Nuôi tôm trên cát quy mô lớn - một số cảnh báo về môi
trường
Trong những năm gần đây, phong trào nuôi tôm ở nước ta,
đặc biệt là nuôi tôm sú đã có những bước phát triển đáng kể,
góp phần nâng cao thu nhập, xoá đói giảm nghèo, cải thiện
sinh kế cho cộng đồng nhân dân ven biển và bổ sung cho thị
phần xuất khẩu của đất nước. Vì vậy, tăng cường và mở rộng
nuôi trồng thuỷ sản đang được xem là giải pháp lựa chọn
nhằm giảm bớt sức ép đến môi trường và nguồn lợi thuỷ sản
vùng biển ven bờ.
Tại các tỉnh ven biển miền Trung, hầu hết diện tích các vùng
đất ngập nước và mặt nước có điều kiện thuận lợi cho việc
phát triển nuôi tôm ao đất ở hình thức thông thường đều đã
được khai thác. Do vậy, nuôi tôm trên cát đã được xem là
một giải pháp cho vấn đề thiếu đất và đã được thử nghiệm ở
Ninh Thuận cũng như một số tỉnh miền Trung, bước đầu cho
hiệu quả kinh tế rõ rệt. Những thành công ban đầu của việc
nuôi tôm trên cát có thể tạo ra một bước ngoặt mới trong quá
trình phát triển nuôi trồng thuỷ sản tại các tỉnh miền Trung
nơi còn nghèo và có diện tích đất cát ven biển lớn.
Tuy nhiên, bên cạnh lợi ích kinh tế xã hội trước mắt, việc
nuôi tôm trên cát, đặc biệt là ở quy mô lớn, vẫn còn tiềm ẩn
một số vấn đề môi trường. Nếu không được cảnh báo và có
giải pháp phòng ngừa, giảm thiểu thì sẽ gây ra các tác động
tiêu cực trước mắt cũng như lâu dài không chỉ đến môi
trường xung quanh mà còn đến chính hiệu quả nuôi trồng.
Các vấn đề chủ yếu cần được tính đến là :
Cạn kiệt nguồn nước ngọt và nước ngầm
Sự khác biệt lớn giữa nuôi tôm trên cát và nuôi tôm thông
thường là ở chỗ nuôi tôm trên cát cần rất nhiều nước, cả nước
biển lẫn nước ngọt. Các khu vực nuôi tôm trên cát đều nằm

Mặn hoá đất và nước ngầm
Vùng cát thuộc loại cố kết địa tầng yếu, nên việc lạm dụng
quá mức nước ngầm ngọt cho nuôi tôm trên cát như hiện nay
sẽ dẫn đến tình trạng sụt lún địa tầng khu vực, nước ngầm bị
cạn kiệt gây mất cân bằng áp lực tạo điều kiện cho nước mặn
xâm nhập từ biển vào, gây mặn hoá nước ngầm ngọt. Thiếu
nước ngầm, độ ẩm của đất giảm, nước bị nhiễm mặn sẽ ảnh
hưởng trực tiếp tới việc phát triển cây nông nghiệp ở khu vực
lân cận.
Mặt khác đất cát dễ thẩm thấu, nếu nuôi tôm ở quy mô lớn,
việc thất thoát, thẩm thấu nước trong quá trình bơm nước từ
biển vào, thải nước ra cũng như trong quá trình nuôi sẽ làm
một lượng lớn nước mặn ngấm vào trong lòng đất, gây mặn
hoá đất và nguồn nước ngầm ngọt, thậm chí ở tầng sâu hơn.
Thu hẹp diện tích rừng phòng hộ , làm tăng hoạt động cát
bay và bão cát
Rừng phòng hộ (phi lao) đối với vùng bờ cát có ý nghĩa cực
kỳ quan trọng, là giải pháp hữu hiệu chống cát bay, cát chảy
và bão cát, tạo cảnh quan đẹp cho vùng bờ cát ở các xứ nóng.
Những cánh rừng như vậy đang bị ảnh hưởng và chết do
nguồn nước ngầm nuôi cây đã bị hút cạn kiệt phục vụ cho
nuôi tôm. Tại Ninh Thuận, thực tế đã có hiện tượng cây phi
lao ven biển chết do thiếu nước, hậu quả của việc khai thác
nước ngầm quá giới hạn.
Quá trình làm ao, đắp bờ và mở đường đi lại đều làm cho lớp
cát đã được ổn định tương đối bởi cây hoang dại bị đào xới
khiến mức độ gắn kết của cát yếu đi, tạo điều kiện thuận lợi
cho hiện tượng cát bay và bão cát. Nếu thiếu thận trọng trong
quá trình chọn địa điểm xây dựng ao nuôi, việc phát triển ao
nuôi không đi đôi với bảo vệ rừng phòng hộ hay trồng rừng

vững, không nên chỉ làm kinh tế cực đoan , phải nhìn nhận
một cách toàn diện, cân đối, hài hoà giữa các mục tiêu kinh
tế, xã hội và môi trường nhằm giảm thiểu mâu thuẫn giữa lợi
ích cộng đồng dân địa phương và các nhà đầu tư và kinh
doanh.