nghiªn cøu - trao ®æi
t¹p chÝ luËt häc sè
5/2009
65 ThS. NguyÔn Quý Träng *
1. Cơ sở pháp luật của biện pháp tự vệ
thương mại
Trong thương mại quốc tế, biện pháp tự
vệ là việc tạm thời hạn chế nhập khẩu đối
với một hoặc một số loại hàng hoá khi việc
nhập khẩu chúng tăng nhanh gây ra hoặc đe
doạ gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho ngành
sản xuất trong nước. Biện pháp tự vệ chỉ
được áp dụng đối với hàng hoá, không áp
dụng đối với dịch vụ, đầu tư hay sở hữu trí
tuệ. Như vậy, mục đích của biện pháp tự vệ
nêu trên là dành sự bảo hộ tạm thời cho
ngành sản xuất trong nước, để ngành này có
đủ thời gian điều chỉnh trước sức ép cạnh
trạnh. Bên cạnh đó, tự vệ thương mại là một
trong các biện pháp khắc phục thương mại
(trade remedies). Các biện pháp khắc phục
thương mại bao gồm nhiều biện pháp, như:
chống trợ cấp xuất khẩu (áp thuế đối kháng),

(1)

Trong thực tiễn thương mại quốc tế, biện
pháp tự vệ thương mại được áp dụng ít hơn
và khắt khe hơn so với các biện pháp khắc
phục thương mại khác. Bên cạnh đó, cũng
cần phân biệt biện pháp tự vệ - biện pháp
khắc phục thương mại chống lại hành vi
thương mại lành mạnh, với biện pháp trả đũa
thương mại - biện pháp khắc phục thương
mại đơn phương.
Quyền áp dụng biện pháp tự vệ được
* Giảng viên Khoa pháp luật kinh tế
Trường Đại học Luật Hà Nội

nghiên cứu - trao đổi
66
tạp chí luật học số
5/2009

dnh cho cỏc nc thnh viờn T chc
thng mi th gii (WTO), vic ỏp dng
phi bo m tuõn th theo cỏc quy nh v
iu kin, th tc, cỏch thc ỏp dng bin
phỏp t v ca WTO. Vn t v thng
mi c iu chnh ti iu XIX GATT v
Hip nh ca WTO v t v. iu XIX

c gi l cỏc bin phỏp min xỏm vỡ nú
khụng tuõn th cỏc nguyờn tc c bn ca
WTO. Hip nh SA cm thnh viờn WTO
ỏp dng cỏc bin phỏp min xỏm: iu X,
iu XI Hip nh SA quy nh rng thnh
viờn WTO khụng c ỏp dng hoc duy trỡ
bt c bin phỏp no liờn quan n hn ch
xut khu t nguyn, tho thun th trng
cú t chc hoc bt c bin phỏp tng t
no khỏc liờn quan n xut khu hoc nhp
khu (nh: iu tit xut khu, h thng
giỏm sỏt giỏ xut khu hoc giỏ nhp khu,
kim soỏt xut khu hoc nhp khu, bt
buc thnh lp cartel nhp khu, hnh ng
cú phi hp trong vic cp phộp xut khu
hay nhp khu).
c tha nhn trong thng mi quc
t nhng li i ngc mc tiờu t do hoỏ
thng mi, bin phỏp t v l cụng c phi
tr tin. iu ny cú ngha l cỏc nc c
phộp ỏp dng nú bo v ngnh sn xut ca
nc mỡnh nhng phi tr giỏ cho nhng
thit hi m bin phỏp ny gõy ra cho cỏc
nh sn xut nc ngoi (nh hỡnh thc cõn
bng cam kt thng mi vi nc khỏc).
C th, nc ỏp dng bin phỏp t v phi
bi thng thng mi cho cỏc nc cú
hng hoỏ b ỏp dng bin phỏp t v theo cỏc
iu kin nht nh. Nu nc ny khụng
tuõn th, WTO cho phộp cỏc nc liờn quan


i vi cỏc doanh nghip v c quan
qun lớ, nhng kin thc phc tp v cỏc
bin phỏp khc phc thng mi l thc s
cn thit cho s phỏt trin quan h thng
mi quc t. Cỏc nh xut khu v nh sn
xut liờn quan cú th b tỏc ng bt li bi
cỏc bin phỏp khc phc thng mi. Do ú,
vic hiu bit nhng quy nh ca WTO cú
th giỳp cho cỏc doanh nghip xut khu tin
hnh nhng bc i thn trng trỏnh
nhng hnh ng khc phc thng mi ti
th trng nc ngoi. nhng th trng
ớt cú nguy c b kin v bỏn phỏ giỏ, tr cp
xut khu hay t v, doanh nghip xut
khu cú th tip tc t giỏ xut khu thp.
Trong khi ú, nhng th trng cú nguy
c cao trong vic b kin v cỏc bin phỏp
nờu trờn, doanh nghip xut khu phi trỏnh
t giỏ xut khu thp, khụng kim ngch
xut khu tng quỏ nhanh v cú th tớnh ti
vic chuyn hng xut khu sang nhng
th trng khỏc.
iu XIX GATT c coi l ngoi l rừ
rng i vi tinh thn chung ca GATT - ú
l cnh tranh quc t lnh mnh. iu khon
gii thoỏt c coi l mang tớnh bo h
nhiu nht trong s cỏc bin phỏp khc phc
thng mi. Bờn b n nc ngoi khụng
h cú bt kỡ hnh ng khụng lnh mnh no

- Cỏc nh sn xut ni a cú sn phm
chim t trng ln trong tng sn lng sn
xut ni a, b tỏc ng bi hng nhp

nghiên cứu - trao đổi
68
tạp chí luật học số
5/2009

khu (khon 1 iu 4 GATT).
- Chớnh ph nc nhp khu
Trong hu ht cỏc trng hp, ngi yờu
cu ỏp dng cỏc bin phỏp t v l cỏc nh
sn xut ni a.
C quan iu tra phi thụng bỏo cụng
khai v cuc iu tra; to iu kin cỏc
nh xut khu, cỏc nh nhp khu v cỏc bờn
liờn quan cú th a ra cỏc bng chng v
quan im ca h; cụng b cỏc bỏo cỏo v
kt lun ca c quan iu tra (iu 3).
Hip nh SA
(5)
xỏc lp cỏc iu kin ỏp
dng bin phỏp t v (iu 2, iu 4 v
iu 5) trong ú xỏc nh:
* Hng hoỏ liờn quan c nhp khu
tng t bin v s lng;

thng mi i phú vi tỡnh trng hng
nhp khu gõy nguy hi cho nn kinh t hoc
mt trong cỏc ngnh sn xut trong nc.
Trờn thc t, mt v iu tra ỏp dng
bin phỏp t v thng i theo trỡnh t
sau õy:
1) n yờu cu ỏp dng bin phỏp t v
ca ngnh sn xut ni a nc nhp khu;
2) Khi xng iu tra;
3) iu tra v cụng b kt qu iu tra
v cỏc yu t tỡnh hỡnh nhp khu; tỡnh hỡnh
thit hi; mi quan h gia vic nhp khu
v thit hi;
4) Ra quyt nh ỏp dng hoc khụng ỏp
dng bin phỏp t v
Cng cn lu ý rng vic iu tra v ỏp
dng bin phỏp t v (thi hn ti a l 8
nm, i vi cỏc ang phỏt trin thi hn ny
l 10 nm) mc dự cú nhiu yu t ging
trỡnh t t tng t phỏp (v kin ti tũa ỏn)
nhng v bn cht õy l th tc hnh chớnh,
do c quan hnh chớnh nc nhp khu tin
hnh, nhm x lớ tranh chp thng mi gia
cỏc nh xut khu nc ngoi (v nguyờn tc
l t tt c cỏc nc ang xut khu hng
hoỏ liờn quan vo nc nhp khu) v ngnh nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số

cú Vit Nam. Vi chic van ny, nc nhp
khu cú th ngn chn tm thi lung nhp
khu giỳp ngnh sn xut ni a ca
mỡnh trỏnh nhng v trong mt s trng
hp c bit khú khn. to thun li cho
quỏ trỡnh hi nhp kinh t quc t v bo v
li ớch hp phỏp ca cỏc doanh nghip trong
nc, Vit Nam ó ban hnh cỏc vn bn
phỏp lut v cỏc bin phỏp chng bỏn phỏ giỏ,
chng tr cp v t v. Cỏc vn bn ú, trc
ht v bao gm: Phỏp lnh v t v trong
nhp khu hng hoỏ nc ngoi vo Vit
Nam c thụng qua ngy 25/05/2002, cú hiu
lc ngy 01/09/2002; Ngh nh ca Chớnh
ph s 150/2003/N-CP ngy 08/12/2003 quy
nh chi tit thi hnh Phỏp lnh v t v
trong nhp khu hng hoỏ nc ngoi vo
Vit Nam; Ngh nh ca Chớnh ph s
04/2006/N-CP ngy 09/01/2006 v vic
thnh lp v quy nh chc nng, nhim v,
quyn hn, c cu t chc ca Hi ng x
lớ v vic chng bỏn phỏ giỏ, chng tr cp
v t v; Ngh nh ca Chớnh ph s
06/2006/N-CP ngy 09/01/2009 quy nh
chc nng, nhim v, quyn hn v c cu t
chc ca Cc qun lớ cnh tranh. Cc qun lớ
cnh tranh chu trỏch nhim iu tra, trỡnh
kt qu iu tra v xut cỏch thc x lớ
cho c quan cú thm quyn; ng thi Cc
qun lớ cnh tranh trc thuc cú chc nng

hi nghiờm trng hoc nguy c gõy ra thit
hi nghiờm trng cho ngnh sn xut trong
nc v cú cỏc bng chng chng minh
rng ngnh sn xut ú ang iu chnh
nõng cao kh nng cnh tranh.
Tuy nhiờn, cng cn nhỡn nhn rng cỏc
quy nh v bin phỏp t v thng mi ca
Vit Nam ngoi vic tuõn th nhng nguyờn
tc c bn ca WTO cũn cú nhng im
khỏc xut phỏt t iu kin kinh t-xó hi
ca Vit Nam. Ti Phỏp lnh 2002 (iu 1)
bin phỏp t v s c ỏp dng trong
trng hp nhp khu hng hoỏ quỏ mc
vo Vit Nam gõy thit hi nghiờm trng cho
sn xut trong nc. Hoc khon 1 iu 4
Phỏp lnh gii thớch: Nhp khu hng hoỏ
quỏ mc l vic nhp khu hng hoỏ vi
khi lng, s lng hoc tr giỏ gia tng
mt cỏch tuyt i hoc tng i so vi
khi lng, s lng hoc tr giỏ ca hng
hoỏ tng t hoc hng hoỏ cnh tranh trc
tip c sn xut trong nc. Nh vy,
phỏp lut Vit Nam khụng quy nh tiờu chớ
gia tng s lng hng nhp khu t ngt
nh iu XIX GATT v Hip nh SA.
Hoc, theo khon 1 iu 24 Phỏp lnh 2002,
trong trng hp thi gian ỏp dng cỏc bin
phỏp t v vt quỏ 3 nm, B thng mi
(nay l B cụng thng) phi tin hnh r
soỏt cỏc bin phỏp t v trc khi ht na

so vi thộp Vit Nam. Thng kờ ca Hip
hi thộp Vit Nam cho thy lng thộp cun
nhp khu vo Vit Nam trong quý I nm
2007 tng mnh vi trờn 150.000 tn, chim
47% tng sn lng thộp cun c nc. õy
l mc tng ht sc t bin, bi c nm
2006 lng thộp cun nhp khu ch l
150.000 tn, bng 16% tng sn lng thộp
cun c nc, cũn nm 2005 ch cú 75.000 nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số
5/2009
71

tn, chim 9% v 2004 l 71.000 tn, chim
8%.
(7)
Lng thộp cun nhp khu nhiu lm
ỡnh tr sn xut trong nc. Nhiu cụng ti
ó phi ngng v gim sn lng thộp cun
do khụng th cnh tranh c vi thộp nhp
khu. Cỏc cụng ti nh thộp Ho Phỏt, Vit-
Hn, Pomina ó phi ngng hon ton vic
sn xut thộp cun. Cụng ti gang thộp Thỏi
Nguyờn ó tm ngng sn xut mt thi gian
di v cỏc cụng ti khỏc nh thộp Min Nam,
Vinakyoei ó gim mt na sn lng thộp
cun sn xut trong 3 thỏng u nm 2007.

c cỏc quy tc ca WTO lm cụng c
t v, phn i nhng quyt nh khụng
ỳng n v bit cỏch s dng cỏc bin
phỏp t v nh mt cụng c kinh doanh.
iu ny cho thy khi ó vo WTO, cỏc
doanh nghip Vit Nam khụng ch bit
mt cỏch chuyờn nghip, m cũn phi bit
ra ũn, kin li nhng doanh nghip nc
ngoi lm nh hng n sn xut trong
nc, bo v quyn v li ớch hp phỏp./.

(1). Khỏi nim thit hi ỏng k c quy nh ti
Hip nh v chng bỏn phỏ giỏ ca WTO (Hip nh
ADA), Hip nh ca WTO v tr cp v cỏc bin
phỏp i khỏng (Hip nh SCM) v phỏp lut quc
gia v chng bỏn phỏ giỏ v tr cp xut khu; khỏi
nim thit hi nghiờm trng c quy nh ti Hip
nh ca WTO v t v (Hip nh SA) v phỏp lut
quc gia v t v thng mi.
(2).Xem: Hoekman, Bernard M., Michel M. Kostecki,
Political Economy of the World Trade System, Oxford
University Publisher, New York, 2001.
(3).Xem: http://www.chongbanphagia.vn28, Ban phỏp
ch - Phũng thng mi v cụng nghip Vit Nam,
Bin phỏp t v trong thng mi quc t.
(4).Xem: Raj Bhala, Lut thng mi quc t: Nhng
vn lớ lun v thc tin, sỏch dch, Nxb. T phỏp,
2006, tr. 659 - 680.
(5).Xem: Hng dn doanh nghip v h thng thng
mi th gii, Nxb. Chớnh tr quc gia, 2001, tr. 182 - 192.