Nét riêng trong Tết cổ
truyền của người Khmer
Nam Bộ

Người Khmer Nam Bộ là cộng đồng dân tộc thiểu số thuộc
nhóm Môn – Khmer hiện có khoảng 1,3 triệu dân, sống tập
trung nhất là ở 20 huyện, thị của 9 tỉnh, thành phố thuộc khu
vực Đồng bằng sông Cửu Long như Sóc Trăng, Trà Vinh,
Kiên Giang, An Giang, Bạc Liêu, Cà Mau, Vĩnh Long, Hậu
Giang, Cần Thơ; một số ít ở thành phố Hồ Chí Minh và miền
Đông Nam Bộ.

Tết cổ truyền của người Khmer Nam Bộ gọi là Chôl Chnăm
Thmây (ngày thay năm cũ vào năm mới) hay còn gọi là ''Lễ
chịu tuổi'', tổ chức từ ngày 14 đến 16 tháng 4 dương lịch
hàng năm. Trước đây người Khmer chỉ cầy cấy một vụ nên
tháng 12 mọi người vẫn còn tất bật với ruộng đồng. Tháng 4,
gặt hái xong, thóc lúa đã đầy bồ, bà con có thể thảnh thơi,
nghỉ ngơi sau những ngày lao động mệt nhọc. Tháng 4 ở
Nam Bộ cũng là lúc mùa khô vừa dứt và chuyển sang mùa
mưa. Những cơn mưa đầu mùa làm cho cây cối xanh tươi,
thiên nhiên như trỗi dậy một sức sống mới, người Khmer
chọn thời điểm này cho sự khởi đầu của một năm mới. Xưa
kia, lễ vào năm mới của người Khmer được Hôra (các nhà
thiên văn bói toán) ấn định.

Ngày nay, sách lịch dùng cho một năm của người Khmer là

Sâng Kran, rồi vào lễ Phật, đọc kinh mừng năm mới. Ngày
thứ hai, phật tử dâng cơm cho các vị sư và đắp núi cát. Các vị
sư đọc kinh cầu siêu cho người đã mất và cầu an cho người
còn sống. Ngày thứ ba là lễ tắm tượng Phật và tắm cho các vị
sư cao niên.Đối với các lễ hội Khmer, tôn giáo, tín ngưỡng
Phật giáo như hòa quyện vào đời sống của các thiện tín, thể
hiện qua truyền thuyết và nghi thức thờ phụng. Lễ rước Sâng
Kran trong Tết Chôl Chnăm Thmây của người Khmer bắt
nguồn từ một truyền thuyết của Phật giáo, đó là chuyện
Thom Ma Bal và Kabil Maha Prum – còn gọi là ''Thần Bốn
mặt''. Lễ cầu an trong ngày Tết. Vào ngày đầu năm mới thay vì rước đầu ''Thần Bốn mặt'',
người Khmer rước Maha Sâng Kran (Đại nông lịch) đi vòng
quanh chính điện 3 lần. Đầu ''Thần Bốn mặt'' được thờ trong
chùa Khmer. Tục ''Đắp núi cát'' cũng là một nghi thức không
thể thiếu trong Tết Chôl Chnăm Thmây của người Khmer.
Cát sạch được đổ thành từng đống quanh đền thờ Phật, chung
quanh sân chính điện. Đắp những núi cát nhỏ theo tám
hướng, núi thứ chín ở giữa là trung tâm trái đất (tức núi
Sômêru). Sau đó vị Achar (một người am hiểu nghi lễ đạo
Phật) hướng dẫn mọi người làm lễ quy y cho các núi. Nghi lễ
này gọi là Anisâng Pun Phnôm Khsách. ''Phúc duyên đắp cát''
là một phong tục nhằm tích phước, tích đức vào dịp Tết Chôl
Chnăm Thmây của người Khmer Nam Bộ.