Sản xuất tự cung tự cấp chỉ thích ứng với thời kì lực lượng sản xuất chưa phất

Lý thuyết của chủ nghĩa Mác-Lênin về

8
nhau về tư liệu sản xuất đã chia rẽ người sản xuất,làm cho họ tách biệt với nhau về
mặt kinh tế.Trong điều kiện đó, người sản xuất này muốn sử dụng sản phẩm của
người sản xuất khác thì phải trao đổi sản phẩm cho nhau.Sản phẩm lao động trở
thành hàng hoá.
c.Khi sản phẩm lao động trở thành hàng hoá thì người sản xuất trở thành người
sản xuất hàng hoá.Sản xuất hàng hoá ra đời và phát triển là một quá trình lịch sử
lâu dài.Đầu tiên là sản xuất hàng hoá giản đơn,sản xuất hàng hoá giản đơn sản xuất
hàng hoá của nông dân,thợ thủ công dựa trên chế độ sở hữu về tư liệu sản xuất và
sức lao động của bản thân họ.Sản xuất hàng hoá giản đơn ra đời trong thời kì công
xã nguyên thuỷ tan rã,trong xã hội chiếm hữu nô lệ và phong kiến nó đóng vai trò
phụ thuộc và bổ sung.Đây là kiểu sản xuất hàng hoá nhỏ,dựa trên kĩ thuật thủ công
và lạc hậu.Khi lực lượng sản xuất phát triển cao hơn,sản xuất hàng hoá giản đơn
chuyển thành sản xuất hàng hoá quy mô lớn.Quá trình chuyển biến này diễn ra
trong thời kì quá độ từ xã hội phong kiến sang xã hội tư bản chủ nghĩa.
Trong lịch sử phát triển của mình,vị thế của kinh tế hàng hoá cũng dần được thay
đổi:từ chỗ như là kiểu tổ chức kinh tế xã hội không phổ biến không hợp thời trong
xã hội chiếm hữu nô lệ của những người thợ thủ công và nông dân tự do,đến chỗ
được thừa nhận trong xã hội phong kiến,và đến chủ nghĩa tư bản thì kinh tế hàng
hoá giản đơn không những được thừa nhận mà còn được phát triển cao hơn đó là
kinh tế thị trường.
1.2.Bước chuyển từ kinh tế hàng hoá giản đơn sang kinh tế thị trường.
a.Kinh tế thị trường là kinh tế hàng hoá phát triển ở trình độ xã hội hoá cao
Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường.Đây là một
kiểu tổ chức kimh tế trong đó sản xuất cái gì?như thế nào?và cho ai?được quyết
định thông qua thị trường.Trong nền kinh tế thị trường các quan hệ kinh tế của các
cá nhân,các doanh nghiệp đều biểu hiện qua mua bán hàng hoá,dịch vụ trên thị
trường.Thái độ cư xử của từng thành viên tham gia thị trường là hướng vào tìm

Lý thuyết của chủ nghĩa Mác-Lênin về

10
nhanh.Chính sự phân hoá những người sản xuất thành kẻ giàu người nghèo tới một
giới hạn nhất định đã làm nảy sinh hàng hoá lao động và thị trường sức lao động.
Sự xuất hiện của hàng hoá sức lao động dẫn đến sự hình thành kinh tế thị trường
là vì:
- Kinh tế thị trường là nền kinh tế phát triển,nó có năng suất lao động cao.Ngoài
những sản phẩm cần thiết còn có những sản phẩm thặng dư.Chính sự xuất hiện của
hàng hoá sức lao động đã phản ánh điều đó.Hàng hoá sức lao động là hàng hoá đặc
biệt.Tính chất đặc biệt của nó được thể hiện tập trung ở thuộc tính giá trị sử dụng
của nó.
- Giá trị sử dụng của hàng hoá sức lao động sở dĩ như vậy là vì:do kĩ thuật sản
xuất phát triển cho nên năng suất lao động của người công nhân đã cao.Ngày lao
động của người công nhân được chia thành hai phần,phần thời gian lao động cần
thiết và phần thời gian lao động thặng dư.Chỉ đến một giới hạn nhất định trong sự
phát triển của lực lượng sản xuất-khi kĩ thuật sản xuất phát triển,năng suất lao động
xã hội được nâng cao thì sức lao động của người ta mới có thể trở thành đối tượng
của quan hệ mua bán.Sự xuất hiện của hàng hoá sức lao động phản ánh giai đoạn
sản xuất đã phát triển trong đó năng suất lao động đã cao.
- Nhờ có sự xuất hiên của hàng hoá sức lao động và thị trường sức lao động mà
tiền tệ không chỉ là phương tiện lưu thông mà còn trở thành phương tiện làm tăng
giá trị,nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh,thúc đẩy sự tăng trưởng và phát triển
kinh tế.
- Với sự xuất hiện của hàng hoá sức lao động dẫn tới sự hình thành thị trường các
yếu tố sản xuất một cách hoàn chỉnh.Kinh tế thị trường ra đời.
Hai là.Phải tích luỹ được một số tiền nhất định và số tiền đó phải trở thành vốn để
tiến hành sản xuất kinh doanh nhằm mục đích có lợi nhuận.Lý luận kinh tế của
trường phái trọng thương đã phản ánh rõ điều kiện tiền đề này.
Lý thuyết của chủ nghĩa Mác-Lênin về


12
Quốc”.Nước Nga thì đã rẽ hẳn theo hướng kinh tế thị trường của các nước phương
Tây.Thực tế những năm qua cho thấy nền kinh tế của nước này điêu đưng,lao đao
có lúc lâm vào tình trạng khủng hoảng kinh tế xã hội sâu sắc.Còn Trung Quốc,tuy
phải trải qua thời kì kinh tế “quá nóng”(1989-1991) và một số vấn đề khó khăn
nhất định như:nạn thất nghiệp tình trạng tội phạm,tham nhũng, nhưng nhìn chung
kinh tế phát triển ổn định,đạt tốc độ tăng trưởng khá cao,vào loại hàng đầu thế giới.
Kinh tế thị trường của Mỹ có đặc trưng là:do tiềm lực kinh tế và năng lực cạnh
tranh mạnh mẽ nên mức độ Nhà nước can thiệp vào kinh tế có phần “mềm” hơn so
với các nước khác,nhưng Nhà nước lại can thiệp tích cực,mạnh mẽ vào lĩnh vực
kinh tế đối ngoại.Một mặt bảo vệ thị trường trong nước,mặt khác hỗ trợ mạnh mẽ
cho các công ty Mỹ trong việc xâm nhập vào thị trường ngoài nước.Mặc dù vậy
kinh tế thị trường của Mỹ cũng không tránh khỏi những mặt trái và những khuyết
tật của nó.
Kinh tế thị trường ở các nước đang phát triển Châu Á,Đông Nam Á cũng có
những nét đặc trưng đáng lưu ý.Ở các nước này đều có sự can thiệp tích cực,mạnh
mẽ của Nhà nước vào nền kinh tế(Hàn Quốc,Thái Lan ).Nhất là Hàn Quốc đang
theo đuổi “nền kinh tế thị trường do Nhà nước hướng đạo”.Trong khi đó, một số
nước khác ở khu vực,vai trò can thiệp của Nhà nước có phần nới lỏng hơn,thậm chí
gần như để cho thị trường tự điều chỉnh (Singapore,Hồng Kông) ở các nước thuộc
khu vực này còn có quá trình quốc hữu hoá đan xen với quá trình tư nhân hoá,Nhà
nước trực tiếp đầu tư vào một số lĩnh vực then chốt quan trọng trong nền kinh tế
quốc dân như:dầu khí,hoá dầu…(Hàn Quốc,Thái Lan,Inđônêsia, ).Hiện nay khu
vực này được xem là khu vực đầy năng động,phát triển với tốc độ tăng trưởng cao
hàng đầu thế giới.Trong đó có những nước được dự đoán sẽ trở thành cường quốc
kinh tế trong thế kỉ 21.
Lý thuyết của chủ nghĩa Mác-Lênin về

13

phí sản xuất là giới hạn dưới,là phần cứng của giá cả,còn doanh lợi càng nhiều càng
tốt.Đối với người mua giá cả phải phù hợp với lợi ích giới hạn của họ.Giá cả thị
trường dung hoà được cả lợi ích của người mua và lợi ích của người bán.Tuy nhiên
trong cuộc giằng co giữa người mua và người bán để hình thành giá cả thị trường
lợi thế sẽ nghiêng về phía người bán,nếu như cung ít,cầu nhiều và ngược lại lợi thế
sẽ nghiêng về người mua nếu như cung nhiều,cầu ít.
Bốn là. Canh tranh là một tất yếu của kinh tế thị trường.Nó tồn tại trên cơ sở
những đơn vị sản xuất hàng hoá độc lập và khác nhau về lợi ích kinh tế.Theo yêu
cầu của quy luật giá trị,tất cả các đơn vị sản xuất hàng hoá đều phải sản xuất và
kinh doanh trên cơ sở hao phí lao động xã hội cần thiết.Trong điều kiện đó,muốn
có nhiều lợi nhuận các đơn vị sản xuất kinh doanh phải đua nhau cải tiến kĩ
thuật,áp dụng kĩ thuật mới vào sản xuất để nâng cao năng suất lao động cá
biệt,giảm hao phí lao động cá biệt nhằm thu lợi nhuận siêu nghạch.Trong nền kinh
tế thị trường xảy ra một cách phổ biến,trong cả lĩnh vực sản xuất và trong cả lĩnh
vực lưu thông.
Cạnh thanh trong lĩnh vực sản xuất bao gồm:cạnh tranh nội bộ ngành và cạnh
tranh giữa các ngành với nhau.Cạnh tranh tronh lĩnh vực lưu thông bao gồm:cạnh
tranh giữa những người tham gia trao đổi hàng hoá và dịch vụ trên thị trường.Hình
thức và những biện pháp của cạnh tranh có thể rất phong phú nhưng động lực và
mục đích cuối cùng của cạnh tranh chính là lợi nhuận.
Năm là. Kinh tế thị trường là hệ thống kinh tế mở.Nó rất đa dạng,phức tạp và
được điều hành với hệ thống tiền tệ và hệ thống pháp luật của Nhà nước.
Mỗi đặc trưng trên đây phản ánh một khía cạnh của mô hình kinh tế thị
trường.Tổng hợp cả năm đặc trưng trên sẽ giúp chúng ta hình dung được khái quat
cấu trúc của mô hình này.
d.Các hình thức của kinh tế thị trường.
Lý thuyết của chủ nghĩa Mác-Lênin về

15
Như trên đã nói:kinh tế thị trường là giai đoạn phát triển cao của kinh tế hàng

thất nghiệp,phúc lợi xã hội

1.3.Các quy luật vận động của kinh tế thị trường.
a.Khái quát về hàng hoá và hai thuộc tính của hàng hoá.
Hàng hoá là sản phẩm của loa động,nó có thể thoả mãn được nhu cầu nào đó của
người lao động;nó được sản xuất ra để bán chứ không phải sản xuất ra để người sản
xuất ra nó tiêu dùng.
Hàng hoá có hai thuộc tính:giá trị sử dụng và giá trị.
Giá trị sử dụng là công dụng của sản phẩm có thể thoả mãn nhu cầu nào đó của
con người.Ví dụ:cơm để ăn,áo để mặc,máy móc thiết bị nguyên nhiên vật liệu để
sản xuất Công dụng của sản phẩm do thuộc tính tự nhiên của sản phẩm quy
định.Khoa học kĩ thuật ngày càng phát triển giúp con người ngày càng phát hiện ra
những thuộc tính mới của sản phẩm và phương pháp lợi dụng những thuộc tính đó.
Giá trị sử dụng chỉ thể hiện ở việc sử dụng hay tiêu dùng.Một sản phẩm đã là hàng
hoá thì nhất thiết phải có giá trị sử dụng,nhưng không phải bất kì sản phẩm gì có
giá trị sử dụng cũng đều là hàng hoá.Chẳng hạn,không khí,nước suối cũng có giá trị
sử dụng nhưng không phải là hàng hoá.Trong kinh tế hàng hoá nói chung giá trị sử
dụng là cái mang giá trị trao đổi.
Giá trị trao đổi trước hết là tỉ lệ về lượng mà giá trị sử dụng này trao đổi với giá trị
sử dụng khác.Ví dụ,1 rìu trao đổi lấy 20 kg thóc.Tại sao rìu và thóc là hai hàng hoá
có giá trị sử dụng khác nhau lại có thể trao đổi được với nhau?Tại sao lại đổi tỉ lệ 1
rìu lấy 20 kg thóc?Hai giá trị sử dụng khác nhau có thể trao đổi được với nhau khi
giữa chúng có một cơ sở chung.Hao phí lao động chíng là cơ sở chung để so sánh
rìu với thóc.Còn sở dĩ phải trao đổi với một tỉ lệ nhất định, 1 rìu lấy 20 kg thóc là vì
người ta cho rằng lao động hao phí sản xuất ra 1 cái rìu bằng hao phí sản xuất ra 20
Lý thuyết của chủ nghĩa Mác-Lênin về

17
kg thóc.Khi chủ rìu và chủ thóc đồng ý trao đổi với nhau thì họ cho rằng lao động
của họ để sản xuất ra rìu bằng giắ trị của 20kg thóc.

trường hàng hoá tiêu dùng,dịch vụ;thị trtường trong nước và thị trường nước ngoài.
Thị trường yếu tố sản xuất hay thị trường “đầu vào” là nơi mua bán các yếu tố sản
xuất như sức lao động,tư liệu sản xuất,vốn và các điều kiện vật chất để sản xuất
kinh doanh.
Có thị trường này mới có các yếu tố để sản xuất hàng hoá,mới có hàng hoá tiêu
dùng và dịch vụ hay mới có thị trường đầu ra.Số lượng,chất lượng,tính đa dạng của
thị trường đầu ra do thị trường đầu vào quy định.Tuy nhiên thị trường đầu ra cũng
có ảnh hưởng tới thị trường đầu vào,kích thích tính tích cực của thị trường đầu vào.
Thị trường hàng tiêu dùng,dịch vụ hay thị trường “đầu ra” là nơi mua bán các
hàng hoá tiêu dùng cuối cùng và dịch vụ.
Hàng hoá tiêu dùng là các vật phẩm tiêu dùng như lương thực,thực phẩm,quần
áo,nhà ở, các hàng hoá dịch vụ như sửa chữa,du lịch,chữa bệnh
Thị trường trong nước là việc mua bán trao đổi hàng hoá giữa các chủ thể kinh tế
và người tiêu dùng trong nước.Thị trường nước ngoài là sự mua bán trao đổi hàng
hoá giữa nước này với nước khác.
Thị trường ngoài nước thông qua ngoại thương có tác động thúc đẩy và hỗ trợ thị
trường trong nước phát triển.Ngược lại,thông qua ngoại thương thị trường trong
nước có thể nhanh chóng tiếp cận với thị ttrường thế giới.
Vai trò của thị trường: Như trên đã khẳng định kinh tế hàng hoá gắn liền với thị
trường.Sản xuất cho thị trường,tiêu dùng thông qua thị trường.Thị trường là trọng
tâm của toàn bộ qua trình tái sản xuất.
Trong nền kinh tế hàng hoá cần sản xuất mặt hàng gì,số lượng bao nhiêu, điều đó
phải thông qua thị trường.Như vậy thị trường chính là lực lượng hướng dẫn đặt nhu
cầu cho sản xuất,và do đó thị trường có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế
hàng hoá.
Lý thuyết của chủ nghĩa Mác-Lênin về

19
Để sản xuất cần phải có các yếu tố sản xuất.Thị trường chính là nơi cung cấp
những yếu tố đó bảo đảm cho quá trình sản xuất được tiến hành bình thường.Sản

hoá thì chừng đó còn quy luật giá trị
Nội dung và yêu cầu của quy luật giá trị.
Quy luật giá trị là trừu tượng.Nó thể hiện sự vận động thông qua sự biến động
của giá cả thị trường.Giá cả thị trường là giá bán hàng hoá trên thị trường,đó là giá
cả thoả thuận giữa người mua và người bán,người bán muốn bán giá cao còn người
mua muốn mua giá thấp.Giá cả thị trường chính là biểu hiện bằng tiền của giá trị
thị trường,giá cả thị trường lên xuống xoay quanh giá trị thị trường của hàng
hoá,nghĩa là sự hình thành giá cả thị trường phải dựa trên cơ sở giá trị thị
trường.Ngoài giá trị thị trường,sự hình thành giá cả thị trường còn chịu sự tác động
của quan hệ cung cầu hàng hoá.
Tính quy luật của quan hệ giữa giá cả thị trường với giá trị trong sự tác động của
quan hệ cung cầu được biểu hiện:
Quan hệ cung cầu hàng hoá trên thị trường là biểu hiện của quan hệ giữa người
bán và người tiêu dùng.Nếu cung lớn hơn cầu thì giá cả thị trường sẽ nhỏ hơn giá
trị thị trường,nếu cung nhỏ hơn cầu thì giá cả thị trường sẽ lớn hơn giá trị thị
trường.Sự vận động của giá cả thị trường cũng có tác động tới quan hệ cung cầu
hàng hoá.Nếu giá cả của một loại hàng hoá nào đó giảm xuống,nó sẽ kích thích
mức cầu làm cho mức cầu của thị trường về loại hàng hoá này tăng lên,đồng thời
giá cả giảm xuống lại hạn chế mức cung,làm cho mức cung giảm xuống.Ngược lại
nếu giá cả của một loại hàng hoá nào đó tăng lên,nó sẽ kích thích mức cung làm
cho mức cung tăng lên và đồng thời hạn chế mức cầu làm cho mức cầu giảm
xuống.Như vậy có thể nhận biết được quan hệ cung cầu qua giá cả thị trường,giá cả
hàng hoá trên thị trường lên xuống xoay quanh giá trị của nó.C.Mác gọi đó là vẻ
đẹp của quy luật giá trị. Yêu cầu của quy luật giá trị là sản xuất và trao đổi hàng
Lý thuyết của chủ nghĩa Mác-Lênin về

21
hoá phải dựa trên cơ sở lượng giá trị hàng hoá hay thời gian lao động xã hội cần
thiết.Vấn đề quan trọng trong kinh tế hàng hoá là hàng hoá sản xuất ra có bán được
hay không.Để có thể bán được thì hao phí lao động xã hội cá biệt để sản xuất ra

động cá biệt của mỗi người sản xuất có thể không nhất trí với lao động xã hội cần
thiết.Những người làm giỏi,làm tốt có hao phí lao động cá biệt thấp hơn hao phí xã
hội cần thiết.Nhờ đó phát tài,làm giàu,mua sắm thiệt bị sản xuất,mở rộng theo quy
mô sản xuất,mở rộng doanh nghiệp của mình.Bên cạnh đó,những người làm ăn
kém cỏi,không gặp may,hao phí lao động cá biệt lớn hơn hao phí lao động xã hội
cần thiết.Nên họ bị lỗ vốn,thâm chí đi đến phá sản.Như vậy quy luật giá trị có ý
nghĩa bình tuyển,đánh giá người sản xuất,nó mang lại phần thưởng cho những
người làm tốt,làm giỏi và hình phạt cho những người làm ăn kém cỏi.Về phương
diện này thì quy luật giá trị bảo đảm sự bình đẳng với người sản xuất.

2.Sự phát triển của Lênin về kinh tế thị trường trong chủ nghĩa xã hội.
Kinh tế thị trường có sự phát triển từ thấp lên cao,đỉnh cao nhất của sự phát triển
của nó ở giai đoạn đã qua đạt được trong chủ nghiã tư bản,được xã hội đó sử dụng
triệt để.Đó là cơ sở để trước đây nhiều người đồng nhất kinh tế thị trường với chủ
nghĩa tư bản.Quan điểm đó được củng cố thêm do trong quá trình xây dựng chủ
nghĩa xã hội trước đây,hầu hết các nước xã hội chủ nghĩa đều kì thị với kinh tế thị
trường.Tuyệt đối hoá kinh tế kế hoạch mang tính tập trung quan liêu.Do vậy đã có
sự đối lập về kinh tế thị trường đối với chủ nghĩa xã hội.Kết quả nghiên cứu lý
luận,hộat động thực tiễn và nhận thức mới về chủ nhgiã xã hội trong những năm
gần đây cho phép ta kết luận rằng:Nền kinh tế quá độ lên chủ nghĩa xã hội phải là
nền kinh tế hàng hoá,thị trường.
Sự biến đổi về chất trong phương pháp tổ chức kinh tế của xã hội đã gây ra nhiều
nỗi băn khoăn cho không ít người.Bằng nhiều luận cứ,từ di sản của những người
Lý thuyết của chủ nghĩa Mác-Lênin về

23
sáng lập ra chủ nghĩa xã hội khoa học đến thực tiễn lịch sử người ta kết luận:chủ
nghĩa xã hội không có chỗ cho thị trường,càng nhiều thị trường bao nhiêu thị càng
ít chủ nghĩa xã hội bấy nhiêu.Có ý kiến còn cho là đã là kinh tế thị trường thì đừng
nói đến chủ nghĩa xã hội;rằng cái “ruột” kinh tế thị trường thì không thể mang cái

chính sách kinh tế mới.Như vậy thoạt đầu ông cũng mắc sai lầm như chính ông
thừa nhận:tưởng rằng có thể trực tiếp dùng pháp luật của Nhà nước vô sản để tổ
chức theo kiểu cộng sản chủ nghĩa việc sản xuất và phân phối sẩn phẩm trong một
nước tiểu nông.
Và để sửa sai,ông đã đưa ra chính sách kinh tế mới mà thực chất là sử dụng quan
hệ hàng hoá-tiền tệ,đặt thương nghiệp,thị trường lên hàng đầu.Coi nó như chiếc
“đòn xeo” để phát triển lực lượng sản xuất.Như vậy chính Lênin là người mác xít
đầu tiên đã đưa ra luận điểm về sự cần thiết phải sử dụng và phát triển kinh tế hàng
hoá trong điều kiện chính quyền do giai cấp vô sản lãnh đạo.
Luận điểm này phù hợp với quy luật phát triển tự nhiên của lịch sử kinh tế theo
quan điểm biện chứng duy vật,sự ngự trị của một hình thức tổ chức kinh tế – xã hội
nào đó là tuỳ thuộc trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và nhu cầu của
phương thức sản xuất công nghệ.Thoạt đầu loài người chỉ có thể sống bằng nền
kinh tế tự nhiên.Cùng với sự lớn mạnh của lực lượng sản xuất(biểu hiện ở sự phân
công lao động xã hội và chuyên môn hoá sản xuất ngày càng phát triển và sâu
sắc).Xã hội loài người theo Lênin bước vào một cách tổ chức kinh tế xã hội mới,tức
sản xuất hàng hoá.Nền kinh tế này ngày càng phát triển và trở thành nền kinh tế thị
trường mà cho đến nay đang là nền kinh tế thống trị và mang tính chất toàn
cầu.Loài người chưa đủ điều kiện để chuyển sang một nền kinh tế phi hàng hoá.Vì
nền sản xuất xã hội hoá ttrên thực tế chưa cao đến mức làm cho mỗi lao động tập
thể cũng như cá nhân trở thành một bộ phận hữu cơ của lao động xã hội trực
tiếp.Do vậy,xã hội vẫn chưa thể vòng tránh những yếu tố thị trường và “việc xác
Lý thuyết của chủ nghĩa Mác-Lênin về

25
định giá trị vẫn mang tính chất thống trị như C.Mác đã dự đoán trong giai đoạn đầu
của chủ nghĩa cộng sản.
Do giáo điều và định kiến,do ngộ nhận cái xã hội hoá về hình thức là cái đã xã
hội hoá trên thực tế.Cùng với những nguyên nhân khác.Sau khi Lênin mất sản xuất
hàng hoá ở nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên(và sau đó ở các nước xã hội chủ nghĩa